A+ A A-

कुशल व्यवस्थापन तथा राष्ट्र प्रति इमान्दारीका प्रतिक कुलमान घिसिङ्ग !

अमरदीप मोक्तान



दोलखा, मंसिर २ - 
नेपालमा आजभोली धेरै चर्चा र जनता को स्नेह प्राप्त गर्ने नाम हो विद्युत प्राधिकरण का प्रमुख कुलमान घिसिङ्ग । कुलमान नेपाली जनता बीच एक चमत्कारिक व्यक्तित्व को रुपमा देखिनु भएको छ, अपार जलश्रोत को धनि राष्ट्र नेपालमा  लोडसेडिंगको प्रहारले त्रस्त भएका जनतामा एक आशाको किरणको रुपमा कुलमानको उदय भएको छ । कुलमान घिसिङ्गको दक्षता, अनुभव र राष्ट्र प्रतिको इमान्दारीले के देखियो भने नेपालको बेहाल सहि व्यक्ति  सहि स्थानमा नपुग्नु नै रहेछ भन्ने कुरा प्रमाणित भएको छ । नेपालमा जुन दिन सहि व्यक्ति  लाइ उचित सम्मानका साथ स्थान दिने परम्परा को निर्माण हुन्छ त्यो दिन देखि नेपाल स्वर्णिम युगमा प्रवेश गर्ने अवस्यम्भावी छ ।

पूर्ण रुपमा नभए पनि आज भारतले जुन उचाई प्राप्त गरेको छ त्यसमा सहि व्यक्ति लाइ उचित स्थान दिने परम्परा को कारण सम्भव भएको हो | स्मरण रहोस भारतका भूतपूर्व प्रधानमन्त्री मनमोहन सिंहलाई रिजर्व बैंकको गवर्नरबाट अवकाश पश्चात वहाको कार्यकुशलताको मुल्यांकन गर्दै  तत्कालिन प्रधानमन्त्री राजिव गान्धी ले गैर राजनैतिज्ञ मनमोहन सिंह लाई भारतको अर्थतन्त्र सुधारका निमित्त टपक्क टिपेर अर्थमन्त्री बनाएका थिए | आज भारतको अर्थतन्त्र मा जे जस्तो  बढोत्तरी र बदलाव देखिएको छ त्यसको  शुरुवात गर्ने श्रेयका हकदार  मनमोहन सिंह द्वारा अवलम्बन गरिएको आर्थिक नीतिका कारणनै सम्भव भएको हो ।

कुशल व्यवस्थापनका कारण लोकप्रिय एवं जनताका आँखाका तारा बनेका कुलमान घिसिङ्गको एक समय यस्तो पनि थियो राम्रा भन्दा पनि हाम्राको परम्पराले गर्दा कुलमान घिसिङ्ग जस्ता होनहार व्यक्ति लाई अपमान सहनु को साथै अवमुल्यन गर्दै तत्कालिन एमाले कोटामा उर्जामन्त्री पद प्राप्त गर्न सफल राधा ज्ञावालीद्वारा ठाडो हस्तक्षेप गर्दै चिलीमे जलविद्युत् आयोजना संचालक प्रमुखबाट कुलमान घिसिङ्गलाई हटाउने निर्णय गरेकी थिइन् । ज्ञात रहोस् खिलराज मंत्रिमण्डलका उर्जामन्त्री उमाकान्त झाले पनि घिसिङ्गलाई हटाउने निर्णय गरेका थिए तर त्यसको चौतर्फी विरोधका कारण हटाउने निर्णय फिर्ता लिन परेको थियो । चिलीमे जलविद्युत् आयोजनामा नियुक्ति पश्चात् घिसिङ्गले निस्कृय अवस्थामा रहेको उक्त आयोजना लाई गतिशिल बनाउदै शेयर विषयमा रसुवाबासी सँग रहेको विवाद समाधान गरेका कारण बजारमा चिलीमेको शेयरको मूल्य उच्चतामा पुगेको छ । चिलीमेको शेयर मूल्यलाई उच्च सम्म पुर्याउने श्रेयका हकदार कुलमान घिसिङ्ग नै हुन् ।

घिसिङ्गले प्राविधिक कार्यक्षमता तथा इमान्दारी पुर्वक सुशासन प्रस्तुत गरेका कारण चिलीमे आयोजनाले अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाण चिन्ह तथा लेखा परिक्षण अवार्ड प्राप्त गर्न सफल भएको छ । चिलीमे जलविद्युत् आयोजना बाट घिसिङ्गलाई हटाउने निर्णय प्रति प्राधिकरणमा कृयाशिल रहेका पाँच ट्रेड युनियनले तात्कालिन एम.डी. रामचन्द्र पाण्डेलाई भेटी घिसिङ्गको पदावधि थप्न आग्रह गरेका थिए भने कम्पनी संचालक तुलसीराम ढकालले उत्कृष्ट कार्य गर्ने घिसिङ्गको पदावधि नथप्नु दुर्भाग्यपूर्ण भएको अभिव्यक्ति दिएका थिए  ।

 घिसिङ्गले चिलीमे संचालक समितिमा उनको पदावधि थप गर्न एजेन्डा समेत पठाएका थिए तर निर्वाचित ४ सदस्य सहित बहुसंख्यक सदस्य घिसिङ्गको पक्षमा भएतापनि पदावधि थप्ने विषय बैठकमा नराखी ४ बर्षे कार्यकाल पूरा भएको बहानामा घिसिङ्गलाई फिर्ता बोलाउने निर्णय गरिएको थियो  । सन् २००३ मा सम्पन्न २२ मेगावाटको चिलीमे जलविद्युत् आयोजना ८ वर्ष सम्म कुनै प्रगति हुन नसक्दा चिलीमे जलविद्युत् कम्पनीको संचालकको रुपमा प्राधिकरणले घिसिङ्गलाई पठाएका थिए । उत्कृस्ट कार्य गर्दा समेत उर्जामन्त्री राधा ज्ञावालीले कुलमान घिसिङ्गलाइ पुरस्कृत गर्नुको सट्टा कुलमान घिसिङ्ग प्रति कठोर निर्णय किन गरेका हुन् बारे भन्नु पर्दा नेपालमा आएको परिवर्तनलाइ अंगिकार नगर्नु एवं कानुनी राज्यको उपहास गर्ने परम्पराको साथै जस्तो सुकै सिद्धान्तका कुरा गरिएता पनि पुरातन मानसिकताको धंगधंगी यथावत कायम रहनुनै मुख्य हो ।


नेपाल विकाशको गतिमा द्रुत गतिले हिड्न नसक्नुको कारकतत्व कुशल व्यवस्थापन एवं इमान्दारीको अभावलेनै रहेछ भन्ने कुरा को ज्वलन्त उदाहरण  हुन् कुलमान घिशिंग | कुलमान घिशिंग त् एक प्रतिक मात्र हुन् यदि नेपालको राजनीति देखि राष्ट्रलाई विकाश गर्ने कानुनि राज्यको स्थापना गर्न सक्ने महत्वपूर्ण निकायमा कुलमान जस्तै होनहार राष्ट्र भक्तहरुलाई छानी छानी पदस्थापन गर्न सकिए नेपाल विकाशशील राष्ट्रमा सुचिकृत हुन् सक्ने अवस्यम्भावी छ तर दुर्भाग्य राज्यको बागडोर सम्हालेर बसेका नेताहरु राष्ट्र भन्दा पार्टी ठुलो भन्ने मानसिकता बाट उठ्न नसक्नुको कारण नेपाल गरिब एवं निरिह राष्ट्रमा परिणत भएको छ ।

नेपाल सानो देश भएता पनि कुनै कोण बाट गरिब एवं निरिह छैन नेपाल गरिब एवं निरिह हुनुमा राज्य हाक्ने नेताहरुको दरिद्र मानसिकतानै प्रमुख कारण हो | इमान्दार र बहादुर नामले  विश्व प्रसिद्धि प्राप्त गरेका नेपाली जनता इश्वर प्रदत सम्पूर्ण कुरोले परिपूर्ण भएर पनि कहिले सम्म निरिह एवं कम्जोर भएर बस्ने ? नेपालका  असफल तथा अदुरदर्शी नेताहरुले  नेपाल राष्ट्लाई कहिले पनि सबल बनाउन सक्दैनन् भन्ने कुरा क्रमसः प्रमाणित भएको छ ।

नेपाल लाई समृद्ध एवं शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन राष्ट्रभक्त नेपाली जनताले दरिद्र एवं दास मानसिकता बोकेका नेताहरुलाई बहिस्कृत गरि राष्ट्रभक्त द्रिड इक्षाशक्ति युक्त इमान्दार दुरदर्शी व्यक्तित्वहरुलाई उचित सम्मानका साथ उचित स्थानमा पदस्थापन गर्नु पर्ने वर्तमान समयको माग प्रति केन्द्रित हुन् अत्यन्त जरुरि छ ।

Last Updated on Friday, 18 November 2016 07:31

Hits: 1332

Slavery Mentality and mindset of the Nepalese Leaders

By:Hum Sunari/saudi Arab

Kathmandau,Nov 1-The Nepalese people have unpleasantly opposed and objected against the decision of a slavery proclaimed by the Minister Council of the Government of Nepal for a public holiday announced during the formal state visit of the Indian and Chinese presidents to Nepal. 

As formally announced by the Indian Ministry of External Affairs, it is come to know that the Indian President, Pranab Mukherjee is officially being visited to Nepal from 02nd to 04th November 2016. In this case, the official proclamation of the Government of Nepal for the public holiday seems to be however meaningful while three days state visit to Nepal of Indian President has officially been fixed. But, the declaration of the public holiday is a slavery of the Nepalese ruler.

At the same time, the Government of Nepal has officially declared in advance a public holiday on arrival of the Chinese President, Xi Jingping too. But, his official visit to Nepal has not yet been fixed. Later, it is known by the media that the Government of Nepal has immaturely decided in an urge and proposal of the President of Nepal, Bidhya Bhandari. What a dictatorial, nonsense and ridiculous announcement is done?

The people of Nepal do badly claim and severely object to the decision of the Government of Nepal that the announcement of the government of Nepal is a really mentality and mindset of slavery of the Nepalese politicians, which seems true too. It is also ridiculously said that the foreign missions under the government of Nepal such as its Embassies and General Consulates around the world too will be remained closed during the day of the state visit of Indian President to Nepal as claimed by the spokesperson of the Foreign Ministry.

Upon throughout protest of the Nepalese people against the controversial declaration of the government of Nepal, a contradiction in between the secretariat of the Prime Minister’s office and the Foreign Affairs is unfortunately seen, as the public holiday will be applicable in the Kathmandu valley only due to the chaotic traffics during the visit of Indian President, as insisted by the secretariat of the Prime Minister, while spokesperson of the Foreign Affairs informs that the declaration of the public holiday will be affected to the nationwide and its foreign missions around world, as well. 

Whatsoever decision has officially been made by the government of Nepal will be clear during day of the visit of Indian President. But, why the government and its alliance partners do act as slavery mentality and mindset to India?  The act of Nepalese leaders shows and clears that Nepal is not a sovereign country, Nepal is a part of India and we, Nepalese are survived as residents of one of the states under the government of India. 

We, Nepalese people have badly been suffering by the Indian administrations that our lands in the several bordering areas have undesirably been infringed and violated by India. None of leaders of the political parties of Nepal while they are in power can object and protest against the bossing activities of India, why? What does the sovereign country mean, as you Nepalese political leaders have frequently been iterated? 

Does government of India declare public holiday at nationwide of India while its counterparts as you, President and Prime Minister of Nepal do officially visit to India? Have you leaders of Nepal experienced it earlier? Is not your decision what you have officially done a mentality and mindset of the slavery?

Last Updated on Monday, 28 November 2016 15:38

Hits: 4321

स्थानीय निकायको पुन:संरचना आदिवासी जनजातिको सवालमा डा.कृष्ण हाछेथुको टिप्पणी

प्रा.डा.कृष्ण हाछेथु

 

काठमाण्डौ ,असौज ८ - स्थानीय सरकारको पुनः संरचनाको प्रस्तावमा मन्थन गर्नुभन्दा प हिले नेपाललाई एकल जातीय राज्य बनाउन र त्यसलाई पक्ष्ँपोषण गर्न इतिहासको विभिन्न काल खण्डमा रचना गरिएका पा“चवटा संरचनात्मक ऋङ्खलावद्ध नीतिलाई कोट्याउन आवश्यक छ ।

एक, सर्वप्रथम नेपालको एकिकरणकर्ता पृथ्वीनारायण शाहाको डिजाईनलाई स्मरण गरौ । उनको भनाईमा नेपाल एक “ चार जात छत्तिस वर्णाको फुलबारी हो ” । अर्थात नेपाल एक बहुजातीय राष्द्र हो । तर, राज्य संचालक ६ थरघर (पाण्डे,पन्त,राना,बोहरा,खवास) जसले पृथ्वीनारायण शाहका पुर्खा द्रव्य शाहलाई गोरखा राज्य स्थापना गर्न सघाए । कालान्तरमा थापा,बस्नेत,बुवंर थरधारी पनि भारदारको सूचीमा थपिए ।

तर, ती सबै एउटै समुदायको जसलाई नया“ संविधान खसआर्य भनेर परिभाषित गरिएको छ । अर्थात् आधुनिक नेपालको जग नै एकल जातीय राज्य स्थापनबाट भयो ।

पुरा पढ्नलार्इ यो लिङ्क थिच्नुहोस: 

 

 

Last Updated on Saturday, 24 September 2016 17:49

Hits: 542

दशैं नेपालका मूलबासीहरूको लागि अमेरिकाको थ्याङ्क्स् गिभिङ चाड जस्तै हो -डा. कृष्ण भट्टचन

 

- प्रोफेसर डा. कृष्ण भट्टचन

दशैं धनी हिन्दुलाई खासा, गरिब हिन्दूलाई दशा र मूलबासीहरूलाई दुर्दशाको चाड हो । नेपालमा गएको चार सय वर्षको अवधिमा हिन्दू धर्म, संस्कृति र मूल्य मान्यता वा बाहुनवादको एकाधिकार रह्यो, राइदाइ र दलनमलन रह्यो । राज्यले नै हिन्दू धर्मको पक्ष लिएर हिन्दु अधिराज्य घोषणा गरेपछि देश धर्म निरपेक्ष हुनुभन्दा अघिसम्म हिन्दु धर्म र संस्कृतिलाई काखी च्याप्ने र बाँकीलाई पाखामा पार्ने वा बहिष्करणमा पार्ने नीति लिइयो । यसैलाई वाहुनवाद भनिएको हो । मैले यसको विरोध गर्ने गरेको हुँ । दशैं त्यसको रूप मात्र हो ।


नेपालमा सरकारले नै कानुनी रूपमा स्वीकार गरेका ५९ मूलबासी समुदाय छन् । त्यो बाहेक सूचीकरण हुन बाँकी अरू पनि छन् । मूलबासी समुदाय बाहेक मुस्लिम, सिख, बंगाली वा अरू धर्मावलम्बीहरू पनि छन् । यस्तो बहुधार्मिक बहुसांस्कृतिक बहुजातीय समाजमा एउटै धर्मको मूल्यमान्यता भएको दशैंको लागि मात्रै पहिले एक महिना सरकारी विदा हुन्थ्यो । एउटा धर्म संस्कृतिको चाडपर्वलाई चाहिँ राज्यले एकदम धुमधाम पूर्वक विदा दिने, अरू हिन्दु चाडपर्वमा पनि विदा दिने, अन्य मूलबासी समुदायको धर्मसंस्कृतिको कुरा आयो भने चाहिँ राज्यले कुनै पनि लगानी नगर्ने, सहयोग पनि नगर्ने बरू त्यसलाई थिचोमिचो गरेर निमिट्यान्न गर्न खोज्ने ! सबैले दशैं चाहिँ मानिदिनुपर्ने, अनि दशैं मान्नेहरूले चाहिँ दशैं नमान्नेहरूको चाड चाहिँ मान्नु नपर्ने ! यस्तो विभेद र अन्याय रहि आयो । रोटी त एकोहोरो पाक्दैन । डढ्छ । नेपालमा दशैंले रोटी नै डढाइसकेको हुनाले विरोध गरिएको हो । बराबरी भए कसले विरोध गर्छ ?


धर्म निरपेक्ष राज्यमा सो राज्यले कुनै पनि धर्मको पक्ष लिनुहुँदैन, तर अहिले पनि हिन्दुअधिराज्य हुँदा जे थियो त्यसैको निरन्तरता छ । अलिकति परिवर्तन के भयो भने मूलबासीको मौलिक चाडपर्वहरूमा विदा दिइएको छ । तामाङ, गुरूङको ल्होसार, किराँतीहरूको उभौली उधौलीमा र मुसलमान तथा इसाईहरूको चाडमा पनि विदा दिइएको छ, यद्धपि यो बाहेक सबै समुदायलाई विदा दिइएको भने छैन । थकालीहरूको महान चाड तोरन-लमा विदा हुँदैन । मेरो छोराछोरी स्कुल कलेज पढ्ने बेलामा चाड मान्न घर आउन सक्दैनन् । आफ्नो चाडपर्वको बेला पनि बाहिरै बस्नुपर्छ । घर आए पढाइ छुट्छ, छुटेको पढाइको क्षतिपूर्ति छैन । यो विभेद हो ।


छोराछोरी दशैं किन महान चाड हो भनेर ब्याख्या गर्नुपर्ने गृहकार्य लिएर आउँछन् । अनि त्यसको बारेमा लेख्नुपर्छ । दशैं मेरो चाड होइन मलाई दशैंको बारे थाहा छैन, म तोरन-लको बारेमा लेख्छु भनेर धर पाइने होइन । आफ्नो चाडको बारेमा लेख्दा प्राप्ताङ्क आउने कुरै छैन । यो बराबरी न्याय भएन । विदा दिने भए सबैलाई बराबर दिनुपर्छ, अरू समुदायलाई पनि दशैंमा जस्तै लामो विदा । वर्षभरिको विदाले ३ सय ६५ दिन नै नाघोस्, दिनुपर्छ । बराबरी र न्याय त सबै जनतालाई हुनुपर्छ नि । त्यसो होइन भने एउटा समुदायले उसको धार्मिक र संस्कृतिक चाडमा कति विदा दिइनुपर्छ भनेर विवेकपूर्ण निर्णय गर्न सकिन्छ । विदा कम भन्दा कम हुनु राम्रो हो । उत्पादनशील काममा लगाउनु पर्ने समय भोजभतेर र मस्तीमा लगाएर कुनै पनि व्यक्ति, समाज र राष्ट्र उभो लाग्न सक्दैन, तर पनि चाड मान्न मान्छेलाई विदा चाहिन्छ । त्यसको लागि न्यायसंगत रूपमा विदाको निर्धारण गरिनुपर्दछ । विदा तोकिसकेपछि जुनजुन धर्मावलम्बीले जुन बेला आवश्यक हुन्छ त्यो बेला त्यो विदा उपयोग गर्न सक्ने गरी दिइनुपर्दछ । किराँतहरूले उधौली र उभौली दुईपटक उपयोग गर्लान् । हिन्दूहरूले दशैं वा अरू चाडपर्वमा गर्लान् । गुरूङ, तामाङ, शेर्पाहरूले ल्होसारको बेला गर्लान् । थकालीहरूले तोरन-ल को बेला गर्लान् । मुसलमानहरूले इदुल फित्रको बेला गर्लान् । इसाइहरूले क्रिसमसको बेला गर्लान् । त्यो किसिमको समानता भयो भने सबैलाई न्याय हुन्छ । हिन्दुहरूको चाडमा चाहिँ विदाका ठेली दिने, राष्ट्रपति र राष्ट्रका पदाधिकारी त्यसैको पछाडि दौडने अनि देशका मूलबासी समुदायको चाडलाई बेवास्ता गर्ने हो भने त त्यो त विभेदको पराकाष्ठाको निरन्तरता हो । यस्तो हुनुहुँदैन । न्यायको प्रत्याभूति भयो भने कसैले कसैको विरोध गर्दैन ।


दशैंको विरोध गरिनुमा यो चाडलाई जबर्जस्ती लादिएको कारण पनि हो । यो चाड गैरहिन्दुलाई जबर्जस्ती मान्न बाध्य पारिएको हो । राणाशासनकालमा घर-घरमा रगतको पञ्जाछाप लगाउनुपर्ने उर्दी थियो । शक्तिको पूजा वा हातहतियारको पूजा गर्ने बेलामा बलि दिनुपर्ने भयो । मूलबासीहरूले दशैं माने कि मानेनन् भन्ने सूचक चाहिँ त्यो हातहतियारको पूजा गर्‍यो कि गरेन वा घरमा पञ्जाछाप लगायो कि लगाएन भन्नेबाट राज्यलाई प्रष्ट पार्नुपर्ने भयो । त्यसो गर्दा राज्य खुशी हुने भयो । राज्यलाई खुशी पार्न त्यतिबेला मूलबासीहरूको लागि आफ्नो धर्म,संस्कृति राज्यको सामु ध्वस्त पारेर देखाउनु पर्थ्यो । हिन्दू धर्म संस्कृतिमा त्वम शरणम् गर्नुपर्थ्यो, तर यो उनीहरूको रहर थिएन, राज्यको बाध्यकारी नियम थियो । त्यसो नगरे राज्यले गैरहिन्दुलाई कार्वाही गर्न वा मारिदिन पनि सक्थ्यो । दशैं माने नमानेको राज्यबाट अनुगमन हुन्थ्यो । यद्दपी मूलबासीहरू बलि दिएको जनावरको रगत अरूको घरबाट सापटी लिएर घर बाहिर पञ्जाछाप चाहिँ लगाएर राज्यलाई देखाइदिने अनि घर भित्र चाहिँ आफ्नो चाडपर्वको बारेमा चिन्तन गर्ने गर्दथे । यसरी जबर्जस्ती लादिएको चाडको विरोध किन नगर्ने ?


अहिले पनि दशैंको बेलामा लामो समय सरकारी कार्यालयहरू विदा हुन्छन् । विद्धलय र क्याम्पसहरूमा लामो विदा हुन्छ । विदा भएपछि चाड नमान्नेहरू पनि मानेजस्तै देखियो । सप्तमी लागेपछि बजार बन्द हुन थाल्छ । सरकारी कार्यालयहरू पनि बन्द हुन्छन् । यातायात पनि चल्दैन । दशैं नमान्नेको लागि घरमा खानु र बस्नुको अर्को उपाय छैन । यो एकप्रकारको दशैं मान्न बाध्य पारिएको जस्तै नै हो । अहिले चाहिँ मानिसहरूको चेतनामा बदलाव आएको छ । पहिले मगरहरू ९८ प्रतिशत हिन्दु धर्म लेखाउँथे । मगर संघले अभियान नै चलाएर हिन्दु पुरोहितलाई बहिष्कार गरेर अहिले उनीहरू आफ्नै पुरोहितलाई मान्न थालेका छन् ।


दशैं बहिष्कारको अर्थ थाप्लामा थोपरिएको चाडलाई मिल्काउन खोजिएको हो । कतिले बहिष्कार नभनेर परित्याग गर्ने भन्ने कुरा गर्ने गर्छन् । कतिले परित्याग पनि किन गर्ने ? आफ्नो चाड धुमधामले मनाऊँ, अरूको चाड उनीहरूले नै मनाउन् भन्ने पनि छ । यी दृष्टिकोणका विविधता मात्र हुन् । मूल मुद्दा चाहिँ के हो भने आफ्नो चाडपर्वलाई चाहिँ निमिट्यान्न हुन नदिऊँ, र दशैं जस्तो चाडले मूलबासी समुदायको चाडहरूलाई सिध्याएको हुनाले सके बहिष्कार गरौं, नसके परित्याग गरौं त्यति पनि नभए आफ्नो चाडपर्व चाहिँ धुमधामले मनाऔं भन्ने कुरामा मूलबासी आन्दोलन विगतका वर्षहरूदेखि निर्देशित देखिन्छ ।


सुरूमा तमुहरूले ल्होसार मनाउने बेलामा टुँडिखेलमा २० जना पनि हुँदैनथे । अहिले गाउँ-गाउँमा त्यो दिनमा चाहिँ उल्लासमय रूपमा घर बाहिर निस्केर मनाउन थालेका छन् । मूलबासीहरूमध्ये मगरहरूले सबैभन्दा बढी दशैं मान्थे । केही समययता भूमि पूजा मनाउन थालेपछि अहिले हेर्ने हो भने भूमि पूजाको दिन माघमा धेरै मगरहरू जम्मा भएर सो पर्व मनाउन थालेका छन् । मूलबासी समुदायले चाहिँ हिन्दूको चाड मनाइदिनुपर्ने ! आफ्नो चाहिँ राज्यबाट सहयोग नपाई निमिट्यान्न भएको टुलुटुलु हेर्नुपर्ने ? मूलबासीको चाड पनि हिन्दुहरूले उत्तिकै भव्य रूपमा मनाइदिने, उत्तिकै समान हैसियतमा विदा र सेवा सुविधा हुने हो भने त एकअर्काको सदभावको लागि दुवैले दुवैको चाड मान्न सक्छन्, तर देशमा त्यस्तो परिस्थिति कहाँ छ र ? हामीले हिन्दु धर्म मानिदिँदा के फरक पर्छ त भन्ने हो भने आफ्नो धर्म संस्कृति बिलाउने भो । अर्काको हाबी हुने भो भने आफ्नो चाहिँ सिद्धिने भो । किनभने बच्चाहरूले आफ्ना बाबुबाजे वा आफूभन्दा ठूलाले कुन चाहिँ चाड मान्छन् भनेर हेर्छन्, र सिक्छन् । हिन्दुको चाड मान्दा उनीहरूमा सो चाडकै गहिरो छाप पर्ने भो । आफ्नो चाडमा भन्दा अरूको चाडको भव्यता देख्दाखेरि बच्चाहरूमा पनि हिन्दु चाडमा बढी लगाव हुने भो । आफ्नो चाड धुमधामले मनायो भने आफ्नो चाडमा लगाव हुन छोड्छ । अहिले मेरो छोराछोरीहरूलाई दशैं जस्तो अरूको चाडमा कुनै लगाव छैन । किनभने हामी दशैं मान्दैनौं । तोरन-ल मात्रै मान्छौं । मेरो परिवारमा दशैं आउनु र कागलाई बेल पाक्नु एउटै कुरा हो ।


दशैंको सन्दर्भमा कतिपय मूलबासीहरूमा पनि समस्या छ । राज्यको पकडमा भएकाहरू हिन्दुकरणमा पर्दा चाहिँ दशैं हाम्रो हो भन्न सुरू गरेको उदाहरणहरू छन् । स्वामी प्रपन्नाचार्य जस्ताले हामी आर्य हौं भन्ने गरेका थिए । उनी हिन्दू संस्कृति हाम्रो हो भन्दै पनि हिँड्छन् । मूलबासीहरू जो शासकको नजिक परे वा हिन्दुकरणमा परे उनीहरूले यसलाई सहज रूपमा लिए । उनीहरूले आफ्नो धर्म र संस्कृतिहरू आफैले सिध्याउने काम गरे । जो चाहिँ राज्यबाट अलगथलग रहे, उनीहरूमा दशैंको प्रभाव उति छैन । मुस्लिमहरूको आक्रमणबाट ११ औं देखि १४ औं शताब्दीसम्ममा सबैभन्दा ठूलो जनसंख्या बाहुन क्षेत्रीहरू नेपाल आएका हुन् । त्यसबेला सबैभन्दा पहिले मगरातहरूसँग उनीहरूको टक्कर पर्‍यो । अहिले पनि बाहुनहरूको बाक्लो बस्ती मगरातमा छ । त्यसले कालान्तरमा मगरहरूसँग हिन्दुहरूको बढी सम्बन्ध रहन गयो । हिन्दु क्षेत्री बाहुनहरू छलछाम गर्न जान्ने, मूलबासीहरू इमान्दार र सोझा हुनाले पनि समस्या आयो । क्षेत्री बाहुनहरू बाठो मात्र होइन शासन गर्ने, राज्यसत्तामा वा राजनीतिमा बढी चासो भएकाहरू थिए किनभने उनीहरू अफगानिस्तान, पर्सिया देखि सिन्धुघाँटी भएर उत्तर भारतमा आइपुग्दासम्ममा त ठाउँठाउँको मूलबासीहरूलाई नियन्त्रण गर्दै, लडाइँ गर्दै आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गर्दै आइपुगेका थिए । उनीहरू नेपालमा छिरिसकेपछि उनीहरूको बठ्याइँ उत्कर्षमा पुग्यो । यसै बेला मगरहरू बढी हिन्दु बनाइए । मगरात पछि तमुवान सुरू हुने हुँदा गुरूङ समुदायमा बढी हिन्दुकरण भयो । अनि काठमाडौं उपत्यकाका नेवारहरूमा पनि बाहुन शासकहरूको चलखेलको अखडा नै बन्यो । जब पूर्वी नेपालको कुरा आउँछ, हिन्दुकरण पातलिँदै जान्छ । शहरी क्षेत्र र प्रशासनिक क्षेत्रहरूमा रहेका तामाङहरू मात्रै बढी हिन्दूकरणमा परे, तर तामाङहरू बढी गाउँ-गाउँमा बस्ने हुनाले आनुपातिक रूपमा हिन्दुकरणले उनीहरूलाई असर परेन । त्यो भन्दा उता सुनुवार, राई र लिम्बूसम्म पुग्दा हिन्दुकरण त्यति व्याप्त भएको देखिँदैन ।

त्यसैले दशैं बहिष्कार,परित्याग वा आफ्नो चाड बढी मान्नुपर्छ भन्ने आन्दोलन चाहिँ लिम्बूहरूमा सबैभन्दा धेरै, अनि राईहरूमा अनि सुनुवार र त्यसपछि तामाङहरूमा हुँदै फेरि गुरुङ, मगरहरूमा पातलिदै आएको छ, तर दशैं बहिष्कार, परित्याग, आफ्नो चाड धुमधामसँग मनाउने भन्ने आन्दोलन ०४६ पछि जातीय चेतना बढ्दै गएको कारणले अधिकारका सवाल र दाबीहरू बढ्दै गएपछि सघन हुँदै गएको हो । दशैं बहिष्कार वा परित्यागको आन्दोलन लिम्बुवानबाट मगरातसम्म पुग्दा अहिले मगर र गुरूङहरूमा पनि आफ्नो चाड मनाउने प्रवृत्ति ह्वात्तै बढेर गएको, र दशैं मनाउनेहरूको संख्या त्यसरी नै ह्वात्तै घटेर गएको छ । थकालीहरू हिन्दु शासकहरूको बढी नजिक रहेको हुनाले राणाहरूको पालामा उनीहरूलाई जनै नै लगाउन दिइएको थियो । उनीहरूलाई ठकुरी भनिएको थियो । कति थकालीहरू त अहिले पनि आफू ठकुरी नै हो भन्ने भ्रममा छन् । उनीहरू धुमधामले दशैं पनि मनाउने गर्दथे, तर अहिले खस नेपालीमा गौचन, शेरचन, तुलाचन, भट्टचन भनिने च्युकी, साल्की, धिम्चन, भुर्की सबै थकालीहरूले दशैं नमान्ने र तोरन-ल मान्ने निर्णय गरिसकेका छन् ।


दशैंको प्रसंगमा रामले रावणमाथि विजय गरेको कथा छ, तर रामायणको कुरा त पूरै काल्पनिक कथा हो । काल्पनिक कथामा प्रस्तुत गरिएको रावण पात्र जो हो, त्यो त मूलबासीहरूको कथा हो । रामलाई खस हिन्दुहरूको प्रतिनिधिको रूपमा ल्याइएको छ । यो दुईटाको लडाइँ चाहिँ दक्षिण एशियामा छँदै थियो । यो दशैं मूलबासीहरूलाई हराएरै सुरू गरिएको हो । त्यसमा पनि कुनै शंका छैन । अझ मूलबासीहरूकै ठाउँमा आएर उनीहरूलाई नै विभिन्न जालझेल र षड्यन्त्र, लडाइँ, साम, दाम, दण्ड र भेद प्रयोग गरेरै आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका हुन् आप्रवासी हिन्दुहरूले । अमेरिकामा एउटा थ्याङक्स गिभिङ (धन्यवाद ज्ञापन) भन्ने चाड मनाइन्छ । त्यो धन्यवाद चाहिँ मूलबासीहरूलाई गोराहरूले दिएका हुन् । यो चाडको खास कुरा के छ भने कोलम्बस अमेरिकामा पुगेपछि युरोपेली गोराहरू त्यता जान थाले, तर जति जान्थे उति मर्न थाले । यसरी आप्रवासीहरू मर्न थालेपछि त्यहाँका मूलबासीहरूलाई माया लागेर खेतीपाती कसरी गर्ने, रोगब्याधीबाट कसरी बच्ने, के खाने, के गर्ने वा नगर्ने भन्ने विधि गोराहरूलाई सिकाए, र तिनीहरू अब बाँच्न सक्ने भए । बाँचिसकेपछि आफ्नो प्रभुत्व लाद्न र शासन गर्न गोराहरूले तिनैलाई बचाउने मूलबासीहरूलाई लाखौंको संख्यामा मारे । त्यसपछि तिनीहरूको जमिनमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गरेर मूलबासीहरूलाई चिडियाखानामा राखे जस्तो विभिन्न ठाउँमा छरपष्ट बनाएर सीमित गरि बसाएका छन्, अनि अहिले चाहिँ गोराहरूले आफूलाई बचाएकोमा धन्यवाद दिएको रे ! उसैले बचाउने उसैलाई मार्ने अनि धन्यवाद ? यस्तो चाड त्यहाँको मूलबासीहरूले मान्छन् होला त ? दशैं नेपालका मूलबासीहरूको लागि अमेरिकाको थ्याङ्क्स् गिभिङ चाड जस्तै हो ।


अर्को कुरा दशैंंमा राजनीति छ । त्यो के भने रावणको दशवटा टाउको, अनि बानर सेनाले गएर रामले बानरहरूको सहयोग लिएर युद्ध जितेको कथा वाहियात हो, र सीताकै कुरा पनि मान्छेले जन्माएको होइन, खेतमा फेला परेको भन्ने कुनै प्रमाणित कुरा होइन । महाभारतको कुरा पनि त्यस्तै काल्पनिक हुन् । यस्ता काल्पनिक कुराहरू किन आउँछन् भने त्यसले समुदायको सदस्यहरूलाई जोडेर राख्छन् । जसले रामायणको विश्वास गर्छन्, उनीहरूलाई यसले एकठाउँमा जोड्छ । दक्षिण एशियामा खस आर्यहरू पाँच हजार वर्ष अगाडि आएका हुन् । दुई पक्षको बीचमा राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र धार्मिक प्रकारको द्वन्द्व त विगत पाँच हजार वर्षदेखि चलिआएको छ । त्यसको प्रतीक मध्येमा दशैं पनि एउटा भएको हुनाले गैरहिन्दु र हिन्दुहरूको बीचमा टकराव भइरहेको छ । धर्मनिरपेक्ष राज्य भइसके पछि पनि राज्यले पहिले हिन्दु अधिराज्य हुँदा दशैंमा जे गरिरहेको थियो त्यही गरिरहेको छ । एउटालाई काखा पार्दा अरू समुदायका चाडपर्वहरू पाखा पार्ने काम जो भइरहेको छ, त्यसको विरोध नगर्ने प्रश्नै आउँदैन ।


अर्को कुरा दशैं धनी हिन्दुहरूको लागि मात्रै सुखदायी छ । दशैं मान्नेहरूलाई यसले एकठाउँमा जोड्छ । पुरानो पुस्ताले नयाँ पुस्तालाई आशीर्वाद दिन्छन् । यसले एकअर्कालाई बाँध्ने काम गर्छ । त्यसमा कतिले राजनीतिक आशिर्वाद पाउने र आर्थिक फाइदा लिने रूपमा पनि यो चाडको प्रतीक्षा गर्दछन्, तर के छ भने दशैं आयो कहाँ ऋण पाउँला र खाउँला जस्तो गरिबहरूको लागि बच्चालाई नयाँ लुगा किन्नैपर्ने, खसीको मासु खानैपर्ने र पाहुनाको सत्कार गर्नैपर्ने भएपछि गरिब हिन्दुहरूको लागि यो चाडले सुख ल्याउँदैन । हिन्दुहरू बढी गरिब छन्, कम धनी छन् त्यसैले बहुसंख्यक हिन्दुहरूको लागि पनि यो चाडले हर्ष ल्याउँदैन । अनावश्यक खर्च नगरिकन चाड मान्दा गरिबहरूलाई पनि यो राम्रो चाड हुन भने सक्छ । नयाँ लुगा र खसीको मासु नै किन चाहियो ? भेटघाट र आशीर्वाद मात्र लिने हो भने गरिब हिन्दुहरूको लागि पनि यो चाड राम्रो बन्न सक्छ ।
पञ्चायतको अन्त्यसम्म आइपुग्दा एउटा राजा एउटै देश, एउटै भाषा एउटा भेष भन्ने नारा उत्कर्षमा पुग्यो । धर्म माने पनि हिन्दुहरूको मात्रै मान्नुपर्ने, मूलबासी वा मुस्लिम आदिको चाड मान्नै नहुने खालको नीति थियो । ०४७ सालको संविधानले नेपाल एउटा बहुसांस्कृतिक, बहुधार्मिक मुलुक हो भनेर स्वीकार गरिसकेपछि मूलबासीहरूको चाडपर्वहरू मान्ने क्रम सुरु भयो । गैरहिन्दुहरूको चाड पनि स्वतः अगाडि आयो । नेपालमा बाहुनवाद पितृसत्ताबाट शोषण, दमन, उत्पीडन र विभेदहरू व्यापक भएको छ, र त्यसविरुद्ध संगठित रूपमा लड्नुपर्छ भन्ने चेतना आयो ।

मूलबासी समुदायले बिभिन्न संघसंस्थाहरू निर्माण गरे । त्यसपछि त्यसले त्यो जनचेतनालाई बढाउँदै गएर दशैं बहिष्कार जस्तो आन्दोलनको रूप लिइसकेपछि आफ्नो चाडपर्व मनाउने कुराहरूमा व्यापकता र सघनता हुनु स्वभाविक नै थियो । आफ्नो चाड मान्न थालेपछि अर्काको चाड जुन मान्नुपर्ने बाध्यता थियो, त्यो स्वाभाविक रूपमा अर्थहीन भएर जान्छ । मूलबासीहरूले आफ्नो चाड धुमधामले मनाउन थालिसकेपछि उनीहरूका लागि दशैंको औचित्य सकिँदै जान थाल्यो । यो क्रम अझ अगाडि बढिरहेको छ ।

मेरो सन्दर्भमा भने दशैंमा म आफ्नो नियमित काम गर्छु । विशेष अरू खान्की पनि खान्नँ । गाडी चल्दैन भने म हिँडेरै आफ्नो काम गर्नतिर लाग्छु । दशैं मेरो मनमा छैन ।

Source:-http://www.samadesh.com/2016/10/08/766

Last Updated on Monday, 10 October 2016 13:08

Hits: 618

स्व. खपाङ्गी मगरको ओनलाइन मिडिया र सामाजिक सन्जालमा योगदानको चर्चा !

बिजय हितान
यूके, असोज १ - गोरेबहादुर खपाङ्गी मगरको निधन पछी अन्लाइन  मिडिया र सामाजिक सन्जालमा उनको जिवनि र योगदान प्रती बहसका भेल नै उर्लेका छन ।

मोटरसाइकल दुर्घट्ना पस्चात लामो समय उपचारको शैयामा सुस्ताएका खपाङ्गी मरणपरान्त फेरी ब्युंझेका हुन कि भन्ने आभास भैरहेको छ । प्रतिपक्षीको राजनीति गर्ने, त्यसैमा आदिवासी जनजाती मुलका नेताले यस्तो चर्चाको सिखर चुमेको खपाङ्गी पहिलो ब्यक्ती हुनपर्छ । त्यसैले यो एक ऐतिहासिक अवस्था भएको मैले अनुभव गरिरहेको छु ।

आज उनको निधन भएको केही हप्ता बितिसक्दा पनि नेपाल र देसबिदेसका अन्तरकुन्तरमा उनलाई स्रदान्जली दिने कार्यक्रम अझै सिद्दिएको छैन । किन यिनलाई यसरी मान्छेहरुले स्रदा ब्याक्त गरिरहेका छन भनी अध्यन गर्दै जाँदा उनका निम्नलिखित भनाइहरु मलाई पाठक माझ बाँडन उचित लाग्यो ।

खपाङ्गीका ति दर्शन कती त अहिलेको राजनैतिक छितिजमा सान्दर्भिक भएर पनि ब्याबहारमा लागु भैसकेका छन । तर उनका कती बिचारलाइ अझै समिक्षा गर्दै जानुपर्ने देखिन्छ । त्यसैले उनका सिद्दान्तप्रती ब्रिहत बहस र छलफलको खाँचो छ । आउने दिनहरुमा राजनैतिक पार्टि र अन्य सँघसंस्थाले यस बिषयमा चर्चा परिचर्चा गर्दै खपाङ्गीलाई अंमर तुल्याउने कार्य गर्नेछन भन्ने मैले आशा राखेको छु ।


  • सङ्घियता जातिय मुक्तिकालागी नभै बिकासका लागि हो ।
  • नेपालमा देखिएको समस्याको खास जड बर्गिय भन्दा जातिय हो । 
  • राज्यको निकायमा जातजातिलाई जनसङ्ख्याको आधारमा प्रतिनिधित्व गराएमात्र देश बिकास सम्भव हुन्छ ।  
  • म सिंहदरबार छिर्ने सपना देखाउँछु, तिमी (जनजाती र दलित युवा) अमेरिका पुग्ने सपना देख्छौ, कहाँबाट हुन्छ तिम्रो मुक्ती ?
  • बुलेटले होइन ब्यालेटद्वारा सत्तामा पुग्नपर्छ, त्यसकालागी सर्बप्रथम समुदाय चेतनशिल बन्नु पर्छ (जातिय मुक्तिकालागी सश्स्त्र संघर्षको सल्लाहदिनेहरुलाई लक्षित)।
  • मैले दशैमा राजाको हातबाट टिका धार्मिक शहीष्णुता दर्साउन लगाएको हुँ ।
  • राजा खुशी हुन्छन कि भन्ने चाहनाले मैले टोपी माथि सारेर निधार थापेकै हुँ । मैले जनजातिकै काम गराउन राजाको हातको दशै टिका थापेकै हुँ । 
  • कुनै एक जाती, बर्ग, धर्मको वर्चश्व होइन सबैको समान सहभागिताले राज्य बलियो हुन्छ ।
  • राजनीतिक चक्रब्युहभित्र वहिष्करणमा पर्न गएको र जसरी सल्लाको वनमा एक्लो साल किचरिक्क परेर आँफै मर्छ त्यस्तै हुने देखेर मैले कम्युनिष्ट पार्टी छोडेको हुँ । 
  • दिलैदेखी उनिहरु जनजातिका समस्याहरुप्रती सकारात्मक कहिल्लै हुन सक्दैनन । 
  • जनजातिको एउटा साझा राजनीतिक मन्च निर्माण गरेर चुनावी प्रतिस्प्रधामा जानुपर्छ ।
  • यो समाजमा मुसाले छोएको भात खाइन्छ तर जनजातिले छुएको भात नखाने चलन छ ।
  • जुन राजनैतिक पार्टिमा आदिवासी जनजाती नेत्रुत्वमा छैनन त्यो पार्टिबाट जनजातिको मुक्तिको बाटो देख्नु उपयुक्त छैन ।
  • हेर! यो जनजाती पार्टिमा गएछ भन्दाखेरी लाज मान्छन । हिँजो खपाङ्गी पनि नेकपा माले छोडेर यो पार्टिमा आउँदा त्यसैगरि भन्थे तर उसले लाजले मुख छोपेन । समस्या के हो भने म जनजाती हुँ भनेर समाजमा चिनाउन डराएका कारण ।
  • आदिवासी जनजाती महासंघले नेत्रुत्वकारी होइन समन्वयकारि भूमिका खेल्नु पर्छ ।    
  • हामीले सिमित भुमिको मालिकको कुरा होइन राष्ट्रको मालिक हुने कुरा सोँचिनुपर्छ ।
  • भुमिपुत्रले यो देशको निती निर्माता बन्नको लागि सत्तामा जानु पर्छ ।
  • हामीले बोकेको बन्चरोको धार पञ्चायततर्फ धेरै हान्यौ, अब उप्रान्त आफ्नै कम्युनिष्टतर्फ हान्नुपर्छ ।
  • देखिएका गैरतागाधारी पार्टी कार्यकर्तालाई प्रत्येक जातिबाट एक/एक जनालाई नेकपा (माले) को केन्द्रिय समितिमा राखेमा पार्टिको गती दुरत्तर हुँदै जानेछ ।
  • म हिँजो पनि मेची महाकाली जुन रफ्तारमा गइरहन्थेँ  आइरहन्थे, त्यसमा समयसापेक्ष केही कमी हुन सक्छ तर यात्रा निरन्तर छ ।
  • म कुनै जाति जातित्व बिरोधि होइन, जातिवादको बिरोधि हुँ, जातिय निरङ्कुशताको बिरोधि हुँ ।
  • जातिवाद बिरोधको आन्दोलन तुहिएको छैन । तुहिएको भए कसरी अशोक राइ जन्मन्थे ? कसरी चैतन्य सुब्बा जन्मन्थे ?     

Last Updated on Saturday, 17 September 2016 13:20

Hits: 1126

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - ज्ञान बहादुर गाहा मगर