A+ A A-

मातृभाषाप्रति विभेद कहिलेसम्म ?

  • नेपाल सरकारको शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गतको पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले तयार गरेको अस्माकम संस्कृत (हाम्रो संस्कृत)लाई ऐच्छिक विषयको रुपमा पठनपाठन गर्ने भनिएको छ । भन्नलाई यो ऐच्छिक विषय भनिए पनि मातृभाषी समुदायलाई शंका छ कि, राज्यले ऐच्छिक विषयको बहानामा आफ्ना बालबालिकालाई पुनः जवर्जस्ती संस्कृत भाषा पढ्न बाध्य नपारोस् र उसको मातृभाषाबाट बिस्तारै पूर्णतया विच्छेद नगरोस् ।
  • गौरी तमू

सत्ता मोह संसारमै सबैभन्दा खतरनाक हुन्छ । व्यक्ति जब सत्तामा पुग्छ, ऊ यति सङ्कीण र असहिष्णु बन्छ कि, उसले सारा सीमा, सिद्धान्त, कानुन र दायित्व बिर्सेर आफुलाई नै इश्वर स्थापित गर्न खोज्छ । आफ्ना वरपर केही पूजारीहरु नियुक्त गरेर उनीहरुको खुसीसँगै बाँकी दुःखी, उत्पीडित भक्त (जनता)हरु पनि खुसी होऊन् र जयजयकार गरुन् भन्ने अपेक्षा गर्छ । तर यो समयका भक्तहरु त्यति अन्धभक्त र सहनशील छैनन् । उनीहरु सत्ताको गलत कदमको विरोध गर्छन् र संविधानप्रदत्त आफ्नो हक अधिकारका लागि संसद र सडकबाट खबरदारी गरिरहन्छन् । वैशाख अन्तिम हप्ता काठमाडौंको सडकमा यस्तै दृश्य देखियो ।

नेपाल सरकारले नयाँ शैक्षिक सत्र २०७७ बाट कक्षा १ देखि नै संस्कृत विषय पठनपाठन गर्ने भन्ने समाचार बाहिरिएसँगै सामाजिक सञ्जालदेखि सडकसम्म यसको स्वागत र विरोध दुवै भयो । सरकारको यो निर्णयसँगै जनता दुई भागमा बाँँडिए । अधिकांश संस्कृत भाषानिकट समुदायले सरकारको यस निर्णयको खुलेर स्वागत गरे भने नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ लगायत मातृभाषी समुदायले विरोध प्रदर्शन गरे । यो विरोध उक्त समुदाय र संस्कृत भाषाप्रति लक्षित थिएन । राज्यले सदियौंदेखि मातृभाषी समुदायमाथि गरिएको विभेद विरुद्धको आवाज थियो । संस्कृतसरह मातृभाषालाई पनि संरक्षण देऊ र समृद्ध बनाऊ भन्ने माग थियो ।

जब राज्यले कुनै एक निश्चित भाषाका लागि वर्षेनी राज्यकोषको करोडौं रुपैयाँ खर्चेर विद्यालय तहदेखि विश्वविद्यालय तहसम्म छात्रवृत्तिसमेत दिएर पढ्न लगाउ“छ र अन्य मातृभाषालाई दोस्रो दर्जाको रुपमा व्यवहार गर्छ, तब भाषिक उत्पीडित समुदायले सरकारको भजन गाउदैनन् विरोध नै गर्छन् । यस्तो विरोध स्वभाविक मात्रै होइन, नेपालको संविधानको धारा १८ को समानताको हकको उपधारा १ मा सबै नागरिक कानुनको दृष्टिमा समान हुनेछन् । कसैलाई पनि कानुनको समान संरक्षणबाट वञ्चित गरिने छैन भन्ने धारा विपरित छ ।

 

नेपाल सरकारको शिक्षा मन्त्रालय अन्तर्गतको पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले तयार गरेको अस्माकम संस्कृत (हाम्रो संस्कृत)लाई ऐच्छिक विषयको रुपमा पठनपाठन गर्ने भनिएको छ । भन्नलाई यो ऐच्छिक विषय भनिए पनि मातृभाषी समुदायलाई शंका छ कि, राज्यले ऐच्छिक विषयको बहानामा आफ्ना बालबालिकालाई पुनः जवर्जस्ती संस्कृत भाषा पढ्न बाध्य नपारोस् र उसको मातृभाषाबाट बिस्तारै पूर्णतया विच्छेद नगरोस् ।

संविधान अनुसार माध्यमिक तहसम्मको शिक्षाको अधिकार स्थानीय तहमा गइसकेको अवस्थामा केन्द्र (संघ)को यो कार्य असंवैधानिक त छ नै । कक्षा १ मा पढ्ने बालकमा आफुले कुन विषय लिएर पढ्ने भन्ने निर्णय गर्नसक्ने क्षमता कति हुन्छ ? यो निकै सोचनीय विषय छ । यस्तो अवस्थामा बालकको रुचि र क्षमताको आधारमा नभई राज्यका केही व्यक्तिका स्वार्थ पुरा गर्न बाल मष्तिष्कलाई प्रयोगशालाको रुपमा प्रयोग गरिँदैछ । जुन कार्य बालअधिकार विपरित पनि हो ।

एकातिर हामी विश्व परिवेशसँग प्रतिस्पर्धा गर्नसक्ने व्यवहारिक र जीवनोपयोगी शिक्षा भनिरहेका छौं भने अर्कातिर कुनै निश्चित समुदायको कर्मकाण्डबाहेक अन्त प्रयोगमा नआउने मृत प्रायःभाषालाई संसारकै प्राचिन र सबै भाषाको जननी भाषा भन्ने भ्रम फिजाएर ऐच्छिकका बहानामा जवर्जस्ती थोपर्न खोज्दै छौं । हामीले बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने संसारमा विभिन्न भाषाहरु बोलिन्छन् । यस्ता भाषाहरुलाई भाषा शास्त्रीहरुले उत्पत्तिका आधारमा विभिन्न भाषा परिवारमा बाँडेका छन् । जसअन्तर्गत नेपालमा भारोपेली, भोट–बर्मेली, आग्नेय र द्रविड परिवारका भाषाहररु बोलिन्छन् भने संस्कृत भाषा भारपोली भाषा परिवार अन्तर्गत र तामाङ लगायतले बोल्ने भाषाहरु भोट–बर्मेली भाषा परिवारमा पर्छन् । तर, यहाँ केही भाषाविद् र विद्वान भनिनेहरुले यसरी भ्रम सिर्जना गराइरहेका छन् कि यी चार भाषा परिवार लगायत संसारमा बोलिने सबै भाषाहरुको जननी संस्कृत मात्रै हो र यसको महत्वको आलोकमा अन्य सबै भाषाहरु केही होइनन् । यसले के देखाउँछ भने नेपालमा भाषामाथिको राजनीति अझै डरलाग्दो किसिमले गहिरिदै गइरहेको छ ।

बहुभाषिक मुलुक नेपालमा ५६ प्रतिशतले नेपाली भाषाबाहेक आ–आफ्नो मातृभाषा बोल्छन् । तर विद्यालयमा शिक्षाको माध्यम नेपाली भाषा छ । यस्तो अवस्थामा घरमा मातृभाषा बोलिरहेको बालकलाई विद्यालयमा एक्कासी नेपाली भाषामा पढ््नुपर्दा भाषाका कारण सिकाइमा अवरोध हुन जान्छ । यही कारण नेपालको संविधानमै आधारभुुत तहसम्म आफ्नै मातृभाषामा शिक्षा पाउने हक हुनेछ भनेर भनिएको छ । मातृभाषामा शिक्षा कार्यक्रम लागू गरिएको हो ।

कतिपयलाई लाग्न सक्छ, अन्य मातृभाषामा पढाइ भइरहँदा संस्कृत भाषा पनि मातृभाषा हो, यसमा पनि पढाइ हुनुपर्छ । तर बुझ्नुपर्ने कुरा के हो भने एक त संस्कृत मातृभाषा होइन, यो शास्त्रीय भाषा हो । संस्कृतलाई गुरुङ, मैथिली या तामाङ भाषाजस्तो कुनै पनि बालकले घरमा मातृभाषाको रुपमा प्रयोग गर्दैन र उसलाई विद्यालयमा आएर नेपाली भाषामा पढ्दा सिकाइमा समस्या हुँदैन । मातृभाषामा पठनपाठन गराउनुको मुख्य उद्देश्य सिकाइ सहज, बोधगम्य र दिंगो हुन्छ भनेर हो न कि उसको समुदाय र धर्मको संरक्षणका लागि ।

यदि राज्यले संस्कृत भाषाको जगेर्ना वा संरक्षणका लागि पढाउन लागेको हो भने संसारकै उत्कृष्ट, साहित्य, दर्शन र शब्द भण्डारमा समृद्ध भनिने भाषालाई कक्षा १ मा यसको अक्षर र व्याकरण पढाउनुको के औचित्य ? पढाउने नै हो भने संस्कृत भाषा नभई यसको गरिमाको बारेमा पढाइनुपर्ने थियो । बढीभन्दा बढी अध्ययन अनुसुन्धान गरिनुपर्ने थियो । जब राज्यबाट एकाएक यस्तो अपरिपक्व निर्णयहरु आउँछन्, तब शंका हुन्छ शिक्षा मन्त्रालय र यस सम्बद्ध निकायमा हामीले कस्ता व्यक्तिहरलाई नियुक्त गरिरहेका छौं ? र तिनले कसरी राज्यलाई नै गलत दिशातर्फ निर्देश गरिरहेका छन् ।

विद्यार्थीले ऐच्छिक विषयका रुपमा के पढ्ने ? कहिले पढ्ने ? भन्ने जस्तो गम्भीर विषयलाई कक्षा १ बाटै लागु गरिनु र यति धेरै भाषाको बोझ थोपर्नु विश्वमै स्थापित मातृभाषामा आधारित बहुभाषिक शिक्षाको सिद्धान्त र मान्यता विपरित छ ।

शिक्षामा गुणस्तरीय नतिजा प्राप्तिका लागि विद्यार्थीको रुचि, क्षमता र स्तर अनुसार शिक्षण गर्नुपर्ने हुन्छ । तर हामी विद्यार्थीको रुचि होइन आफ्ना रुचि र आकाङ्क्षा अनुसार विद्यार्थीलाई शिक्षण गराइरहेका छौ । अहिले कक्षा १ मा पढ्ने विद्यार्थीले नेपाली र अङ्ग्रेजीसहित कम्तिमा दुइवटा भाषा त पढिरहेकै छन् । यदि उसको नेपाली र अङ्ग्रेजीबाहेक आफ्नै मातृभाषा पनि छ भने उसले ३ वटा भाषा एकैपटक बोलिरहेको र पढिरहेको हुन्छ । अब संस्कृतलाई ऐच्छिक विषयका रुपमा लागु गर्दा सबैभन्दा बढी राजनीति स्थानीय तहमै हुन्छ र यसरी लागु गर्दा उनीहरुले बहुसंख्यक विद्यार्थीलाई नै आधार लिन्छन् ।

यसो गर्दा यहाँका अधिकांश विद्यालयमा संस्कृत विषय लागु हुन्छ र उक्त विद्यालयका अल्पसंख्यक मातृभाषी विद्यार्थीका भाषा अझै संकटमा पर्छन् । त्यसपछि ऊ बिस्तारै आफ्नो मातृभाषामा शिक्षा पाउने अधिकारबाट वञ्चित त हुन्छ नै कक्षा १ मै कम्तिमा ४ वटा भाषाको भार बोक्न बाध्य हुन्छ । विद्यार्थीले ऐच्छिक विषयका रुपमा के पढ्ने ? कहिले पढ्ने ? भन्ने जस्तो गम्भीर विषयलाई कक्षा १ बाटै लागु गरिनु र यति धेरै भाषाको बोझ थोपर्नु विश्वमै स्थापित मातृभाषामा आधारित बहुभाषिक शिक्षाको सिद्धान्त र मान्यता विपरित छ ।

२०६८को जनगणना अनुसार नेपालमा १२३ मातृभाषाहरु बोलिन्छन् । भाषाशास्त्री क्राउसका अनुसार, राज्यको संरक्षण पाएको र कम्तिमा १० लाख वक्ता रहेको भाषालाई स्ुरक्षित भाषा मान्ने हो भने नेपालीसहित ५ भाषाबाहेक ११८ मातृभाषा अहिले संकटग्रस्त र लोपोन्मूख अवस्थामा छन् । यदि सरकार गम्भीर हुने हो भने अहिलेसम्म जीवित भई लोप हुने अवस्थामा पुगेका यी सबै मातृभाषाहरुलाई लोप हुनबाट बचाउन सकिन्छ । तर, सरकारलाई ११८ वटा मातृभाषा लोप हुन लागेकामा होइन, संस्कृत भाषातर्फ विद्यार्थीको आकर्षण र संख्या घटेकामा बडो चिन्ता छ । उसको यो चिन्तामा मलम लगाउदै शिक्षाविद्हरुले विद्यालय तहको कक्षा १ बाटै संस्कृत पढ्नुपर्ने व्यवस्था लादेर विश्वविद्यालय तहमा विद्यार्थी संख्या बढाउन सकिने प्रतिवेदन पेस गर्छन् र सरकार १२ जना विद्यार्थी (संस्कृतमा स्नातकोत्तर पढाइ हुने जनता विद्यापीठको आ.व.२०७४/७५ को तथ्यांक अनुसार ) का लागि ५ करोड ७९ लाख ५८ हजार बजेट विनियोजन गर्दै प्रतिविद्यार्थी ४८ लाख २९ हजार ८ सय ३३ रुपैयाँ लगानी गर्छ ।

संविधानमै राष्ट्र भाषाको मान्यता त पायो तर २०५५ देखि यता २५ वर्षको अवधिमा जम्मा दुई दर्जन बढी मातृभाषाको पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक निर्माण गर्नु बाहेक खासै उपलब्धि हासिल गर्न सकेन । त्यति मात्रै होइन अहिलेसम्म ७५३ स्थानीय तहमध्ये जम्मा १२५ वटाले मात्रै मातृभाषाका पाठ्यपुस्तक तयारी गरेका छन् । जुन निकै निराशाजनक अवस्था हो ।

यता बजेट अभावका कारण मातृभाषाका पाठ्यक्रमहरु योजना अनुरुप निर्माण हुन सक्दैनन् । लोकतन्त्रमा योभन्दा ठूलो विभेद र अपमान अरु के हुनसक्छ ? जहाँ एकथरी नागरिकलाई मासिक नौ हजारसम्म छात्रवृत्ति दिएर पढ्न लगाइन्छ र अर्काथरी नागरिकलाई मातृभाषामा पढ्छु भन्दा समेत कनिका छराइ बजेटका कारण वञ्चित गराइन्छ । सरकारको यस्तै पूर्वाग्रही चरित्रका कारण समय–समयमा सामाजिक सद्भाव खल्बलिने मात्रै होइन, सत्ताको कुर्सी पल्टिने डर त हुन्छ नै, यो समाजवादउन्मुख कम्युनिष्ट सरकार हो या यसको आवरणमा सत्ताको स्वाद चाखिरहेको अरु कुनै तत्व ? नागरिकमा शंका बढ्न थाल्छ ।

राज्यले मातृभाषाप्रति यति विभेद गर्यो कि यहाँका मातृभाषाहरुले राष्ट्रिय भाषाको मान्यता प्राप्त गर्न २०४७ र राष्ट्रभाषाको मान्यता प्राप्त गर्न २०६३ पर्खनुपर्यो । लोकतन्त्र प्राप्तिपछि मातृभाषाले संविधानमै राष्ट्र भाषाको मान्यता त पायो तर २०५५ देखि यता २५ वर्षको अवधिमा जम्मा दुई दर्जन बढी मातृभाषाको पाठ्यक्रम र पाठ्यपुस्तक निर्माण गर्नु बाहेक खासै उपलब्धि हासिल गर्न सकेन । त्यति मात्रै होइन अहिलेसम्म ७५३ स्थानीय तहमध्ये जम्मा १२५ वटाले मात्रै मातृभाषाका पाठ्यपुस्तक तयारी गरेका छन् । जुन निकै निराशाजनक अवस्था हो ।

जोन डीवे भन्छन्, ‘शिक्षाले समाजको आवश्यकता पूरा गर्नुपर्दछ । त्यसकारण समाज अनुकूलको शिक्षा व्यवस्था हुनुपर्दछ ।’ अर्थात शिक्षा समाज सँगसँगै चल्नुपर्छ । शिक्षा एकातिर र समाज अर्कोतिर हुने बित्तिकै त्यो शिक्षा समाजको आवश्यकताको घेराभन्दा बाहिर जान्छ । समाज कस्तो छ ? समाजको आवश्यकता के छ ? भन्ने कुरा केन्द्रभन्दा स्थानीय तहलाई नै राम्रोसँग जानकारी हुन्छ । तर जसरी केन्द्रले स्थानीय तहको अधिकारमाथि हस्तक्षेप गरिरहेको छ । यस्तो शिक्षाले व्यक्ति, समाज र राष्ट्रका लागि खासै परिवर्तन ल्याउन सक्दैन र उक्त शिक्षामा सरकारले गरेको लगानी बालुवामा पानी खन्याएसरह हुन जान्छ ।

भाषा, कला, साहित्य र संस्कृति राष्ट्रको अमूल्य सम्पत्ति हुन् । यिनको संरक्षण र संबद्र्धन गर्नु राज्यको दायित्व हो । राज्यले चाहने हो र गम्भीर भएर लाग्ने हो भने यिनका माध्यमबाट अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा देशको प्रचारप्रसार मात्रै होइन, आर्थिक समृद्धिमा छलाङ मार्न सक्छ । यसका लागि राज्यले विभेदको चस्मा खोलेर दूरदृष्टिका साथ काम गर्न सक्नुपर्छ ।

source:https://nagarikkhabar.com/2020/6/36540?fbclid=IwAR0xiltB93KHIne6qN0gm4Cl7yz5BM0IX2f77oi2vMUrwO6UoeOcL1KpnP4#.Xt4bfGoV4_k.facebook

Last Updated on Friday, 12 June 2020 16:23

Hits: 64

कोविड -१९ को भ्रम र वास्तविकता ।

राज्यसत्ता ।

२८ मार्च २०२०  ,

अहिले विश्वोमा कोरोना प्रकोप "कोविड- १९" को आतंक  फैलदो छ । आजको दिन सम्म ६१४१३६ जना व्यक्तिलाई कोरोना सक्रमण भएको पुस्ति भएको छ त्यस्मध्य १३३६२४ जना निको भएका छन भने २८२५१जनाको निधन भएको छ यसको प्रकोप कहिले सम्म जारी रहने हो निस्चित छैन ।

कोरोना वाइरस सर्व प्रथम चाइनाको वुहान प्रान्तमा डिसेम्बर २०१९ मा देखा परेको थियो । यो अत्यन्त नयाँ खाले भाईरस कोरोना प्रजातिको रहेको पत्ता लगाए पस्चात यसको नाम कोविड-19 नामाकरण गरेका छन बैज्ञानीकहरुले ।यो नयाँ खाले कोरोना भाईरस कहाँ बाट कसरी सर्यो वा सर्दछ भन्ने अनुसन्धान हुँदा हुँदै यसले तिव्र गती लिदा धेरैको ज्यान गयो फल्स्वोरुप वुहान शहर नै थप्प पार्नु परेको थियो । तर यो खतरानाक रोग अहिले अन्य देशमा पनि महामारिकै रुपमा फैलिदो छ । धेरैको ज्यान गएको छ त विस्वो अर्थ तन्त्र नै थप्प पारेको छ । सयौ देशहरुमा लकडाउन सिस्टम जारी गरिएको छ सन्क्रमण धेरै नफैलियोस भनेर।

यसको उपचार र रोकथामको निम्ती बैज्ञानीक , स्वास्थ्य कर्मी ,माईक्रोबाइलोगिस्ट ,वाइरोलोजिस्तहरुले अथक प्रयास गरी रहेका छन तर यस बिच केही गलत मानसिकता बोकेका तत्वोहरुको पनि उपस्थिती डरलाग्दो गरी मिडियाहरुमा,सामाजिक सन्जालहरुमा देखिएको छ ।गरिव , अर्ध क्षिशित वा अन्ध्वविश्वासी समाज नेपाल र इन्डिया जस्ता देशहरुमा त हुने नै भयो अहिले अती बिकसित देशहरु अमेरिका, यु के, इटाली जस्ता देश्हरुमा पनि नकरात्मक र गलत सन्देश जारी गरी जनसाधारणलाई उल्लु फैलाउने गिरोह सकृय रहेको छ।कोही धार्मिक कृयाकलाप गरी भ्रम छरी रहेका छन कोही गाइको मुत खाए कोरोना भाग्ने बताउछन ,कोही रक्सी खाएर ,कोही लसुन खाएर यस्तै, यस्तै धेरै सामाजिक सन्जालहरुमा व्यापक फैलिरहेको छ। केही त्यस्ता अपराधीहरुलाई पक्रिएको समाचार पनि आईरहेका छन ।


यहाँ केही त्यस्ता गलत झुट समाचारहरुलाई चिर्दै वास्तविकता के हो त ? बैज्ञानीक, बिज्ञ ,डाक्टर ,जीवानु बिशेषज्ञहरुको अनुसन्धान अध्ययन गरी बैज्ञानीक तर्कहरु सहित बिश्लेशन गरिएको छ र यस्ता भ्रमहरुलाई प्रचार प्रसार वा लाइक अनावश्यक टिप्पणी नगर्नु होला अन्यथा यसको असरले अर्को विकराल समस्या निम्त्याउने छ जस्तै ईरानमा रक्सी पिएर कोरोना निको हुने हल्लाले धेरैको ज्यान गएको छ भने अमेरिकामा पनि मलेरियाको उपचारमा प्र्योग हुने कोलोरोकुइन ट्याब्लेट  खादा ज्यान गएको छ ।

सजिलो र भरपर्दो सत्य के हो भने नियमित र राम्ररी साबुन पानीले करीब २० सेकेण्ड हात  धुने नभए ह्यान्ड सानीताइजरले हात  सफा राख्ने।

१. भ्रम : १० सेकेन्ड सम्म शोवासप्रश्वास सजिलो गरी रोक्न सके फोक्सो तन्दुरुस्त रहेको कुनै फाईब्रोसिस वा कुनै सक्रमण छैन भन्ने जान्नु ।
वास्तविकता :-फाईब्रोसिस कोविड -१९ को लक्षण होइन ,कोविड -१९ को प्रमुख लक्षणहरु भनेको ज्वोरो आउनु ,शरिरमा थकान हुनु , नया लगातार सुख्खा खोकी लाग्नु वा २४ घण्टामा ३ वा चार पटक सम्म लगातार खोकी लाग्नु ।


२. भ्रम :होम मेड ह्यान्ड स्यानिटाईजर :

यो पनि निक्कै प्रचार गरिएको छ ।भोड्का प्रयोग गर्न सुझाव दिएको पाइेको छ ।


वास्तविकता :सरसफाइको लागि प्रयोग हुने कुनै पनि किताणु नस्ट गर्ने रसायनहरु छालामा प्रयोग गर्दा यसले नकरात्मक असर गर्न सक्दछ ।प्रयाप्त मात्रमा अल्कोहोलको मात्र वोडकाहरुमा किताणु नाश गर्ने क्षमता हुँदैन ।

३. भ्रम :वाइरस महिनौ सम्म पनि ठोस् सतहमा रहन सक्दछ ।
वास्तविकता :वाइरसहरुको अहिले सम्मको अध्ययन हेर्दा महिनौ जिवित रहेको भेतिएको छैन । मेटल , प्लस्तिक ,काठ हरुमा केही दिन रहे पनि महिना दिन सम्म बचेँको रेकर्ड छैन । २ घण्टा देखी ९ दिन सम्म जिवित रहेको पाइएको छ ।७२ घण्टा पछी जिवित रह्न सक्ने क्षमतामा रास आएको देखिन्छ । वास्तवमा वाइरस अन्य जीवानु व्यक्टेरिया आदी जस्तो आँफै जिवित रहदैन यसले अन्य कुनै जिव भित्र रहे मात्र आफ्नो अस्तित्व बचाउछ अर्थत कुनै निर्जिव वस्तुमा यो रहदैन आँफै नस्ट हुन्छ ।

४. भ्रम :गाइको पिसाव र गोबरले कोरोनाको उपचार हुने ।

भारत र नेपालका केही हिन्दू समुहरुले गाईको पिसावले क्यान्सर लगायत अन्य रोग निको पार्दछ र कोविड -१९ पनि निको पार्दछ भनी प्रचार गरेको पाइएको छ ।
वास्तविकता :यसमा पनि कुनै सत्यता छैन , गाइको पिसाव पिउदा वा गोबर खादा बरु उल्तै गोबरमा पाइने किताणुहरु कोरोना लगाएतका
अन्य रोगहरुको संक्रमण हुने खतरा रहेको अनुसन्धानले देखाएको छ।

५. भ्रम : लसुन खाए कोरोना निको हुन्छ

वास्तविकता :यसमा पनि कुनै सत्यता पाईदैन ।लसुनमा एन्ती वाइरल तत्वो अन्य फल्फुल साग सब्जिमा पाईए जस्तै केही मात्रमा पाइए पनि कोरोना भाईरस निको पार्ने कुरा विश्वो स्वास्थ्य संघठनले पुस्टी गरी सकेको छ ।

६ . भ्रम : तातो पानी ले नुहाउदा कोरोनाबाट बाँच्न सकिन्छ ।
वास्तवीकता : यो पनि एक अफबाह नै हो कोरोना लाग्दा उच्च ज्वोरो आउँदछ । तापक्रम कम बनाउनु पर्नेमा तातो पानीलेमा नुहाउदा झन खतरा हुन सक्दछ ।

७ .भ्रम : कोरोना केटा केटी र वयस्क युवा युवतिलाई छुदैन ।

वास्तविकता : यो पनि भ्रम हो । यसले जो कोहिलाई पनि आक्रमण गर्न सक्दछ , धेरै प्रौढ पाका उमेरकामा रोग संग लड्न सक्ने रोग प्रतिरोधात्मक सक्ती कम जोर हुने हुँदा उनिहरु बढी जोखिममा पर्ने गर्दछन र उनिहरुमा कुनै न कुनै रोग पहिले देखिनै रहने हुँदा रोगको संक्रमन भएमा निको हुने सम्भावना कम देखिएको छ । अन्य दिर्घ रोगी जस्तै डाइबितिज ,मुटु रोगी , श्वास प्रश्वासका रोगी दमका रोगी ,किड्नी फेल भएका बिरामी , कुनै पनि स्टेरोईड जन्य दबाई लिने विरामी , कुनै अङग प्रत्यारोपण गरेका विरामी ,रोगसँग लड्न सक्ने क्षमता कम भएका विरामी हरुमा सन्क्रमणले ज्यादा असर पुराएको देखिन्छ ।

८ .भ्रम : कोरोना भाईरसको संक्रमण हुँदा साथ मरिन्छ ।

वास्तविकता : यो पनि एक अफबाह हो यसमा यो रोग लाग्ने व्यक्तीको स्वास्थ्य अवस्था कस्तो छ त्यस्मा निर्भर पर्दछ । जो विरामीमा कुनै प्रकारको रोगहरु जस्तै मुटु रोग , डाइबिटिज ,क्षाती सम्बन्धी रोगहरु दम आदी छैन भने यो सामान्य रुघाखोकी वा फ्लुको लक्षण जस्तै मात्र हुन्छ ।रोगी व्यक्ती हरुको भने ज्यान जाने खतरा हुन्छ ।


अन्तमा समाचार सकेसम्म विस्व्सनिय माध्यमबाट हेर्ने पढ्ने गरौ ।

सरकारी वा विस्वो स्वास्थ्य संघठनको हेर्ने ।

जथाभावी शेयर गरिएको पोस्टहरु नहेर्ने र अरुलाई शेयर पनि नगर्ने ।


सरकारले जारी गरेको सुचना र नियमहरुमा बस्ने ।

हरेक पटक बाहिर जादा वा घर , अफिस आउँदा साबुन पानीले राम्ररी २० सेकेन्ड जती हात  धुने नभए ह्यान्ड सानीटाइजरले सफा गर्ने ।

हात्छिउ गर्द खोक्दा सकेसम्म टिस्यु वा मुख छोप्ने र जथाभावी नफ्याकी फोहोर मैला फ्याक्ने बिनमा मात्र फ्याक्ने र हात  राम्ररी धुने ।


धेरै भिड भाड्मा नजाने । बाहिर अत्यावशेक काममा बाहेक ननिस्कने ।


खोकी वा ज्वोर आएमा ७ दिन सम्म घरमै बस्ने निको नभए अर्को ७ दिन बस्ने स्वास्थ्य संस्थामा सपर्क गरी उचित सल्लाह लिने ।


रुघा खोकी लागे मास्क प्रयोग गर्ने ।


अर्को व्यक्ती सँग कम्तिमा २ मिटर (६ फिट) दुरिमा बस्ने ।



श्रोत :WHO,BBC, बिज्ञान सम्बन्धी  लेख रचनाहरु 

 Photo:BBC ,nhs, aljazeera online.

Last Updated on Saturday, 28 March 2020 16:13

Hits: 328

बेसहारालाई सहारा दिँदै मगर विद्यार्थी उत्थान समाज !

– हुमबहादुर थापा मगर

बाबाको स्वर्गबास, आमाको अर्कैसँग सहबास भएपछि विचल्लीमा परेका बालबालिकाहरूलाई मगर बिध्यार्थी उत्थान समाजले उद्दार गरी नेपालका विभिन्न जिल्लाका स्कुलहरूमा पढाइरहेको छ ।
स्थलगत भ्रमणको एक रिपोर्ट :

कतिपय बालबालिकाहरूका आमाको मृत्युपछि बाबाले सानी आमा ल्याएका छन् भने कतिका बाबाको मृत्युपश्चात् आमाले आफ्ना साना छोराछोरीलाई छाडेर अर्कैसँग पोइल हिँडेका कारण दुवै जनाको मायाबाट टाढिएर उनीहरूको भविष्य अन्धकार भएको छ ।


यो कथाबाहेक आमाबाबाले सानैमा छाडेर हिँडेका, गरिबी र पछौटेपन, अशिक्षित र अज्ञानताका कारणले मध्यपान र धूम्रपानको लतमा फसेर आफ्ना छोराछोरीलाई चटक्कै माया मारेर बसेका पनि मगर समाजका बस्तीबस्तीमा बल्ग्रेल्ती कथा बनेका छन् । यस्ता केही कथाका पात्रहरू त प्रतिनिधि मात्र हुन् । उनीहरूलाई सरकार र सरोकारवालाले कम्तिमा पनि कक्षा १२ कक्षासम्म निःशुल्क पढाइदिएमा उनीहरूले गुन कहिल्यै भुल्ने थिएनन् र समाज र देशका लागि केही गर्थे होलान ।



१. बाबा तिलकबहादुर थापामगरको ‘मृत्युपश्चात् आमा तिलककुमारी थापामगरले एक मात्र छोरा दीपक थापामगर र उनका दिदीहरू सुकमाया थापामगर वर्ष १९ र वर्ष २२ की अञ्जना थापामगरलाई छाडेर पोइल गइन् । बाबाको मृत्यु हुँदा दीपकको उमेर १० वर्ष मात्र थियो । २०६०-११-१० बारपाक सुलिकोट गापा ८, गोरखामा जन्मेका दीपक थापामगर जन्मँदै अपाङ्ग छन् । दीपकलाई हात्तीपाइले रोगले बेस्मारी गाँजेका कारण राम्रो गरी हिँडडुल गर्न पनि सक्दैनन् । औषधोपचार गर्न पैसा नभएर छरछिमेक र संघसंस्थाको सानो सहयोगले गर्जो टार्नेदेखि उपचार गर्दा पनि निको नभएका दीपक बताउँछन् ।


तिलकबहादुर थापामगर मरेर र आमा तिलककुमारी थापामगर पोइल गएर छाडेका दीपक थापामगरलाई पढ्नदेखि खान र बस्नका लागि ठूलो समस्याले सताइरहेको छ । उनी सहयोगीदाताहरूको पर्खाइमा छन् । दीपकले गाउँकै अन्तरज्योति माविमा अध्ययन गरी २.५ जीपीए लिएर यो वर्षको एसईई उत्तीर्ण गरेका छन् । दिदी सुकमाया थापा वर्ष १९ ले भाइ दीपकलाई पालनपोषण गर्दै आफूले पनि कक्षा १२ सिध्याएकी छन् । अर्की ठूली दिदी २२ वर्षिया अञ्जना थापामगरको विवाह भएको छ र उनले बीएमा अध्ययन गरिरहेकी छन् । दीपक गाउँको स्कुलमा आफूले चाहेको विषय नभएकाले बारपाक, सुलिकोटदेखि ८ घण्टा टाढा गोरखा बजारमा रहेको श्री शक्ति माविमा विज्ञान र अङ्ग्रेजी विषय लिएर कक्षा ११ का लागि भर्ना भएका छन् । उनको पढाइ खर्च मगर विद्यार्थी उत्थान समाजले व्यहोरेको छ । कक्षा ११ र १२ मा पास भएको खण्डमा ब्याचलरसम्म पढाइदिने गरी उत्थान समाजले दीपकलाई जिम्मा लिएको छ । तर, खान र बस्नका लागि भने स्वयम् आफ्नै तजबिजले गर्नुपर्ने भएकाले उनले ठूलो समस्या झेलिरहेका छन् । दीपक नेपाल मगर संघ गोरखा जिल्ला समितिका अध्यक्ष विष्णु रानामगरको सहयोगमा तत्काल राहतका लागि मगर संघको भवनमा बसेर अध्ययन गरिरहेका छन् भने सहयोगीदाताहरू पाए चाँडै नै बाहिर कोठा लिएर सर्ने कुरा जनाएका छन् ।

यहाँ दीपकको मात्रै पीडा भरिएको छैन, जुन गण्डकी गाउँपालिका, वडा नं. २ ताङलीचोक, गोरखाकी इन्द्रकुमारी रानामगरले पनि दुई छोरी वर्ष १८ की सावित्री र वर्ष १७ की पार्वतीलाई छाडेर अर्कैसँग पोइल हिँडेकी हुन् । पति होमबहादुर रानामगर, वर्ष ४९, जन्मजात अपाङ्ग छन् । सावित्री र पार्वती श्री विजया भवानी मावि, मकैसिंह गोरखाबाट ०७५/०७६ को एसईईमा उत्तीर्ण भएका छन् । पार्वती रानामगरले ३.६५ जीपीए लिएर एसईई उत्तीर्ण गरी हाल देवीनगरस्थित बुटवलमा आफ्नी फुपू माया झेडीमगरको घरमा बसेर पढिरहेकी छन् । उनी अहिले नवीन औद्योगिक कदरबहादुर रिता मावि, देवीनगर रूपन्देहीमा विज्ञान विषय लिएर अध्ययन गरिरहेकी छन् । उनकी दिदी सावित्री रानामगर विजयाभवानी मावि, मकैसिंह गोरखामै कक्षा ११ मा अध्ययनरत छिन् ।

२. कमला रानामगरलाई भने आमा मिरा रानामगरले सानैमा छाडेर पोइल गएकी हुन् । उनको जन्म २०५९-०२-०१ आश्राङ गोरखामा भए तापनि बाबा लोकबहादुर रानामगर वर्ष ४० ले सानी आमा मञ्जु थापामगर वर्ष ३५ लाई विवाह गरेपछि जन्म दिने आमाको मायाबाट टाढा भइन् । श्री नवजागृति चण्डी उच्च मावि आश्राङबाट २.२५ जीपीए लिएर एसईई पास गरेकी कमला हाल श्री शान्ति विद्यागृह कलेज लैनचौर काठमाडौँमा कक्षा ११ मा अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

३. कमला थापामगरको २०५८-०२-२८ मा जन्म हुनसाथ आमाको स्वर्गबास भएपछि बाबाले सानी आमा भित्राएपछि घरको बजैसँगै सिरानचोक गापा वडा नं. ८ फिनाममा भैँसी, बाख्रा र कुखुरा पालेर पढिरहेकी छन् । बाबा ओमबहादुर थापामगर भने सानी आमा दलमाया थापामगर र अन्य साना छोराछोरीसँग गोरखा बजारमा ज्यालामजदुरी गरी बसेका छन् । कमलाले परोपकारी आदर्श मावि, जौँबारीबाट २.८ जीपीए लिएर एसईई पास गरी सोही स्कुलमै कक्षा ११ मा भर्ना भई अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

४. सुनिल थापामगर बाबा स्व. तेजबहादुर थापामगर र आमा हीरामाया थापामगरको कोखबाट २०६०-०७-१२ गते गोनपा ७ बतासे गोरखामा जन्मेका हुन् । आमा हीरामायाको स्याहारसुसारमा श्री नवज्योति मावि डण्डीडाँडा गोरखाबाट २.८ जीपीए लिएर एसईई उत्तीर्ण गरी यिनले श्री शक्ति मावि, शक्तिचोक, गोरखामा कक्षा ११ मा अध्ययन गरिरहेका छन् ।

५. आमाको मायाबाट बञ्चित रीतिका बरालमगरलाई जन्मेको एक वर्षमा आमा बितेदेखिन ठूलो बाबा गगनबहादुर र ठूली आमा धनमाया बरालमगरले हालसम्म पालनपोषण गर्दै आइरहेका छन् । श्री लखन गापा बतासे, धैरुङमा २०६०-०५-१५ गते कुलबहादुर बरालमगरको छोरीको रूपमा जन्मेकी रीतिका एक वर्ष हुँदा आमा बितेदेखिन बाबा र कान्छी आमाले कुनै जिम्मेवार नलिएपछि ठूली आमा र ठुलो बाबाले लगेर पालेका हुन् । श्री भगवती हिमालय मावि धैरुङ, गोरखाबाट २.४५ जीपीए लिएर एसईई पास गरी उनी सोही स्कुलमा कक्षा ११ मा भर्ना भएकी छन् ।

६. स्याङ्जाका निलम थापामगरको जन्म २०६०-०६-२६ मा घ्याङसीडाँडा, स्याङ्जामा भएको हो । उनका बाबाको २०६१ सालमा मृत्यु भएको र आमा विष्णुमाया थापामगरले खेतीपाती गरेर छोरी निलमलाई पढाउँदै आएकी छन् । निलम श्री शिवालय मावि गु“ठी, स्याङ्जाबाट २.१५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी सोही स्कुलमा कक्षा ११ मा अध्ययनरत छिन् ।

७. गङ्गा रानामगरको जन्म २०५८-११-२९ गते, तिनाउ ६, मिलटोल, डुम्रे, पाल्पामा भएको हो । बाबा स्व. टङ्कबहादुर रानामगर हुन् भने आमा टोपली रानामगरले खेतीपाती गरेर छोरी गङ्गालाई पढाउँदै आइरहेकी छन् । श्री जनदीप मावि डुम्रे पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईई मा २.९० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी कक्षा १२ मा तानसेन बहुमुखी क्याम्पस काजीपौवामा अध्ययनरत छिन् ।

८. सुनिता सारुमगर र मधुसरा सारुमगरले पनि सानैमा बाबा बलबहादुर सारुमगरलाई गुमाएका थिए । उनीहरूको जन्म रिब्दीकोट ६, वाङसुरुङ, पाल्पामा भएको हो । आमा निरुकुमारी सारुमगरले सुनिता सारुमगर र मधुसरा सारुमगरलाई खेतीपाती गरेर पढाइरहेकी छन् । श्री नारायणी मावि रिब्दीकोट ६, धुस्तुङ, पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईईमा मधुसराले २.१० र सुनिताले २.६५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा अध्ययनरत छन् ।

९. गीता बगालेमगरको जन्म २०५६-०२-२२ गते रिब्दीकोट ६, बुढीचौर, पाल्पामा भएको हो । बाबा स्व. तिलबहादुर बगालेमगरको सानैमा मृत्यु भएकाले आमा आशाकुमारी बगालेमगरले उनलाई पालनपोषण गरी पढाउँदै आइरहेकी छन् । श्री नारायणी मावि रिब्दीकोट ६, धुस्तुङ, पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईई परीक्षामा २.३५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी सोही नारायणी माविमा कक्षा ११ र १२ मा अध्ययनरत छिन् ।

गोरखा जिल्ला ०७५/७६ कक्षा ११ मा अध्ययनरत

१. पार्वती रानामगरको जन्मः २०६१-०४-०८ मा भएको हो ।

उनको ४९ वर्षे बाबा होमबहादुर रानामगर अपाङ्ग छन् र उनलाई गाउँलेले गाउँकै स्वास्थ्य केन्द्रमा पिउनको जागिर लगाइदिएका छन् । आमा इन्द्रकुमारी रानामगर दुई छोरी पार्वती र सावित्रीलाई छाडेर अर्कैसँग पोइल गएकी छन् । उनको स्थायी ठेगाना गण्डकी गाउँपालिका– २ ताङ्लीचोक, गोरखा भए पनि हाल उनी देवीनगरस्थित बुटवलमा आफ्नी फुपू माया झेडीमगरको घरमा बसेर पढिरहेकी छन् । श्री विजयाभवानी मावि, मकैसिंह गोरखाबाट ३.६५ जीपीए लिएर एसईईमा उत्तीर्ण गरेकी पार्वतीकी एक दिदी सावित्री रानामगर विजयाभवानी मावि, मकैसिंह गोरखामै कक्षा ११ मा अध्ययनरत छिन् । पार्वती रानामगरले हाल नवीन औद्योगिक कदरबहादुर रिता मावि, देवीनगर रूपन्देहीमा साइन्स विषय लिएर अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

२. कमला थापामगरको जन्म २०५८-०२-२८ गते भएको हो । कमलाको बाबाको नाम ओमबहादुर थापामगर हो र आमा सानैमा बितेकी थिइन् ।

सानी आमा दलमाया थापामगर हुन् भने २३ वर्षका दाइ काजी थापामगर जापानमा अध्ययन गर्दै काम गरिरहेका छन् । माइला दाइ सुनिल थापामगर वर्ष १९ ले तल्लो जातको केटी विवाह गरी काठमाडौँमा बस्दै आएका छन् भने भाइ विशन थापामगर वर्ष १० ले पनि अध्ययन गरिरहेका छन् । स्थायी ठेगाना सिरानचोक गापा वडा नं. ८ फिनाममा घरकी कमला बजैसँगै बसेर पढिरहेकी छन् । परोपकारी आदर्श मावि, जौँबारीबाट २.८ जीपीए लिएर एसईई पास गरी उनी सोही स्कुलको कक्षा ११ मा भर्ना भई अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

३. रञ्जना थापामगरको जन्म २०५९-१२-१७ मा गौरी कुवा, गोरखामा भएको हो । उनको बाबाको नाम ओमबहादुर थापामगर वर्ष ४८, हाल मलेसियामा कार्यरत छन् ।

उनी १० वर्षदेखि घरमा नआएको तर, सम्पर्कमा भने रहेका छन् । आमा तिलककुमारी थापामगर ४२ वर्षले कृषि काम गर्दै उनलाई पढाइरहेकी छन् । श्री जेनियस इङ्लिस मावि गोरखाबाट २.८५ जीपीए लिएर पास गरी उनी हाल श्री सरस्वती मावि, गोनपा ८, आहाले गोरखामा कक्षा ११ मा अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

४. सुनिल थापामगर गोनपा ७ बतासे, गोरखामा २०६०-०७-१२ मा जन्मेका हुन् । उनको बाबा स्व. तेजबहादुर थापामगर हुन् भने ४८ वर्षकी आमा हीरामाया थापामगर हुन् । उनले श्री नवज्योति मावि डण्डीडाँडा गोरखाबाट २.८ जीपीए लिएर एसईई उत्तीर्ण गरी श्री शक्ति मावि, शक्तिचोक, गोरखामा कक्षा ११ मा अध्ययन गरिरहेका छन् ।

५. दीपक थापामगरको जन्म २०६०-११-१० बारपाक सुलिकोट गापा ८ गोरखामा भएको हो । स्व. तिलकबहादुर थापामगरको एक मात्र छोरा दीपक थापामगरलाई आमा तिलककुमारी थापामगरले छोडेर पोइल गएकी हुन् । अन्तरज्योति माविमा अध्ययन गरी २.५ जीपीए लिएर यस वर्षको एसईई उत्तीर्ण गरेका छन् । दिदी सुकमाया थापा वर्ष १७ ले भाइ दीपकलाई पालनपोषण गर्दै आफूले पनि १२ मा अध्ययन गरिरहेकी छन् । साथै २० वर्षिया दिदी अञ्जना थापामगरको विवाह भएको र बीएमा अध्ययन गरिरहेकी छन् । आफू १० वर्षको हुंदा बाबाको मृत्यु भएको थियो भने आमा तिलककुमारी थापामगरले छोडेर पोइल गएकी थिइन् । हाल श्री शक्ति मावि गोनपा ६, गोरखामा कक्षा ११ मा अध्ययन गरिरहेका दीपकलाई खान र बस्नका लागि ठूलो समस्या भइरहेको छ । केही समयका लागि हाल नेपाल मगर संघ गोरखा जिल्ला समितिको भवनमा बसेर अध्ययन गरिरहेका छन् ।

६. रीतिका बरालमगरको जन्म श्री लखन गापा बतासे, धैरुङमा २०६०-०५-१५ गते भएको हो ।
उनका बुबा कुलबहादुर बरालमगर वर्ष ५४ हुन् भने जन्म दिने आमाको मृत्यु भइसकेको छ । आफू जन्मेको एक वर्षमा आमा बितेदेखि ठूलो बाबा गगनबहादुर बरालमगर र ठूली आमा धनमाया बरालमगर वर्ष ५९ ले हालसम्म पालनपोषण गर्दै आइरहेका र बाबा र कान्छी आमाले कुनै जिम्मेवार लिएका छैनन् । श्री भगवती हिमालय मावि धैरुङ, गोरखाबाट २.४५ जीपीए लिएर एसईई पास गरी रीतिका सोही स्कुलमा कक्षा ११ मा भर्ना भएकी छन् ।

७. कमला रानामगरको जन्म २०५९-०२-०१ आश्राङ गोरखामा भएको हो । बाबा लोकबहादुर रानामगर वर्ष ४० का हुन् भने जन्मदिने आमा मिरा रानामगर पोइल गएकी छन् । यिनकी सानी आमा मञ्जु थापामगर वर्ष ३५ हुन् । उनले श्री नवजागृति चण्डि उच्च मावि आश्राङबाट २.२५ जीपीए. लिएर एसईई पास गरेकी हुन् । हाल उनी श्री शान्ति विद्यागृह कलेज लैनचौर काठमाडौँमा कक्षा ११ मा अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

८. सावित्री रानामगरको जन्म २०६०-०७-२७, गण्डकी गाउँपालिका वडा नं. २, ताङलीचोक, गोरखामा भएको हो । वर्ष ४९ का होमबहादुर रानामगर अपाङ्ग छन् । त्यही कारण उनलाई गाउँलेले गाउँकै स्वास्थ्य केन्द्रमा पिउनको जागिर मिलाइदिएका छन् । आमा इन्द्रकुमारी रानामगर पोइल गएकी हुन् । सावित्री श्री विजयाभवानी मावि, मकैसिंह गोरखाबाट एसईईमा २.० जीपीए लिएर उत्तीर्ण भएकी हुन् । हाल उनले सोही स्कुलमा अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

स्याङ्जा जिल्ला,  २०७५/७६ कक्षा ११ मा अध्ययनरत :

१. चन्द्रबहादुर सारुमगर २०५८-०९-०९ मा कालीगण्डकी गापा ६, दब्छे, स्याङ्जामा जन्मेका हुन् ।
उनका बाबा र आमा लालबहादुर सारुमगर र तेजकुमारी सारुमगर हुन् । श्री ध्रुवज्योति माविबाट ३.० जीपीए लिएर एसईई पास गरेका चन्द्रबहादुर हाल भगवती नमुना मावि मिर्मेमा मेजर अङ्ग्रेजी विषय लिएर अध्ययन गरिरहेका छन् ।

२. चाहना थापामगरको जन्म र स्थानः २०६०-१०-१२ मा कालीगण्डकी– ५, करेकुवा, स्याङ्जामा भएको हो । बाबाआमा थम्बर थापामगर र चुमिसरा थापामगर कृषिमा स्वावलम्बी बनेका छन् । चाहनाले श्री वीरेन्द्र मावि बलाम, जैपतेबाट २.९ जीपीए प्राप्त गरी हाल सोही स्कुलमा कक्षा ११ मा अध्ययन गरिरहेकी छन् ।

३. ज्ञानबहादुर थापामगरको जन्म २०६१-०५-१३ मा गल्याङ नगरपालिका २, रैबार स्याङ्जा भएको हो । बाबाको नाम हेमबहादुर थापामगर आमाको नाम बोमीसरा थापामगर हो । श्री वीरेन्द्र मावि जैपते, स्याङ्जाबाट २.९ जीपीए लिएर उत्तीर्ण भई हाल उनले पूर्णमेड मावि स्याङ्जाको वालिङमा बिहान पढ्ने र दिनभरि भेनस होटलमा काम गरिरहेका छन् ।

४. प्रीतिका थापामगरको जन्म २०६१-०५-२१, गण्डकी नगरपालिका २,आमबोट, स्याङ्जामा भएको हो । उनका बाबा र आमाको नाम राजु थापामगर र तुलसी थापामगर हो । श्री शिवालय मावि गुठी, स्याङ्जाबाट २.६५ जीपीए. लिएर उत्तीर्ण गरी सोही उनी स्कुलमा कक्षा ११ मा अध्ययनरत छिन् ।

५. निलम थापामगरको जन्म २०६०-०६-२६, घ्याङसिंहडाँडा, स्याङ्जामा भएको हो । उनको बाबाको २०६१ सालमा मृत्यु भएको र आमा विष्णुमाया थापामगरले खेतीपाती गरी छोरी निलमलाई पढाउँदै आएकी छन् । श्री शिवालय मावि गुठी, स्याङ्जाबाट २.१५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी सोही स्कुलमा कक्षा ११ मा अध्ययनरत छिन् ।

पाल्पा जिल्लाको कक्षा १२ मा अध्ययनरतः २०७४-७६ :

१. विष्णु सारुमगरको जन्म २०५८-११-१४ मा तिनाउ ५, चरचरे, पाल्पामा भएको हो । उनको बाबा र आमाको नाम यमबहादुर सारुमगर र मञ्जु सारुमगर हो । बाबाआमाले चर्चरेको बाटोमा छाप्रे होटल व्यापार गरी छोराछोरीहरूलाई पढाउँदै आइरहेका छन् । विष्णुले श्री जनदीप मावि डुम्रे पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईई मा ३.१० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११सकेर १२ मा जनता मावि, पाल्पामा साइन्स विषय लिएर अध्ययन गरिरहेका छन् ।

२. गङ्गा रानामगरको जन्म २०५८-११-२९ गते तिनाउँ ६, मिलटोल, डुम्रे, पाल्पामा भएको हो । बाबा स्व. टङ्कबहादुर रानामगर हुन् । आमा टोपली रानामगरले खेतीपाती गरेर छोरी गङ्गालाई पढाउँदै आइरहेकी छन् । श्री जनदीप मावि डुम्रे पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईई मा २.९० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी कक्षा ११ र १२ मा तानसेन बहुमुखी क्याम्पस काजीपौवामा कक्षा ११सकेर १२ मा अध्ययनरत छिन् ।

३. सुनिता सारुमगरको जन्म २०५९-०६-२९ गते रिब्दीकोट ६, वाङसुरुङ, पाल्पामा भएको हो । बाबा स्व. बलबहादुर सारुमगर हुन् भने आमा निरुकुमारी सारुमगरले सुनिता सारुमगर र मधुसरा सारुमगरलाई खेतीपाती गरेर पढाइरहेकी छन् । श्री नारायणी मावि रिब्दीकोट ६, धुस्तुङ, पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईईमा २.७० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी कक्षा ११ सकेर १२ मा अध्ययनरत छिन् ।

४. गीता बगालेमगरको जन्म २०५६-०२-२२ गते रिब्दीकोट ६, बुढीचौर, पाल्पामा भएको हो । बाबा स्व. तिलबहादुर बगालेमगरको सानैमा मृत्यु भएकाले आमा आशाकुमारी बगालेगरले उनलाई पालनपोषण देखि पढाउँदै आइरहेकी छन् । श्री नारायणी मावि रिब्दीकोट ६, धुस्तुङ, पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईई परीक्षामा २.३५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ सकेर १२ मा सोही नारायणी माविमा अध्ययनरत छिन् ।

५. टेकबहादुर गाहामगरको जन्म २०५६-०९-१२ गते तिनाउँ ४ सत्यवती पाल्पामा भएको हो । उनी हुमबहादुर गाहामगर र जुनिसरा गाहामगरको सुपुत्रको रूपमा जन्मेका हुन् । तानपा ८ श्री शारदा मावि मदनपोखरा, पाल्पाबाट २०७४/७५ को एसईईमा २.३५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी सोही स्कुलमा कक्षा ११ सकेर १२ मा अध्ययनरत छन् । उनले अध्ययन संगै मगर समाजभित्रका कुरीति र कुसंस्कारहरूलाई हटाउनका लागि विभिन्न टेलिचलचित्रमा अभिनय पनि गर्दै आईरहेकाछन् ।

६. हरिकला चिदीमगरको जन्म २०५८-०९-१६ गतेका दिन तिनाउँ ६ माथिल्लो, डुम्रे, पाल्पामा बाबा धर्मबहादुर चिदीमगर र आमा सावित्री चिदीमगरबाट भएको हो । बाबा आजीवन मानसिक रोगी हुन् भने आमाले छिमेकीकोमा घाँस काटेर जिविकोर्पाजन गर्दै आइरहेका छन् । श्री जनदीप मावि डुम्रे पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईईमा २.२५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी तानसेन बहुमुखी क्याम्पस काजीपौवामा कक्षा ११ सकेर १२ मा अध्ययनरत छिन् ।

७. मधुसरा सारुमगरको जन्म २०५८-०४-१९ गते रिब्दीकोट ६, वाङ्सुरुङ, पाल्पा बाबा स्व. बलबहादुर सारुमगर र आमा निरुकुमारी सारुमगरको कोखबाट भएको हो । श्री भाष्कर मावि, पोरकनी ६ पाल्पाबाट २०७४/०७५ को एसईईमा २.१० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी कक्षा ११ सकेर १२ मा श्री नारायणी मावि धुस्तुङ, रिब्दीकोट ६ पाल्पामा अध्ययनरत छिन् ।

८. लिसरा सारुमगरको जन्म २०६०-०४-०१ गते बाबा खड्क सारुमगर र आमा केशरीकुमारी मगरको कोखबाट सुकाजोर नगरपालिका ७, रामेछापमा जन्म भएको हो । हाल भनिमण्डल, ललितपुरमा बाबाआमा, एक दाइ र एक भाइसँगै बसेकी छन् । नेपाल डन बस्को स्कुल, सिद्धिपुर ललितपुरबाट २०७४/०७५ को एसईईमा ३.५० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी कक्षा ११ सकेर १२ मा डीएभी कलेज जावलाखेलमा अध्ययनरत छिन् । कक्षा ११ मा उनले (ए) ग्रेडिङ प्राप्त गरेकी छन् ।

 पाल्पा जिल्लाको कक्षा १२ मा उत्तीर्ण गरी २०७५/७६ (बीबीएसमा अध्ययनरत)

१. विष्णु पुनमगरको जन्म २०५७-११-२६ गते पूर्वखोला गापा वडा नं. ३ मन्दिरडाँडा, पाल्पामा भएको हो ।

उनी खेमबहादुर पुनमगर र सुमित्रा पुनमगरकी छोरी हुन् । सरस्वती मावि, जल्पा, पाल्पाबाट २०७३/०७४ को एसईई परीक्षामा ३.२० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा शिक्षा सङ्काय विषय लिएर जनता मावि तानसेन, पाल्पामा अध्ययन गरी उनी सीजीपीए ३.०४ अङ्क लिएर उत्तीर्ण भएकी छिन् । कक्षा ११ को प्राप्त जीपीए ३.०८ र कक्षा १२ मा २.९९ जीपीए जम्मा गर्दा टोटल रहेको सीजीपीए ३.०४ छ । हाल उनले त्रिभुवन बहुमुखी क्याम्पस तानसेन पाल्पामा शिक्षा सङ्काय विषय लिएर ब्याच्लर अध्ययन गर्दै गरेकी छन् ।

२. वसन्ती थापामगरको जन्म २०५८-०३-१३ गते तानपा १४, बौघा गुम्हा, पाल्पामा बाबा डिलबहादुर थापामगर र आमा शोभा थापामगरको कोखबाट भएको हो ।

आमा धेरै वर्षदेखि घरमा बसेका छैनन् । श्री सर्वोदय मावि बौघा गुम्हाबाट २०७३/०७४ को एसईई परीक्षामा २.४० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा सोही श्री सर्वोदय मावि बौघा गुम्हा, पाल्पाबाट कक्षा १२ मा उत्तीर्ण भएका हुन् । हाल पाल्पा बहुमुखी क्याम्पस तानसेन पाल्पामा बीबीएस विषय लिएर अध्ययन गर्दै गरेका छन् ।

३. रिचा उचइमगरको जन्म २०५८-०३-२९ गते तिनहूँ गापा वडा नं. ६, डुम्रे पाल्पामा भएको हो । उनका बाबा र आमाको नाम लेखबहादुर उचइमगर र टीकाकुमारी उचइमगर हो ।
 
हाल उनले रिब्दीकोट गापा वडा नं. १ सिरूखर्कमा आफ्नी मुसी लक्ष्मी दङ्गालको संरक्षणमा रहेर पढेकी छन् । बाबाआमाले १८ महिनाको हुंदै सानैदेखि छोरीलाई छाडेकाले उनलाई मुसी लक्ष्मी दङ्गालले हालसम्म पालनपोषणदेखि पढाउने कामसमेत गरिरहेकी छन् । उनी श्री लक्ष्मी मावि, रिब्दीकोट ३, खस्यौलीबाट २०७३/०७४ को एसईई परीक्षामा ३.२० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा श्री सरस्वती मावि रिब्दीकोट ३, खस्यौली, पाल्पामा व्यवस्थापन विषय लिएर अध्ययन गरी उत्तीर्ण भएका छन् । उनको कक्षा ११ को प्राप्त ३.१२ र कक्षा १२ मा २.७८ जीपीए जम्मा गर्दा टोटल सीजीपीए २.९५ रहेको छ । उनले हाल पाल्पा बहुमुखी क्याम्पस तानसेन पाल्पामा चार वर्षे कोर्ष बीबीएस विषय लिएर अध्ययन गर्दै गरेकी छन् ।

दुई जना असफल

१. टीकासरा गाहामगरको जन्म २०५९-०६-१५ गते, बगनासकाली, पाल्पामा भएको हो । उनी बाबा उभानसिंह गाहामगर र आमा धनका गाहामगरका दुई सन्तानमध्ये जेठी छोरीको रूपमा जन्मेकी हुन् । टीकासरा जन्मेको दुई वर्षमा आमाको मृत्युभएको थियो । उनका एक भाइ किरण गाहामगर वर्ष १५ ले कक्षा १० मा अध्ययन गरिरहेका छन् । हाल रिब्दीकोट गापा ५ नयाँटोलमा दुवै दिदी र भाइ मावली बजै लीला रानामगरसँगै बसेर पढेका छन् । श्री भवानी मावि रिब्दीकोट ५ कुसुमखोलाबाट २०७३/०७४ को एसईईमा २.३५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा सोही स्कुल भवानी माविमा पढे पनि टीकासरा १२ मा भने उत्तीर्ण हुन सकिनन् ।

२. देवीकला बुचामगरको जन्म २०५८-०२-०३ गते रिब्दीकोट गापा ५, नया“टोल पाल्पामा भएको हो । उनका बाबा स्व. थर्कबहादुर बुचामगर र आमा लिला बुचामगर, दिदी हिरा बुचामगर हुन् । श्री भवानी मावि रिब्दीकोट ५ कुसुमखोलाबाट २०७३/०७४ को एसईई मा १.७० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा सोही स्कुल भवानी माविमा पढे पनि उनी कक्षा १२ मा उत्तीर्ण हुन भने असमर्थ भएकी छन् ।

काठमाडौँ, ब्याचलर दोस्रो वर्ष (२०७३ सालदेखि सुरु गरेको ) 

ज्योति मगरको जन्म २०५७-०३-०२ मा बुङमती, कार्यविनायक नगरपालिका ७ ललितपुरमा भएको हो । उनका बाबा र आमाको नाम जीवन मगर र सानुमैया मगर हो ।

श्री आर्दश सौलाह युवक उच्च मावि सैँबु, बुङमती ललितपुरबाट २०७२/०७३ को एसईईमा ३.२५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा एसिया कलेज अफ म्यानेजमेन्ट जावलाखेल ललितपुरबाट उत्तीर्ण गरी उनी पाटन क्याम्पस, ललितपुरमा ब्याचलर दोस्रो वर्षमा अध्यानरत छिन् । एक बहिनी रेक्की पनि अध्ययन गर्दै गरेकी र बाबा मानसिक रोगी भएकाले उनकी आमाले ज्यामी काम गरेर घरव्यावहार चलाइरहेकी छन् ।
२०७३ सालको एसएलसि परिक्षामा ललितपुर जिल्ला अन्तरगत सामुदायिक बिध्यालयबाट प्रथम स्थान हासिल गरेकोले मथुरा राना मगर छात्रबृति पुरस्कार बाट पुरस्कृत समेत भएका छन मगर ।

 तनहूँ २०७४ ब्याचलर दोस्रो वर्षमा

१. नवीन आलेमगरको जन्म २०५५-०८-१३ मा भगवतीपुर गाविस, तनहूँमा भएको हो । उनका बाबा र आमा दलबहादुर आले वर्ष ४९ र प्रेममाया आले मगर वर्ष ४६ हुन् । श्री सरस्वती मावि सबुग, भिमाद, तनहूँबाट २०७२/०७३ को एसईई मा २.९० जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी कक्षा ११ र १२ मा मकवानपुर बहुमुखी क्याम्पस हेटौँडाबाट उत्तीर्ण गरी उनले ब्याचलर दोस्रो वर्षमा बहुमुखी क्याम्पस हेटौँडामा अध्ययन गरिरहेका छन् । गरिब परिवारका उनको एक छापे घर र बारीको नाममा एक सोता बारी मात्रै रहेको छ ।

२. सुना थापामगरको जन्म २०५७-१०-२७ मा रिसिङ गापा १ क्वादी, तनहूँमा भएको हो । उनका बाबा र आमाको नाम  पदमबहादुर थापामगर वर्ष ४९ र केसरीमाया थापामगर वर्ष ५१ हो । श्री शुक्ला मावि, बेलटार, तनहूँबाट २०७३/०७४ को एसईई परीक्षामा ३.१५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनी कक्षा ११ र १२ मा प्रसार कलेज दमौली, व्यास नपा तनहूँमा अध्ययन गरेकी छन् ।

३. विवेक थापामगरको जन्म २०५८-०६-१७ मा बन्दिपुर ४ विमलनगर, तनहूँमा भएको हो । उनका बाबा र आमा खेमराज मगर र गीता थापामगर हुन् । श्री पवित्रा मावि बन्दिपुर १ पिप्ले तनहूँबाट २०७३/०७४ को एसईई परीक्षामा २.६५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनले कक्षा ११ र १२ मा प्रसार कलेज दमौली, ब्यास नपा तनहूँमा अध्ययन गरेका छन् ।

४. अञ्जना थापामगरको जन्म २०५७-०५-०३, बन्दिपुर गापा ६ तनहूँमा भएको हो । उनका बाबा स्व. तिलबहादुर थापामगर र आमा एकमाया आलेमगर हुन् । श्री उरण मावि बन्दिपुर १ तनहूँबाट २०७३/०७४ को एसईई परीक्षामा १.९५ जीपीए लिएर उत्तीर्ण गरी उनले कक्षा ११ र १२ मा प्रसार कलेज दमौली, ब्यास नपा तनहूँमा अध्ययन गरेकी छन् ।

मगर समाजमा रहेको विपन्न गरिबी पिछडिएका वहिष्करण र बञ्चितीकरणमा परेका मगर समुदायको आर्थिक, सांस्कृतिक, भाषिक, सामाजिक र शैक्षिक विकास गर्न स्थानीय मगर समुदायको प्रत्यक्ष, परोक्ष, सहभागिता र प्रतिनिधित्वको सुनिश्चितता गराउनका लागि वैदेशिक रोजगारीमा रहेको बखतमा आफ्नो छाक काटेर गरिबी, पिछडिएका मगरका छोराछोरीहरूलाई पढ्नबाट बञ्चित नहोऊन् भन्नाका खातिर थोरै संख्यामा थोरै भए तापनि अँध्यारो रातबाट उज्यालोको बाटोमा लानका लागि प्रयास गर्नुहुने श्री मनिराज पुनमगर बाग्लुङ र गङ्गाबहादुर गाहामगर स्याङ्जा यस संस्थाका संस्थापक, पुजनीय र योजनाकारहरू हुन् । स्वदेश तथा विदेशमा रहेका मगर समुदायको सहयोगबाट यस संस्थाको अक्षयकोष खडा गरी आएको ब्याजबाट विद्यार्थीहरूलाई पढाइरहेको यस संस्थाका अध्यक्ष क्या. कुलप्रसाद पुनमगर बताउनुहुन्छ, ‘मगर विद्यार्थी उत्थान समाज २०७१ सालमा नेपाल सरकार ललितपुर जिल्ला कार्यलयमा दर्ता गरी हालसम्म विभिन्न जिल्लाको मगर बस्तिमा गएर प्रतक्ष अवलोकन गरि गरिब मगरका छोराछोरीहरुलाई छात्रवत्ति दिँदै आइरहेको छ । यस संस्थाले एसईई उत्तीर्ण गरेका गरिब तथा जेहेन्दार छात्रछात्रालाई कक्षा ११, १२ र ब्याचलरसम्म अध्ययन गराउँदै आइरहेको र यो कार्य २०७३ सालबाट सुरु गरेको हो । हालसम्म यस संस्थाबाट ३५ जना छात्रछात्राहरू लाभान्वित भइसकेका छन् । यो संस्था एउटा मार्ग दर्शक मात्रै हो,पुन्य कमाउन पशुपति धाउनु भन्दा  अन्दोलाई बाटो देखाउनु बेस होला ।

यो संस्थामार्फत सहयोग गर्न इच्छा भएमा (www.mbus.org.np जानाकारी लिनको लागी)हाल बेलायतमा रहनुभएका यस संस्थाका संस्थापकद्वय मनिराज पुनमगर ४४७९२६५००८०१, Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. र गङ्गा थापा गाहामगर र ४४७८३७६२५१२१ साथै नेपालमा यस संस्थाका अध्यक्ष क्या.कुलप्रसाद पुनमगर ९८४१७०१८९२ र सचिव हुमबहादुर थापामगर ९८४१५९३६०६ This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. लाई सम्पर्क गरि सहयोग गर्न सक्नुहुने छ । धन्यबाद ।

(लेखकः मगर विद्यार्थी उत्थान समाजका सचिव साथै मगर मास्टर डिग्री एड पीएचडी ट्रष्टका संस्थापक सदस्य र खपांगी फाउण्डेसनका अध्यक्ष हुन् ।)

Last Updated on Friday, 31 January 2020 17:03

Hits: 719

मगर समाजमा प्रचलित डेसान पुजा

पूर्ण बहादुर राना मगर

१) डेसान पुजा
मगर भाषामा डेसान भन्नाले महामारि रोग हो । मगर गाउँमा महामारीको रूपमा फैलिने रोग आउँदा डेसान पुजा गर्ने चलन थियो । रोगलाई निमिट्यान्न पार्न भनेर पुजा गर्ने वा धुपधुवाँर गर्ने चलन थियो । पुजापाठ भन्नाले अनुशासनमा बस्ने भनेको हो । मानिसले अरू कुरा गरि अनुशासन नमान्ने भएकोले भगवान साक्षि राखि पुजापाठ वा धुपधुँवार गर्ने चलन चलाएकोले मगर समाजमा रोगको महामारी आउँदा डेसान पुजा गर्नुपर्ने चलन बसालेको हुनसक्छ । महामारि भन्नाले खुरेट (गाईबस्तुलाई लाग्ने एक प्रकारको महामारि रोग) हैजा, बिफर, खपट्या (टि.बि), पखला, ज्वरो आदि रोगलाई महामारीलाई बुझाउँछ ।

२) गाउँमा आउने बाटोमा भाँजो हाल्ने (लकडाउन )

माहामारी फैलिंदा मगर समाजले एक गाउँबाट अर्को गाउँमा जान नदिने चलन थियो । आफ्नो गाउँमा अरू गाउँको मानिस पनि नआओस र आफ्नो गाउँको मानिस पनि अर्को गाउँमा नजाओस भनेर बाटोमा भाँजो हाल्ने चलन थियो । यसरी भाँजो वा लकडाउन मानिसलाई मात्रै लाग्ने रोग नभई पशुपंछीलाई लाग्दा पनि गर्ने गर्दथ्यो । किनकि रोग भएको गाउँबाट मानिस आयो भने रोग फैलिन्छ भन्ने डरले बाटोमा छेकबार वा भाँजो हाल्ने प्रचलन थियो । यसरी रोगको महामारी फैलिएको बेलामा चिल्लो चाप्लो वा रोटिपोलि गरेर बारा, रोटि, मासु लिएर माईति जान वा एक गाउँबाट अर्को गाउँमा जान नपाउने चलन थियो ।

३) छाप्रो वा ओडारमा बिरामी राख्ने चलन (आईसोलेसन)

हैजा, बिफर, खपट्या टि. बि. रोग लागि हाल्यो भने बिरामिलाई, टाढा बारिमा छाप्रो बनाएर राख्ने चलन थियो । कतिपय महामारिले ग्रसित बिरामीलाई ओडारमा लगेर राख्ने चलन थियो । त्यहि छाप्रो वा ओडारमा टाढैबाट खाना र पानी लगेर बिरामिलाई दिने चलन थियो । यसरी राख्दा कतिपय बिरामि आफै सञ्चो हुने गर्दथ्यो । भने कतिपय बिरामि सञ्चो नभएर मर्ने गर्दथ्यो । यसरी मरेकोलाई सुरू सुरूमा गाउँलेहरूले लगेर सतगद गर्ने चलन थियो । तर पछि पछि धेरैनै मरेपछि ती गाउँलेले अन्त्यष्टि नगरेर कसैलाई बनकै ओडारमै छोडिदिने चलन थियो । यसरी मरेको ठाउँलाई आजभोलि दमिनि ओडार, सार्की ओडार, मगर ओडार आदि भन्ने चलन अद्यावधिक छ । त्यो ओडारमा जाँदा थोत्रो भाँडाकुँडा पनि भेट्टाउँछ ।

४) क्रिया बस्नु (क्वारेन्टाइन)

रोगले असाध्यै महामारि लिएपछि कसैले पनि कसैको लास नछुने गर्दथ्यो । र आफ्नै घरको जाहानले मरेको व्यक्तिलाई डोकोमा हालेर डाँडातिरबाट फालिदिने गर्दथ्यो । सायद यसै कारणले गर्दा तेह्र दिन क्रिया बस्ने चलन भएको हुन सक्दछ । जुन अहिले चौध दिने क्वारेन्टाईन भन्ने गरेको छ । यसरी आफ्नो परिवारको सदस्यलाई फालेर आए पछि लास फालेर आउने छोरा वा बाबाले क्रिया बस्नु पर्दथ्यो । क्रिया बस्नेले अनिवार्य नुहाएर आफैखाना पकाएर खाने गर्दथ्यो । क्रियापुत्रले आफुले खाएको भाँडा आफैले धोई घोप्टो पारि सुकाउने चलन थियो । आफ्नो कपडा आफै धुने चलन थियो । क्रियापुत्रि एक्लै बस्ने गर्दथ्यो । क्रिया बस्ने व्यक्तिले कसैलाई पनि छुन हुँदैन थियो । भने अरूले पनि क्रिया बस्ने मानिसलाई छुन हुँदैन थियो । परालमा सुत्नु पर्दथ्यो । समान्यतया क्रिया बस्ने मानिस वा लास फाल्न मलामि आफै जाने चलन अझैसम्म छ । सायद १३ दिन क्रिया बस्ने खास कारण लास बोकेर लाने मान्छेनै क्रिया बस्ने भएकोले सो व्यक्तिलाई महामारि लागेको वा नलागेको प्रमाणित गर्नको लागि तेह्र दिन क्रिया बस्ने चलन चलाएको हुनसक्छ ।
५) वैज्ञानिक आधार मगर समाजमा प्रचलित चलनहरू हेर्दा विज्ञान र प्रकृतिसँग मिलेको देखिन्छ । हिजो बाबा आमाले बच्चा जन्मिने बित्तिकै नाभि वा गर्भनाल काटेर राख्ने चलन थियो । बच्चाहुँदा हामीले सुकेको नाभिलाई औषधि हुन्छ भन्ने विश्वासले आमाको गुन्योको टुक्रामा जन्तर बनाएर लगाउने चलन थियो । आजभोलि विकसित देशमा बच्चा जन्मने बित्तिकै नाभि वा गर्भनाल umbilicalcord लाई काटेर स्टिमसेल बेङ्किङमा राख्ने चलन छ । त्यहि नाभि वा नाईटोलाई स्टिम सेल बैङ्किङमा राखेर स्टिम सेल निकाल्ने चलन छ । जुन सेलले ब्रेन ड्यामेज हुँदा, सुगर, पक्षघात रोगमा काम लाग्ने मेडिकल साईन्सको अध्ययनले देखाएको छ । तर सुकेको नाभि वा नाईटोले भने स्टिम सेल बैङ्किङमा राखेको नाभिलेझैं केहि काम गर्दैन । यसरि स्टिम सेल बनाउने विधि वा प्रक्रिया हिजो नाभि काटेर राख्ने प्रचलनको विकसित रूप हो । त्यहि नाभिमा भएको स्टिम सेल जस्तो स्टिमसेल कहाँ पाउँछ भनी खोज अनुसन्धान गरि स्विटजरल्याण्डको मिबेलिबायोकेमेस्ट्रि mibellebiochemestry कम्पनिले फाईटो टेक्नोलोजि Phyto technology प्रयोग गरि चारवटा फल सोलर भिटिस ग्रेभ, म्यालस डोमिस्टिका, टोमेटो (सोलानम लिकोपर्सिकम ) र अका बेरिबाट स्टिम सेल पाएर उत्पादन गरेकोछ । सो उत्पादनको नाम क्रिस्टल सेल crystal cell ले परिचित छ । जुन स्टिम सेललाई द ओरिजिन अफ स्टिम सेल The origin of stemcell भनिन्छ । यो क्रिस्टलसेलको प्रयोगले मधुमेह, क्यान्सर, प्रेशर, म्याक्युलर डिजेनरेशन, मुटुरोग, बाथ, हाडजोर्निको रोग, पायल्स, किड्नि रोग,माईग्रेन, युरिक एसिड, थाईराईड लगायत ३६ वटा रोगलाई निको पार्ने जनाएकोे छ । तसर्थ अब मानिसले पुर्खाहरूले गरेको विविध कार्यको प्राकृतिक र वैज्ञानिक अध्ययन अनुसन्धान गर्ने बेला आएको हो कि ?

( लेखक राना भाषाविद एवं नेपाल विद्यार्थी मोर्चाका केन्द्रीय अध्यक्ष हुनुहुन्छ )

Last Updated on Tuesday, 24 March 2020 17:30

Hits: 348

मगर जातिको सामाजिक, राजनैतीक, धार्मिक पहिचान ???

बलबहादुर घर्तीमगर

मगर जाति नेपालको प्राचीन जाति हो । हाल आएर मगर नेपालभर फैलिएको छ । त्यति मात्र होइन भारत बर्मा र विश्वका अन्य मलुकहरुमा पनि बसाई सर्दै गएको छ । जो जहाँ पुगे पनि हाल भौगोलिक पहिचान स्थापित गर्न खोजिएको भूमि नै मगर जातिको मूल थलो हो ।

मगर जाति मध्येपहाडी भूभागको पहारिलो स्थानमा बस्न रुचाउने जाति हो । त्यसैले पहाडी क्षेत्रका पहारिला ठाउँमा मगर वस्ती आज पनि देख्न सकिन्छ । मगर वस्तीहरु एकै ठाउँमा एकिकृत रुपमा रहेका देखिन्छन् । घरमा झल्कने वास्तुकला र बसाईको एकरुपताले मगर जातिको भावनात्मक एकतालाई पनि प्रतिविम्वित गर्दछ । त्यसैले होला समुदायबाद मगर जातिको प्रमुख विशेषता हो । हरेक निर्णयहरु व्यक्तिगत भन्दा समुहबाट निर्धारण हुने गर्दछ । मामा चेली र फूपुचेलाबीच विवाह सम्बन्ध हुने यो जातिको सामाजिक संरचना पनि नेपालका अन्य जातजाति भन्दा भिन्न छ । खासगरी मध्ये पहाडको प्राकृतिक श्रोतको उपयोग र व्यवस्थापनमा मगर जातिको अब्बल क्षमता रहेको छ । पुनरजन्ममा विश्वास गर्ने तर स्वर्गको परिकल्पना नगरिएको मगर जातिको जीवनोत्तर अवस्थाको पनि आफ्नै खालको विश्वास र मान्यता छ ।

मगर जातिको राजनीतिशास्त्र

मगर जातिको आफ्नै राजनीतिशास्त्र छ । समुदायवाद मगर जातिको मुख्य राजनीतिक दर्शन हो । यो परिवारको तहसम्म पनि रहेको छ । पारिवारिक निर्णयमा महिलाको सहमति वेगर कमै निर्णय हुने गर्दछन् । मगर जातिमा शुरुवातमा खसहरुको प्रभाव त्यसपछि हिन्दु समाज व्यवस्थाको जबरजस्त प्रभाव परेको देखिन्छ । यसले मगरको मौलिक राजनैतिक प्रकृयामा पनि निकै बदलावहरु भए । यसको परिणाम आज हाम्रो सामू छ । मगरहरुको मौलिक राजनैतिक अभ्यासले नेपालको राजनीतिक विकासक्रममा केही न केही प्रभाव पारेकै होला तर यसको अध्ययनको खाँचो छ । नेपालको भूमि प्रशासनमा प्रचलित रैकर शब्द मगर भाषाबाट नै गएको शब्द हो ।


रई राजा वा मालिक हो । मगर जातिमा आज पनि रई भन्ने शब्द छ । यसले पनि मगर जाति सामुहिक तर केन्द्रिकृत नेतृत्वमा विश्वास गर्ने जाति हो । मगर जातिमा उमेर नेतृत्वको मुख्य योग्यता हो तर निर्णय सामुहिक हुने गर्दछ । शिर्तू, ङएतामे, पोन निर्धारणमा मुख्य आधार आज पनि उमेर रहनु यस्को ज्वलन्त उदाहरण हो । मगर जाति वंशलाई नभई उमेरलाई नेतृत्वको मुख्य आधार मान्दछ । उमेरले जेठो मान्छे समुहमा सम्मानित हुन्छ । उसबाट समुहले अगुवाईको अपेक्षा गर्दछ । परिवारमा पनि जेठो मान्छेको आशन अरु भन्दा विशेष हुन्छ । विवाद निरुपण तथा कुनै विशेष कार्याम्भमा पनि समुदायको जेठो व्यक्तिको भूमिका अपेक्षित गरिन्छ ।

मगर जातिको सामाजशास्त्र

मगर जाति हिन्दु वर्ण व्यवस्थाबाट प्रभावित छैन । हिन्दुहरुले वैंश्य जातिको व्यवहार गर्न खोजे पनि वि.सं. २०५८ पछि भने आदिवासी जनजातिमा समुहकृत भएको छ । यसले मगर जातिलाई कथित हिन्दु वैंशे जातिबाट मुक्ति दिलाएको छ । मगरभित्र कुनै पनि थरहरु उचनीच शुध्द अशुध्द हुँदैनन् । सामान्य त मगर जातिका प्रमुख थर पद हुन् भने उपथर उत्पत्तिको थर हुन् । जस्तो रोका पुन बुढा भनेका क्रमश ग्राम उपप्रमुख, पुजारी, सेनापति हुन् । पुन मगरजाति भित्रबाट विकास भएको पद हो भने बाँकी दुई खस राज्यबाट आयात भएका हुन् । राना थापा लगायतका थरहरु पनि पद नै हुन् । उपथर खुट्याएर विवाहबारी चलाउने प्रचलन आज पनि छ जस्तो बाइजाली र दर्लामी । मामाचेली र फूपुचेलाको विवाह हुने भएकोले उपथरकै आधारमा पूर्व निर्धारित इस्त माइतीको स्थायी नाता सम्बन्ध रहेको हुन्छ । विवाह हिन्दु धर्म जस्तो कन्यादानको दर्शनबाट निर्देशित नभएर संझौता सम्बन्ध वा माइतीको चेलीमा

इस्तको हकले तय गर्दछ । त्यसैले बुहारीको स्थान कमजोर हुँदैन । माइती पक्ष बलियो र माथिल्लो स्थानमा हुने हुँदा कुटुम्बका लागि माइतीको आशिर्वाद सदा अपेक्षित हुन्छ ।

मगर जातिको अर्थशास्त्र

मगर जाति नेपालको मध्ये पहाडी क्षेत्रमा सदियौँदेखि रही आएको जाति हो । मध्येपहाडका धेरै जस्तो स्थानको नामाकरण पनि मगर भाषाबाट नै भएको देखिन्छ । यहाँको जल जमिन जंगल जडिबुटीको उपयोग गर्दै पुस्तौँ पुस्तासम्म रही आएको मगर जातिको मुख्य पेशा खेती र पशुपालन हो ।उपल्लो भेगतिर भेडापालन पनि मुख्य पेशाको रुपमा देखिन्छ तर मध्ये पहाडमा अन्नबाली र गाई भेडा बाख्रा पालन प्रमुख जीविकोपार्जनका साधन हुन् ।

पाहा अरिङ्गाल छिचिम्म्रा सुगुर गाई भैसी तथा सिस्नो जुलुका च्याउ कोदो जस्ता जीव र वनस्तपती समेत मगर जातिका खाध्य श्रोत हुन् जस्लाई गैररैथानेले अखाध्य वस्तुको रुपमा परिभाषित गर्दै आएको देखिन्छ । केही दशक अघिसम्म नुन बाहेक सबै वस्तु आफै उत्पादन गर्न सक्ने र आत्म निर्भर अर्थतन्त्र भएको जाति हो मगर । पछिल्लो समय भने भारतीय र बेलायती सेनामा सेवा गर्ने अभ्यास हुन थालेपछि मगर जातिको अर्थशास्त्र लाहुरिज्मतिर शिफ्ट भएको छ । यो आज झन् विस्तार भएको छ ।

मगर जातिको संस्कृति

नदीनालाका मुहान, पर्वत, जंगललाई मगर जातिले पूजा गर्दछ । विसौना स्थापना गरी पुस्तौँ पुस्ता पित्तरहरुलाई वरपिपल घेरेर थापना गर्ने चलन छ । परिवार आफ्ना पित्तरहरु आफ्नै कुलमा पुनरजन्म लिएर आउन भन्ने अपेक्षा गर्दछन् । मृत्यूपछि पनि पित्तरको रुपमा घुर विसौनीमा आफैसँग रही रहने हुँदा मिठो मसिनो र पाहुनाको पाहुर पहिलो नम्बरमा उनीहरुलाई पस्केर मात्र अरुले खाने चलन छ । यसले मगर जाति आफ्ना पूर्वजप्रति अति समर्पित जाति हो भन्न सकिन्छ । मगरहरु १२ भाई इहरीहरुलाई बराहाको रुपमा पूजा गर्ने गर्दछन् । नेपालमा बली दिएर वर माग्ने र वर प्राप्त गर्न सकिने विश्वास भएका देवी देउताहरु मगरहरुकै बराहा हुन् । रोल्पाको जलजला म्याग्दीको खैर बराहा तनहुँको छब्दी बराहा फेवातालको ताल बराही गोरखाको मनकामना यसका उदाहरण हुन् । जन्म विवाह मृत्य संस्कारहरु आफ्नै खालका छन् । कुटुम्ब विना यिनको विधि पुरा हुँदैन । मगरको कर्म काण्डमा पण्डित लामा पाश्चरको खाँचो हुँदैन । कुटुम्ब वा इस्तहरु अनिवार्य छ ।

मगर जातिको धर्म

मगर जाति कुनै धर्मको बन्धनमा बाँधिएको जाति होइन । संस्थागत रुपमा मगर संघले मगरको जातीय धर्म बुध्द घोषणा गरे पनि त्यो यथार्थ होइन । नेपाल हिन्दु अधिराज्य हुँदा हिन्दु धर्मलाई काउन्टर गर्न पनि नेपालको दोश्रो ठूलो धर्म बौध्द अंगालियो होला । अर्को कुनै समय यस्तो थियो कि धर्म नभएको पनि मान्छे हुन्छ र, भनिन्थ्यो । प्रकृति पूजकले पहिचान पाएको थिएन । धर्मको महलमा कुनै न कुनै धर्म उल्लेख गर्नु पर्ने बाध्यता थियो । त्यसैले मगर संघले हिन्दुको ज्यादती विरुध्दको आवाज उठाएको पनि हुन सक्छ । त्यो सन्दर्भमा सायद नेपालको मगर जातिसँग त्यो नै उपयुक्त विकल्प थियो होला । तर मगर जातिको जातीय धर्म बौध्द हुन सक्तैन । यसो भनिरहँदा खेरी फेरी डोल्पाका काइके भाषी मगरहरु र अन्य बौध्द धर्मालम्बी मगरहरुको पनि धर्म बौध्द होइन भनेको चाँही होइन । तिब्बती समुदायसँग निकट रहेका मगरहरुले भने बौध्द धर्म अंगालेको देखिन्छ । अन्य मगरहरुमा हिन्दु धर्मको प्रभाव बढी देखिन्छ । कतिपय मगरहरुको त बाहुन पण्डित विना कर्मकाण्ड नै नहुने अवस्था पनि छ, खस जस्तै । कतिपय मगर क्रियश्चनतिर प्रवेश गरेको पनि पाइन्छ । तर जो जहाँ भएपनि यो चाँही निश्चित हो कि मगर जाति धार्मिक सम्प्रदाय होइन बरु सांस्कृतिक रुपमा अत्यन्त सम्पन्न जाति हो । त्यसैले मगर जातिलाई धर्मबाट अलग पारेर भाइचार निर्माण गर्नु पर्छ ।


धर्मको शास्त्रीय विकासलाई हेर्ने हो भनेपनि यो ३ चरणमा विकास हुन्छ । प्रकृति पूजक, बहुदेउतावाद, एकलदेउतावाद । एकलदेउतावाद नै धार्मिक सम्प्रदाय हो । खासमा भन्ने हो भने मगर जाति कुनै धर्मको कित्तामा जानु पर्ने आवश्यकता छैन । अब त बरु राज्यलाई धर्मको महल नै हटाउने भन्नु पर्ने बेला आएको छ । धर्म निरपेक्ष समाजमा यसको आवश्यकता छ । धर्मको नाममा हामीबीचको बन्धुत्वलाई किन कमजोर बनाउने । हाम्रा पूर्वजहरुले अंगालेको संस्कृति बचाउँ, यसलाई अझ समयानुरुप विकास गरौँ अनि आधुनिक र उन्नत समाजमा फड्को मारौँ । धर्म राजनीतिक पार्टिको नाममा हामी ध्रुवीकरण नहऔँ, यसमै मगर जातिको कल्याण हुने छ ।

 

Last Updated on Friday, 17 May 2019 14:14

Hits: 1228

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - भिमी देवी राना

मिग मिडिया प्रा.ली द्धारा संचालित

www.rajyasatta.com

सुचना तथा प्रसारण बिभाग

दर्ता नम्बर १६८७/०७६-७७

ठेगाना

ललितपुर १४, ललितपुर

संचालक/प्रधानसम्पादक

हुम बहादुर थापा मगर

मोबाईल ९८४१५९३६०६