A+ A A-

को हुन बाहदुरसिँह बराल मगर - एक परिचर्चा

राज्यसत्ता,

बाहदुरसिँह बरालको परिचय

बहादुरसिँह बरालको जन्म १९४७ साल बैशाख १५ गते तदनुसार सन् १८९० अप्रिल २७ मा तत्कालीन ब्रिटिस इन्डियन गोर्खा पल्टनको छाउनी पश्चिम काँगडा भाक्सु धर्मशाला (वर्तमान भारतको हिमाञ्चल प्रदेश काँगडा जिल्ला) मा भएको हो ।

बराल दम्पतीका तीन छोरा र दुई छोरीमध्य यिनी जेठा सन्तान हुन् ।यिनका दिलविक्रमसिंह र लालसिह नामक भाइ तथा प्रेमकला र गोदावरी नामक बहिनी थिए । यिनको पैतृका थलोचाहि“ पश्चिम नेपालको पाल्पा देउचुली हो । यिनका बाजे श्रीधर बराल गाउँका मुखिया भएकाले सम्पन्ननै थिए । सन् १८८१ म पहिलो ब्रिटिस गोर्खा पल्टनमा भर्ती भएर सुबेदार मेजर भएका र मानार्थ कप्तान पद प्राप्त गरी सन् १९१३ मा सेवानिवृत्त भएका यिनका बाबु सर्वजीत (मेम्बर अफ भिक्टोरियन अर्डर) पाउने पहिलो नेपाली हुन् ।

बाबु पल्टनमा जागीरे भएका बेला भारतमै जन्मिएका र उतै बसोबास गरेका बहादुरसिंह बरालको बाल्यकालीन पालनपोषण र शिक्षादिक्षा त्यही सम्पन्न भएको हो । पल्टने बाबु कहिलेकाहीँको बिदामा घर आउँदा यिनी आफ्नो पैतृक थलो पाल्पा देउचुली आए पनि यिनको अधिकांश बाल्यकाल बाबुको जागिर सरुवासँगै भारतको विभिन्न ठाउँमा बितेको देखिन्छ । पल्टने बाबु विभिन्न ठाउँमा सरुवा भैरहने हुँदा यिनको शिक्षादिक्षा पनि एकै ठाउँमा नभई विभिन्न ठाउँबाट भएको बुझिन्छ । काँगडा ,अमृतसर आदि विभिन्न ठाउँमा अध्यान गरी काँगडा जिल्लाको सरकारी हाइ स्कुलबाट आठ कक्षा उत्तीर्ण गरेपछि बहादुरसिंह बराल सन् १९१३ जुन १६ मा पहिलो गोर्खा राइफल्सको दोस्रो पल्टन ( बटालियन) मा सोझै कमिसन पाउने गरी जमदार पदमा भर्ती भए । यसरी भर्ती हुने यिनी पहिलो नेपाली थिए । 

सेनामा भर्ती भएपछि यिनको औपचरीका शिक्षा पनि समाप्त भयो । यसरी पुस्तौनी पेसा सैनिक भएका र सैन्य परिवेशमै जन्मी हुर्किएका बहादुरसिंह बराल पनि सैन्य पेसा नै अबलम्बन गर्न पुग्छन् । सुबेदार मेजरसम्म भई सन् १९३५ मा सेवानिवृत्त भए । सेवा निवृत्त भएपछि यिनी खुला रुपले सामाजीक कार्यमा क्रियाशिल भई सन् १९३५ देखि १९३९ सम्म अल इन्डिया गोर्खा एसोसिएसनको  अध्यक्ष साथै गोर्खा ढोगभेट/सत्संग प्रचारिणी सभाको अध्यक्ष भएर सामाजीक सुधारको कार्य गरे । तत्कालीन प्रवासी नेपाली समाजमा व्याप्त दुर्गुण,विकिृती,विसङ्गती आदिलाई साहित्य,गीत ,सङ्गीत ,नाटक आदिका माध्यबाट हटाउने कार्यमा सक्रिय रहे । दोस्रो विश्वयुद्धको प्रारम्भ सँगै सरकारी आहवानअनुसार यिनी पुनः सैनिक सेवामै प्रवेश गरे र सन् १९५२ सम्म काम गरे ।यस अवधिमा उनलाई कप्तानको दज्यार्नी प्रदान गरिएको थियो । यसरी हेर्दा बहादुरसिंह बरालले भारतीय भूमिमा जन्मिएर अधिकांश समय उतै व्यतीत गरेका र भारतीय सेनामा कप्तानसम्म भए पनि उनको सामाजीक क्षेत्रमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका रहेको देखिन्छ ।

बहादुरसिंह बरालको विवाह ल्यान्ड्सडाउन तेस्रो गोर्खा राइफल्सका कप्तान भोपालसिंह थापाकी जेठी छोरी सरस्वतीसँग भएको हो । यी बराल दम्पतीबाट पृतमसिंह , जोबनसिंह , बबरसिंह र खड्गजीत नामक चार छोरा तथा पुष्पावती र सत्यावती नामक दुई छोरीको जन्म भएको देखिन्छ । यिनका कान्छा छोरा खड्गजीत बराल नेपालको प्रहरी सेवामा प्रवेश गरी नेपाल प्रहरीको सर्वोच पद प्रहरी महानिरीक्षक ( २०२९ देखि २०३५ ) बाट सेवा निवृत भएपछि यिनी बर्माको शाही नेपाली राजदूत ( २०३५ देखि २०४० ), राष्द्रिय पञ्चायतका मनोनीत सदस्य (२०४१ देखि २०४६ ) तथा संयूत्त राष्द्र सङ्घको पिस मिसनजस्ता महत्वपूर्ण पदमा आसनी भई हाल सेवा निवृत जीवन बिताइरहेको छन् ।

बहादुरसिंह बराल भारतमा हुँदा बाल्यकालदेखि गीत गाउन सिपालु भएकाले यिनलाई पल्टनमा ( शङ्खस्वर ) भन्ने गरेको जानकारी पाईन्छ । सानैदेखि गीत ,सङ्गीत र साहित्यप्रति विशेष अभिरुचि राख्ने बराल नेपाली जाति र संस्कृतिप्रति अतिशय श्रद्धा प्रकट गर्ने व्यत्तिका रुपमा देखापर्छन् । जातिय र सांस्कृतिक जागरणका पक्ष्ँपाती बराल धार्मीक प्रवृतिका पनि भएकाले धर्मका माध्यबाट जीवनलाई सन्मार्गमा प्रवृत्त गराउन सकिन्छ भन्ने यिनको दृटिकोण रहेको छ । सेवा निवृत हुनुपूर्वा प्रकाशित यिनको प्रसिद्ध कृति बरालको आ“सुको पहिलो भाग र त्यसपछि क्रमशः छापिएको अन्य भागमा समेत सङ्कलित अनेक रचनमा पाईने धार्मिक पनि यही कुराको पुष्टि गर्छ ।

बहादुरसिंह बराल भारतमा हुँदा त्यहाँ अङ्ग्रेज उपनिवेश कायम थियो भने नेपालमा राणा शासनको दबदबा थियो । गरिबीकार कारण काम र मामको खोजीमा नेपालीहरु भारतका विभिन्न भागमा गएर पिरोलिएको देख्दा बराल निके चिन्तित भएको देखिन्छ । यिनले त्यसर दुःख पाएर गएका नेपालीहरुका साथै राणा शासनको विरुद्धमा क्रियाशील अनेक व्यत्तिहरुलाइृ समेत विभिन्न ढङ्गबाट सहयोग गरेको जानकारी पाइन्छ । सैन्य जागीरबाट निकालिएका मित्रसेनलाई बरालले भरणपोषण गरी नेपाली गीत सङ्गीतको विकासमा क्रियाशील गराएको देखिन्छ । मित्रसेनलाई क्रियाशील बरालको योगदान नेपाली समाजमा महत्वपूर्ण रहेको छ । 

सैनिक पेसा अँगाली भारतीय भूमिमा लामो समय बिताएका भए पनि बहादुरसिंह बरालमा मातृभूमि नेपाल,हिमाल र नदीनालाहरुप्रति अटुट भत्तिभाव रहेको देखिन्छ । नेपाल राष्द्र, नेपाली जाति र नेपाली लोकसंस्कृति भनेपछि हुरुक्कै हुने बरालले आफ्नो जाति , भाषा , भेष ,चालचलन, रीतिथितिप्रति अतिशय श्रद्धाभाव व्यत्त गरेको पाइन्छ । – गोरव रख्खा ) बाट गोर्खा भएको ठान्ने र आफूलाई वीर गोर्खालीको रुपमा चिनाउन रुचि राख्ने बराल ढोगभेटका क्रममा अभिवादनसूचक (जय गोरख ) को प्रचलन चलाउने पहिलो व्यत्तिका रुपमा समेत परिचित छन् । यिनले भारतका दार्जिलिङ ,असम, देहरादुन,सिलोङ,कलकत्ता आदिका साथै नेपालको पाल्पा,गुल्मी,स्याङ्जा,बाग्लुङ,काठमाण्डौँ आदि विभिन्न व्यत्तिहरुलाई साथमा लिई गायन वादन र नर्तनका माध्यमबाट नेपाली स.स्कृतिको प्रचारप्रसार गरेको जानकारी पाइन्छ ।

यस समूहलाई ( बराल मण्डली ) भन्न सकिन्छ । यी विभिनन व्यत्तिहरुलाइृ आफ्नो घरमा बोलाएर खानेपानको समेत बन्दोबस्त गरिदिई साहित्य सिर्जनातर्फ अग्रसर हुन उत्प्रेरीत गर्ने कार्यमा बहादुरसिंह बरालको विशिष्ट योगदान बुझिन्छ । सैनिक केन्द्रमा प्रवेश निषेध भएका बेला पनि बरालले हरतरहबाट मित्रसेनलाई संरक्षण प्रदान गरी गायनतर्फ अग्रसर तुल्याएको देखिन्छ । सैनिक केन्द्रमा बसेकी विधवा गङ्गावतीलाई त्यहा“बाट हटाउने निर्णय गरिएकोमा यिनकै प्रयासबाट तिनलाई त्यही बस्न निरन्तरता दिएको समेत जानकारी पाइन्छ । यी सबै सन्दर्भबाट हेर्दा बहादुरसिंह बराल आफ्नो जातिप्रति विशेष लगवा भएका र असहायहरुलाई हरतरहले सहयोग गर्ने व्यत्तिका रुपमा देखिन्छन् । 

यस सन्दर्भमा बहादुरसिंह बरालबारे कालीभक्त पन्तद्धारा लेखिएको – कप. श्री बहादुरसिंह बराल – एक परिचय ) शीर्षक लेख उल्लेखनीय रहेकाले यहाँ जस्ताको तस्तै प्रस्तुत गरिएको छ ।

क्प. श्री कहादुरसिंह बराल – परिचय   हम्रो देशका विभिन्न जील्लामा रहेर प्रकाशमा नआएका कतै दार्शनिक विद्धान् छन् , कतै सच्चरित्र महात्म छन् । पीनै मध्येका एक ( बहादुरसिंह बराल पनि हुन् ,जसको घर हो पाल्पा जिल्लामा पर्ने चुलिवोझा नामक एक गाउ“मा । तर युवावस्था पार गरेर किशोरावस्था तक पनि यिनले आफ्नो घर देखेका थिएनन् कारण यिनका पिता बृटिश इण्डियन आर्मीमा अफसर भएपछि छ“दा उतै जन्मे बढे पढे र उतैका सेनामा भर्ती भे आफु पनि अफसर भएपछि मात्र घर देख्न आएका हुन् भन्ने सुनिन्छ । 

अाफ्ना योग्यता र इमान्दारीले गर्दा सुबेदार मेजरबाट कप. तक पहिला गोर्खा सेकेण्ड बटालिनमा दीर्घकाल तक सेवा गरेर मात्र पेन्शान ली रिटायर भएका हुन् । यधपि भारतको हावापानी र वातावरणमा जन्मी हुर्की बढेर पनि उनैको अन्नजलमा पदोन्ति पाएका मानिस हुन्, तथापि उस बेला प्रसिद्ध देशको नाउँ ( गोर्खा ) ने प्रायः हुनाको गर्व राख्दथे र आफ्ना मातृदेशको साह्रै माया गदृथे । 

संयोगवश उनी सुबेदार मेजर पदमा रहेकै बेलामा यूरोपमा सन् १९१४ मा विश्वयुद्ध शुरु भउकोले बहादुसिंह बराल पनि आफ्नो पल्टन लिएर युद्ध गर्न फ्रान्सका रणभूमिमा पुगे । शत्रुको बेग जारी थियो,त्यो रोक्न आर्मी हेड क्वाटरबाट ( हरेक पल्टनले आ–आफ्नो देशका राष्द्रिय गीतका नारा गाएर बढनु) आज्ञा थियो । त्यहाँ बृटिश पक्षीय विभिन्न मित्र देशका सैन्य थिए,ती सबैले आफ्ना देशका राष्द्रिय नाराका गीत गाएर बढे । तर गोर्खाली सैनिक भने –नजानेर) अकबक्क परे, यधपि बराल आदि अफसरहरुले टामल टुमल पारी जे जे मुखमा आयो, गाउ“दे बढ्न लगाए,तथापि यस अज्ञानको आ“त पाएका अर देशका साथी अफसरले –तिम्रा देशमा राष्द्रिय सांस्कृतिक ध्वनि ज्ञान बारेका पुस्तक छैन ? भन्दै गरेका ठट्टालाई अपमान संझेर देशाभिमानी बहादुरसिंह बराल रणभूमिमै रोए ।     

महायद्ध सकिए पछि भारतमा आउना साथ गोर्खा भाषामा गीत बनाउने आट“ त गरे तर आफ्ना देशमा कस्ता छन्दा (साहित्यका गीत छन्,त्यो मर्मचाहि“ भारतमै हुर्केबढेका बराललाई थाहा थिउन ,तापनि आफ्ले जानेसम्मका छन्नदा राष्द्रियता सा“स्कृतिक मर्म घुसारेर तुरुन्तै गीत बनाउन थालिहाले,जो धेरे पछि सन् १९३२,३३,३५,३६ र ३८ मा – बरालको आँशु( नामले पुस्तक छापियो । ती पुस्तकमा प्राय : पहिलो स्तुति गीत चाहि“ देवताको नलेखेर (मातृभूमि ) लेखि देश प्रेमको परिचय दिएका छन् ।

गीत विश्वोच्च शिखर हिमालयलाई राष्द्रिय भूभागमा र गण्डकी कोशी कर्णालीलाई राष्द्रिय महानदीमा गणना गर्ने व्यक्ति यिनै बराल हुन् । यिनले –  जातिको चिन्हो दुई चिजले गाउनु र लाउनु देख्छ र सुन्छ भनी गोर्खालीहरु वीरता र इमान्दरी यति दुई कुराले विश्वविख्यात भएकाले आफ्ना सांस्कृतिक चिन्हका पहिरन र गीत हुनै पर्छ भन्थे । हाम्रा पुर्खाले अघि संघीभूत पार्जे रणयात्राका बेलाको राष्द्रिय नाराको ढोगभेट के थियो ? भन्ने खोजी गर्दा (जय गोरख ) थियो भन्ने पत्ता लगाए र सन् १९३२ देखि प्रवासी गोर्खालीमा बरालले परस्पर यै –जय गोरख ) एसोसिएसनले र ३७ मा अरुले खोलेका आल इण्डिया गोर्खा लीगले –जय गोरखा) लाई ने वैधानिक रुप दिए ।

गीतहरु मित्रसेन समेतका गलाबाट पनि सुन्ने मौका मिल्यो ।त्यसपछि राष्द्रिय संस्कृतिलाई हुर्काउन मित्रसेनलाई अघि सारी दिलिप सिंह ,पवित्रादेवी,दुर्गा मल्ल,नैनावीर,गंगावती,पृथ्वीध्वज,ह. मनवीर,श.शेर सिंह र मैतराम समेतलाई राष्द्रिय गीत बनाउने गाउने प्रचार गनेृ काममा स.लग्न गराएकोले दिलिप सिंहले देहरादूनका डागरा बजारमा समेत धेरे दिन तक गोर्खाली सांस्कृतिक कार्यक्रम देखाएका हुन् । भारतमा रहे बसेका बरालजीले यतिकैले चित्त नबुझि,आफ्नै देश भित्रका नाचगान आदि संस्कृतिको आन्तरिक मर्म बुझन चाहि“ पाल्पा ,बाग्लुङ, गुल्मी र राजधानी आदी निकै ठाउँ घुमेर फर्के ।

केहि पछि ( पण्डित जगन्नाथ चाहिं झ्याउरे गीतमै पुराणको अर्थ लगाउने सक्ने गीत मर्मज्ञ छन् भन्ने सुनेर गै भेटी दुई दिन तक वार्ता हुँदा झ्याउरो छन्दकै हुन् ....यिनै झ्याउरे खालको  लोकगीतबाट नै आधुनिक गीत बन्नुपर्छ भन्ने निष्कर्षमा दुवै पुगी ( रीलिमै , नौतले बाउन्ने ढोका  र अब त जाउँ कान्छी घर ) आदि गीत रेकार्ड निदो गरेर बराल बिदा भउ । यस भेटबाट प्रवास हुर्केका बरालजीलाई राष्द्रिय संस्कृति भित्र पर्ने लय छन्द साहित्यका गीत यिनै हुन् भन्ने ज्ञान भयो ।

यो मर्म पाएपछि खेल्न हुने खालका (द्रोपदी चीरहरण र ध्रुव चरित्र ) नाटक लेखी तत्कालिन सरकारबाट अनुमती लिएरमात्र ग्रामोफोनमा  रेकार्ड गराउने सुरले मित्रसेन पठाई अनुमती लिइयो र पाल्पाका भूपेन्द्र विक्रम,युद्ध विक्रम र त्रिरत्न बज्राचार्यबाट तालीम गराइ मित्रसेनका नेतृत्वमा पात्र डंडमा लगी दुवै नाटक रेकार्ड गराए । अनि अर्को खेप ( स्वस्थानी र सुदामा चरित्र ) नाटक पनि रेकर्ड भए । बरालजीको यस आदशृ कामले गर्दा तत्कालीन दरबार खेलिने हिन्दी उर्दू नाटकको स्थान राष्द्रभाषाले लिदै आयो । ( नाटक खेल्न लायक हास्य विनोद व्ंयग्यका शब्द वाक्य चाहिं राष्द्रभाषामा छैनन् भनी निराशिएका लेखक कलाकारलाई बरालका यी ४ नाटकले ठूलो पथ प्रदर्शन भयो ।                           

अघि कथा पुरा गर्दा र धर्म मन्दिरमा जय शब्द गर्दा बोलिए भगवान शंकर की जय भोर हिन्दुस्थानी ढंगले जय शब्द गरिन्थे बरालजीले भन भगवान शंकरको जय भन्ने आफ्ने पनाले गर्ने चलन चलाए । यो प्रमाण यनले ग्रामोफोनमा रेकार्ड गराएका द्रौपदी चार हरण , सुदामा चरित्र र स्वस्थानी नाटक छन् । उपरोक्त यस्तो अमर इतिहास छाडेर देशभक्त बहादुर सिंह बरालजीको विक्रम सम्वत २०१९ सालमा स्वर्गरोहण भयो ।

बहादुर सिंह बराल एक सैनिक थिए तर उनको हृदयमा आफ्नो देश,देशको बन्धुबान्धव र त्यस देशमा रहेका खोला नाला सबैमा गहीरा प्रेम थिए । यसै प्रेमले गर्दा आफ्नो देशको राष्द्रिया धून गाउन नपाएकोमा उनको हृदयमा प्रेमको ज्वाला निस्क्यो र उनी यतातिर लागे । आखिर गरे के हुन्दैन ? उनी एक सैनिक भएर पनि नेपाली राष्द्रियतालाई उचाल्न आफूले सक्दो योगदान दिई अमर भए ।परेको बेला देशको इज्जत राख्दै आएका हाम्रा भूतपूर्व सैनिकहरुले यो कूरा बुझिदिनु परेको छ ।

बहादुरसिंह बरालले गोरखालीहरुका बीचमा ढोगभोट को कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरेको र त्यसका लागी एउटा छुटै पुस्तिका समेत प्रकाशित गरेको देखिन्छ । तत्कालनि भारतमा सामाजिक एकता कायम गर्ने उद्देशयले आर्य समाजीहरु मन्दिर,इसाईहरु चर्चमा तथा शिखहरु गुरुद्धारामा जम्मा हुने प्रचलन रहेको र गोर्खालीहरुमा भने त्यस्ता अवस्था नरहेकाले तिनीहरु भारतका अन्य धर्ममा लागी नेपाली संस्कृतिबाट टाढिन थालेको अवस्था तिनमा नेपालीपन र राष्द्रयप्रेमको भावना जगाउने उद्देश्यबाट बाहदुरसिंह बरालले विभिन्न क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नेपालीहरुलाई जम्मा गरी साप्ताहीक रुपमा ढोगभेट कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने गरेको जानकारी पाइन्छ । यसरी हेर्दा यिनी सामाजिक सुधार र जातीय जागरणसम्बन्धी दूरदर्शी दृष्टिकोण भएका राष्टवादी व्यक्तिका रुपमा देखापर्छन् । ढोगभेट वा सत्संगका लागि यिनले गणेश ,भगवती,शिव,गोरखनाथका साथै सबै देवीदेवताहरुको स्तुति गान गर्ने श्लोकहरु रचना गरेको देखिन्छ । यी सबैको स्तुतिगान गरिसकेपछि अन्त्यमा गरिने आरती पनि यिनले लेखेका छन् । यिनको गोरखाली ढोगभेट को चांजो नामक पुस्तिका हाल अनुपलब्ध रहेकाले पाठकीय जानकारीका लागि यसै पुस्तकको परिशिष्ट १ मा राखिएको छ ।

द्रोपद चीरहरण, ध्रुवचरित्रजस्ता नाटक लेखि तिनलाई ग्रामोफोनका माध्यमबाट रेकर्ड गराएर विभिन्न ठाउँमा प्रचार गराउने बरालको आस“ुजस्तो प्रसिद्ध कृतिका स्रष्टा बहादुरसिंह बराल नेपाली कविताको माध्यमिक कालीन कवि शम्भुप्रसाद ढुङ्गेल ,लेखनाथ पौडेल आदिका समकालीन विशिष्ट साहित्यकार भएर पनि नेपाली साहित्यको इतिहासमा कम चर्चाका कारण ओझेलमा परेका गीत/गजलकार हुन् । त्यस अवधिमा नेपाली भूमिबाट थुप्रै गीत/गजलहरुको रचना गरेको पाइए पनि विदेशी भूमिमा बसेर नेपालीमा गीत / गजलको रचना गर्ने केही साहित्यकारहरुका पङ्क्तिमा बराल कम चर्चित, तर विशेष उल्लेखनीय व्यक्तित्व हुन् ।यिनी साहित्यकारका अतिरिक्त समाजसेवी एवं समाजसुधारक जागरणमुखी व्यक्तित्वका रुपमा समेत परिचित छन्। साहित्यतर्फ थोरै मात्र अभिरुचि भएकालाई पनि त्यसतर्फ लाग्न उत्पेरित गर्नु, आफ्ना कृतिमा अरुका पनि रचना समावेश गर्न दिनु, बराल मण्डली बनाएर सामयिक रुपमा जातीय–सांस्कृतिक उत्थानमा क्रियाशील हुन् बरालका विशिष्ट र अनुकरणीय गुण हुन् । यिनको मृत्यु २०१९ साल कात्तिक २ गते तदनुसार सन् १९६२ अक्टोबर १८ मा भएको हो ।

३. बरालको आँसुको परिचय

बरालको आँसु एकपटक मात्र छापिएको एउटै कृति नभएर विभिन्न रुपमा अनेकपटक छापिएको कृतिहरु सहज रुपमा उपलब्ध हुने स्थिती नरहेकाले पाठकीय हितलाई ध्यानमा राखेर उपलब्ध भएजति कृतिहरुको परिचय आवश्यक भएकाले थप जानकारी दिइन्छ । बहादुरसिंह बरालद्धारा रचित गीत ,गजल ,भजन सङ्ग्रह बरालको आ“सुको पहिलो भाग यिनी सेवा निवृत्त हुनुपूर्व नै सन् १९३४ मा पुस्तकाकार रुपमा प्रकाशित भएको र यो कृति सन् १९३८ सम्ममा विभिन्न पटक गरी पा“च भागमा छापिएको देखिन्छ । यसको पहिलो,दोस्रो र तेस्रो भाग छुटै छापिएको भेटिएको तर चौथो भाग पनि छुटै छापिएको हुनसक्ने देखिन्छ । यसका प्रकाशित सबैजसो भागमा प्रकाशन मिति भने उल्लेख गरिएको छैन । यसको पाँचै भाग छापिएपछि यो कृति निकै लामो समयसम्म अनुपलब्ध रहेकाले २०५० सालमा उनकै सुपुत्र खड्गजीत बरालको प्रकाशकत्वमा नवीन संस्करण भनी पुनः प्रकाशीत भएको छ । शोधखोजका क्रममा फेला परेका बरालको आँसुका सबै संस्करणबारे क्रमशः परिचयात्मक टिप्पणी प्रस्तुत गरिन्छ ।    

उपलब्ध कृतिहरुमध्ये बरालको आँसु ( प्रथम भाग ) मा प्रकाशन बर्ष उल्लेख नभए पनि त्यस पुस्तकमा मास्टर मित्रसेनका नामबाट लेखिएको भूमिकामा ११.१०.१९३४ उल्लेख गरिएको हुँदा यसको प्रकाशन मिति पनि मोटामोटी यही हाराहारी हुनसक्ने देखिन्छ ।

बरालको आँसु ( प्रथम भाग ) को अवरण पृष्ठ यस्तो छ ।

साभार: बरालको आँसु बाट

टाइपिस्ट सहयोगी:सन्जय सिँजाली मगर

Last Updated on Thursday, 16 June 2016 02:11

Hits: 4941

गफाडिको गफले कान पकाएर बस्ने होइन बरु जिब्रो थुतेर फालिदिनु पर्छ

-हरी बहादुर घर्ती मगर

सागर शान्त संग बगेको हुन्छ, तर खहरेखोला निकै गड्याङ गुडुङ गर्छ, भुक्ने कुकुरले टोक्दैन, टोक्ने कुकुर भुक्दैन । यी प्रचलित नेपाली उखान-टुक्काको उपहार ! उखान-टुक्काको भरमा प्रधानमन्त्री भै, देश डुबाउन थालेको केपी अोलीलाई .....!
कहिले घरघरमा पाइपवाट ग्यास, प्रसान्त महासागरमा नेपाली ध्वजाबाहक पानी जहाज, काठमाडौंमा मेट्रो रेल, लुन्बीनीमा एकैपटक पाँच हजार मान्छे अट्ने अत्याधुनिक सुविधा सम्पन्न भवन, दुई वर्षमा नेपालले आफै पेट्रोलिम पदार्थ उत्पादन गरेर साउदीलाई वेच्ने, विजुली निकालेर चाइनालाई बेच्ने ...। यस्तै-यस्तै केपी गफाडीका गफ सुन्दा-सुन्दा नेपाली जनताका कान पाख्न थालेका छन् ।
जब यी विषयमा केपी अोलीले, निकै मच्ची-मच्ची भाषण गर्छन्, तब परर...परर...ताली बच्छ, लाग्छ, पैसा छोपेर नै तालिलाउन कै निम्ति त्यहाँ पुगेकोछ, एउटा लाछी समूह ...।
केपी अोली र त्यसका पछाडी पछाडी ताली लगाउन हिड्ने लाछी हरुलाई थाहा हुन पर्ने हो । हजार माइलको यात्रा एक पाइलावाट शुरु हुन्छ । केपी अोलीको सरकारको पहिलो पाइला भनेको नै आम जनताको जनजिविका संग प्रतक्ष सरोकार राख्ने दाल, चामल, नुन, तेल, ग्यास लगायतको सहज आपूर्ति हो । काकाकूलको शहर बन्न थालेको काठमाडौंमा वर्षौ देखिको मेलेम्चिको पानीको आशा देखाइएको छ । राजधानीवासी जनतालाई यथासक्य उक्त पानी खुवाएर वचाउने, यातायातमा भै रहेको ट्राफिक जामको उचित ब्यवस्थापन गर्ने । वर्षा सुरुहुन थाल्यो भुकम्प पिडितहरु आत्तियरै मर्न थालेको अवस्था छ, उनिहरुको तुरुन्तै गाँस बासको उचित ब्यबस्था गर्ने, लगभग एक वर्ष देखी आन्दोलनरत मधेसी, आदिवासी जनजाती, सिल्पी, मुस्लिम अल्पसंख्यकलाई वार्ताको वातावरण तैयारी गरेर वर्तामा ल्याई सवैको अपनोत्व हुने सम्विधान पूनर्लेखन वा संसोधनगरी सम्विधानजारी गर्ने कामगरी केपी अोलीको सरकारले सयौं माइलको यात्राको पहिलो पाइला सुरु गरोस् । हैन भने यात्राको निम्ति एकपाइला चाल्न नस्क्ने केपी अोलीले हजार माइलको यात्राको गफ हाक्दा ...!
अब कान पकाएर बस्ने होइन, उसको जिब्रो थुतेर फ्याक्नु पर्ने आवस्यकता देखिन्छ ।

Last Updated on Friday, 17 June 2016 16:02

Hits: 2531

हामी नेपालका मूलबासी

जीवन मंगोल

मूलबासी र आदिबासी जनजाति को हुन् ? मूलबासी र आदिबासी शब्द पर्यायवाची हुन् या फरक अर्थ र असर बुझाउने शब्द हो ? यो शब्द अहिले बहसको बिषय बनेको छ । आदिबासी र जनजाति कुन मानेमा स्थापित भयो र कसरी गरियो ? मुलबासी र आदिवासी कसरी पर्यायवाची होइन भन्ने मुख्यतः जान्न जरुरी छ ।

आदीवासी, जनजाति बिकासः

इन्डिजेनियसलाई नेपालको फिरङ्गी समाजशास्त्री, बनारसी बिद्वान र दरबारीया मण्डलेहरुले सन् १९९० को दशकदेखि आदिबासी भन्ने र भनाउने दुष्ट कामको थालनी गरेका हुन् । एमालेको चौंथो राष्ट्रिय महाधिबेशन बिराटनगरबाट मनमोहन अधिकारीले ब्यापक रुपमा प्रचार गर्ने कामको थालनी गरेका थिए । सन् १९९० भन्दा पहिले मतवाली भन्न गर्ब गर्नेहरुको सेन्टीमेन्ट खिच्न यो शब्द निकै सजिलो भयो । १७७० मा रण बहादुर शाहाले न्वारान गरिदिएको मतवाली शव्दको वास्तविक अर्थ नबुझेकाले आफूलाई मतवाली भन्नमा गर्ब गर्थे ।
अहिले मतवाली भन्दा घृणा लाग्न थाल्यो किनकी वास्तविक अर्थ मतवाली भनेको मातेको मान्छेलाई भनिन्छ । राजा महेन्द्रको पालामा दिलमान सिंह थापा मगरलाई भारतको साधारण जम्दार पदवाट नेपालमा जर्नेल पदको लोभ देखाई शुद्रको पद ग्रहण गर्न लगाएका थिए । राज्याभिषेकमा यो पद ग्रहण गर्नेले २५ तोला फलाम र २५ रुपैया पाउने गर्थ्यो । बिरेन्द्रको पालामा दिलमान सिंह थापा मगर र शुरेश आले मगरले गोरखपुरको हिन्दू सम्मेलनबाट जनजातिको बिकास गरेर जनजाति बनाउने र भनाउन थालेको डा. गोपाल गुरुङले प्रकाश पार्नु भएको छ । बीरेन्द्रले ‘दाम’ प्रयोग गरी मुख्य गरेर यि दुई ब्यक्तिलाई अगाडि बढाएर हिन्दु समाजको शुद्र अर्थात जनजाति बन्न, बनाउन र भनाउन प्रयोग गरेका थिए ।

वास्तबिक अर्थः

वास्तवमा मूलबासी, आदिबासी र जनजाति यी पर्यायबाची शब्द होइन, फरक अर्थ र असर दिने शब्द हुन् । मूलबासी र आदिबासी पर्यायवाची हुन, भनेर जनमानसमा एकखालको भ्रम सृजना गरिएको छ । यस्तो तथ्यहीन, अबैज्ञानिक, मनगढन्ते कुराले गर्दा हामी मूलबासी या आदिबासी भन्ने मानसिक भ्रम परेको हुनसक्छ । बिश्व मान्यतानुसार Origin, Native, Aboriginal, Indigenous जसरी सम्बोधन गरे पनि शाब्दिक अर्थ एउटै लाग्छ । यति सरल र बृहत शब्दको अर्थलाई गलत ढङगबाट अर्थ्याउनु बिद्वताको द्योतक हो ।
आदिबासी र जनजातिलाई एउटै ठाउमा राखेर बिश्लेषण गर्ने गरिएको छ । जुन गलत ढङगबाट बिश्लेषण गर्न खोजिएको छ, यसकारण गलत मान्न सकिन्छ, जस्तोः ‘आदिबासी भन्ने बितिकै कुनै आदिम समयमा कतैबाट बसाई सर्दै आएको अर्थात: Migrated peoples भनेर अर्थ लाग्छ ।’ कुनै समय बाहिरबाट आएको (Outsider) लाई आदिबासी भनिन्छ । जनजाति भनेको खेताला गर्ने कमारोलाई भनिन्छ । यो शब्द हिन्दीबाटै आयतित हो, यसलाई फिरन्ते, फिरङ्गी पनि Nomad/Gypsy भनिन्छ । मूलबासी मंगोलहरुमा जात जाति हुदैन जातिय ब्यवस्था हिन्दूबादको मेरुडण्ड हो किनकी जातपात भन्ने बितिकै वर्णाश्रम ब्यवस्था भित्र पर्दछ । जातिपाति बर्णाश्रमी व्यबश्थाले जन्माएमको दीर्घ रोग हो भन्ने तथ्यलाई विद्वानहरुले पनि स्विकार गरेका छन् ।
जनजातिलाई Oxford Advanced learner Dictionary मा यसरी परिभाषित गरेको छ: Any of the four man division of Hindu society, originally those made according to functions in Hindu society. i- The caste system & ii- Hi caste Brahman & Kshatriya. तर बिडम्बना यहा आफुलाई जनजाति भन्न गर्ब गरेका छन् । आदिबासी र जनजाति प¥याय हो भन्नु अर्को कालिदास प्रबृति हो । ‘जनजातिय अवस्था भनेको प्रत्येक मानब समूदायमा आउने तर यथावत नरहने अवस्था हो ।’ भनेर मूलबासीहरुको दिमाग भुट्ने काम भइरहेको छ ।
नेपाली बृहद शब्द कोशमा जनजातिको अर्थ जंगली, खनिखाने खोस्रीखाने, जनपढ लगाइएको छ । यसको मतलब घुमाउरो पाराले आफूलाई मूलवासी घोषित गर्ने अनि यहाँको मूलवासी भुमिपुत्रहरुलाई देशै नहुने घुमन्ते फिरन्ते बनाउने षड्यन्त्र हो । हामी जंगली, खनीखाने खोस्रीखाने, जनपढ अर्थात घुमन्ते होइनौं हामी यो देशको मूलवासी हौं ।

मूलबासी आदिबासी होइन र आदिबासी मूलबासी होइन, यदि कसैले हो भन्छ भने त्यो उसको ब्यक्तिगत कुरा मान्न सकिन्छ, अन्यथा हामीले बिश्व मान्यतामा जादा इन्डिजेनियस भन्ने बित्तिकै Those who were originally in this country from the genesis भनेर बुझ्नु आवश्यक मात्र नभई यसको बृहद अर्थलाई जान्न जरुरी छ । सयुक्त राष्ट्रसंघको मान्यता अनुसार –इन्डिजेनियस भनेको त्यहाँको मूलबासीहरु हुन जो बाहिरबाट त्यहाँ पुगेका शासकहरु पुग्न अघि देखिकै त्यस भुमिमा भएकोलाई भनिन्छ ।
मूलबासी अबधारणाबारे युएनओ को सि.एफ.एच.आर ले मूलबासी समुदायलाई यसरी परिभाषा गरेको छ – (Indigenous or aboriginal peoples are so called because they were living on their lands before settlers came from elsewhere, they are the descendants according to one definition of those who inhabited a country or a geographic region at the time when peoples of different cultures or bearing dominate through conquest, occupation settlement or other means.-Fact sheet-9.1) बिश्व भरी फैलिएका करोडौं मूलबासी समुदायको अस्तित्व र पहिचानको सन्दर्भमा यसै पुस्तिकाले यसरी स्पष्ट पारेको छ– यसै माथिको परिभाषामा उल्लेखित Indigenous शब्दलाई Oxford Advanced learner Dictionary मा यसरी परिभाषित गरेको छ – Native belonging to a particular place rather than coming to it from somewhere. उदाहरणको लागि कंगारु अस्ट्रेलियाको इन्डिजेनियस जनावर हो । (Kangaroo is indigenous to Australia.) यसको तात्पर्य मूलबासी भनेको त्यहि भूमिमा उत्पति भएको कतैबाटै आएको होइन भन्ने हो ।
मूलबासीहरुको पहिचान तथा परिभाषाको अतिरिक्त संयुक्त राष्ट्रसंघ र अन्तराष्ट्रिय श्रमसंगठनले अध्ययन, अनुसन्धान गर्दै तिनको अवस्थालाई नियाल्दा जातिय बिभेद, लिंगिय बिभेद र एकले अर्कालाई थिचो मिचो, अन्याय र अत्याचार गरेको निष्कर्ष निकाल्दै मानब अधिकार तथा अन्तराष्ट्रिय संगठनहरुले चासोको बिषय ठहर गर्दै ठोस कदम समेत चालिसकेको अवस्था हो ।
नेपालका बाहुन, क्षेत्री शाषकहरुले चुसेर फालेको हड्डी टिप्न झम्टिने जमातहरु मालिक रिझाएर मोटाउने काम गरिरहेका छन् । नेपालमा आफूहरुलाई कथित जनजाती नेता भनेर अदृश्य रुपमा बसेर तिनीहरुलाई संचालन गर्ने जमातहरुले १९९३ जुन १४–२५, मा संयुक्त राष्ट्रसंघको आयोजनामा अस्ट्रियाको भियनामा भएको अधिवेशनमा मानव अधिकार माथिको प्रतिवेदन पत्रमा Country Paper on Gypsies Peoples of Nepal. नेपालका जनजाती फिरंङ्गीहरु माथि लेखिएको मुलुकी पत्र नलेखेर Country Paper on Indigenous Peoples of Nepal. नेपालका मूलबासीहरु माथिको मुलुकी पत्र भनेर किन बुझाए ? यसरी बिद्वानहरुद्वारा यी माथिको अन्तराष्ट्रिय तथ्यलाई सधैं लोप्पा ख्वाउने जुन खालको धुर्त्याइ काम गरिरहेका छन । यसले ठूलो खाडल तयार पारिरहेको छ । अन्तत यहि खाडलमा जाकिनु पर्दाको पिडा तब बोद्य हुने छ ।

मंगोल र मूलवासीहरुः

मंगोलोइड भनेको दक्षिण एसियामा उत्पति भएको बंशजलाई भनिन्छ । आधार शब्द ‘मंगोल’ र ‘अइड’ प्रत्येय लागेपछि यसको अर्थ उस्तै–उस्तै भन्ने लाग्छ अर्थात सेमसेम देखिने एसियन भनिन्छ । मंगोलहरुको उत्पत्ति शिवलिंग पर्बतमाला बर्तमान बर्तमान भारत, नेपाल र चीनमा पर्दछ भनेर बैज्ञानिक पुष्टी भइसकेको छ । नेपालमा जम्मा दूई बर्णका मंगोल र आर्यन अर्थात ककसियन रहेका छन । नेपालका भुमिहार, राजपुत र लगालि–कायस्तथ (कुमाई, बाहुन क्षेत्री) आदि बाहेक सबै नेपालका मंगोल मूलवासी हुन् । भाषा पनि दुइवटा टिवेटो बर्मिज र इन्डो आर्यन मात्र रहेको छ । नेपालका मूलवासीले प्रयोग गर्ने भाषा भनेको टिबेटो बर्मिज हो भने बाहुन क्षेत्रीहरुले प्रयोग गर्ने खस भाषा युरोपेलीको भाषा अन्तर्गतको शाखा भारोपेली (भारतमा भारोपेली भनिन्छ) को उपशाखा खस भाषा हो । नेपालको कुल जनसंख्याको ८० प्रतिशत जनसंख्या मंगोल मूलबासीहरुको भएको डा. गोपाल गुरुङको दावीलाई डा. सुजन हङगेनले समेत पुष्टि गरेका छन् ।

नेपालका मूलबासी मंगोलहरुलाई अल्पसंख्यामा बनाउन शाषकहरुले भाई–भाइलाई फुटाएर गुट उपगुट बनाईदिएको छ । एकजुट हुन दिएको छैन । बाल चन्द्र शर्माका अनुसार हिमाली भेगमा शेर्पा, तामाङ पहाडि भेगमा हायु, किरात, मगर, गुरुङ, सुनुवार, र नेवार तराई भेगमा दनवार, धिमाल, गनगाई, मेचे, धिवर, थारुहरु सबै मूलवासी हुन् भनेका छन् त्यहा आदीवासी भनिएको छैन । त्यस बाहेक तराई बसोबास गर्ने मूलबासीहरुलाई मधेशी भनेर भन्ने गरिएको छ ।
मधेशीहरु सबै मूलबासी हुन । मूलवासी भनेको भगौडा, घुमन्तु नभई आफ्नो उत्पत्ति, माटो र सस्कृतिमा रमाउनेलाई भनिन्छ । आर्यहरु बर्तमान रुसको बोल्गा नदी पारी ककसियस भन्ने ठाउबाट रुस, इरान र अफ्गानिस्तान हँुदै भारत बर्ष प्रबेश गर्दा सिन्धुघाटीमा आर्य र अनार्य बिच भएको संघर्षमा आर्यहरु आफूलाई देवता र त्यहाँका मूलवासीहरुलाई असुर अनार्य भनिएको हो । बोल्गा नदी एसिया युरोपको मध्य भागमा पर्छ । त्यसैले भारतिय भाषामा त्यहाँबाट आउने मानिसलाई मधेसिया भनियो ।
आर्यहरु कालान्तरमा तिनै मूलवासीहरुको आक्रमणबाट पिडित भएकाले शरणार्थीको रुपमा नेपाल आएपछि आर्यन बाहुनहरुलाई मधेसिया भनेर संबोधन गरे । प. जवाहरलाल नेहरु, राहुल साङ्कृत्यान (केदारनाथ पाण्डे), चन्देश्वर मौर्यका अनुसार त्यसपछि ‘आर्यहरु आफूलाई विदेशीको छाप लाग्छ भन्ने डरले तत्कालिन दक्षिणी भागमा बस्ने मानिसहरुलाई मधेशी नामाकरण गरे । तिनैलाई मधेशी भनि हेला गर्न थालियो वास्तवमा आर्य ब्रह्माण र क्षेत्रीहरु नै वास्तविक मधेसी हुन् ।’ तराईमा बनाईएका दलित र पहाडमा बनाइएका दलित सबै मुलबासी हुन्, मंगोल बंशज हुन् ।
मूलवासी मंगोलहरु नेपालमै उत्पत्ति भएका हुन भन्ने तथ्य बुढानिलकण्ठको धोबिखोला, ताप्लेजुङ्को हाङ्देवामा पाइएको पुर्खाले चलाएको हतियार ३५ देखि ४० हजार बर्ष पुरानो भएको त्यस्तै टाडी, बर्दियामा ०३४ सालमा पाइएको दुङ्गे युगका हतियार दुईलाख बर्ष पुरानो भएको रसियन पुरातत्व विद सेतेन्को यकोब्लेभले बताएका थिए । दक्षिण एसिया पाईएको अहिलेसम्मकै पुरानो रामापिथेकस नेपालको पाल्पाको त्रिवेणीमा फेलापरेको थियो । अमेरिकी पुरातत्वबिद जेम्स मुन्थेले यो १ करोड १० लाख बर्ष पुरानो भएको बताएका थिए । जबकी शिवलिक पर्बतमालाको उत्पति १ करोड ३५ लाख बर्ष भएको बैज्ञानिक निष्कर्ष छ ।
यसर्थ मंगोलहरुको उत्पति नेपालमै भएको भन्न सकिन्छ । यो जिवाश्महरु इथोपियामा पाइएको जस्तै हो । यसकारण नेपालका मंगोलहरुलाई मुलवासी हुन भन्ने तथ्य पुष्टि हुन्छ । अहिले दलितहरुलाई बाहुन क्षेत्री दाजुभाईहरुले हाम्रो बंशज दावी गरिरहेको देख्दा कता–कता हाँसो लाग्छ यो मनमा । दलित बनाईएका कामी, दमाई, सार्की, च्यामे पोडे, मेतार सबै मंगोल बंशज हुन् । शाषकहरु आफूलाई बहुसंख्यक देखाउन दलितहरु पनि सबै हाम्रै बंशज हुन भनिरहेका छन् । दलित छुत–अछुत जन्मिदै हुँदैन यो त पृथ्वी नारायण शाहाले आफ्नो स्वार्थका लागि बनाएको हो, दलित बनाइएकाहरु सबै मूलबासी हुन् ।

अन्त्यमा,

बिभिन्न खोज, अनुसन्धान, पुरातत्व अध्ययन , मानवशाश्त्री र समाजशाश्त्रीहरुको निष्कर्ष अनुरुप नेपालका मंगोलहरु मूलवासी हुन् । यहाँ नेपालका मूलवासीहरुलाई आदीवासी अनि शरणार्थीहरु मूलवासी बन्ने नीति निर्माण गरेर दरवार समर्थित हनुमान मंगोलहरु र दरवारीया शाषकहरुले मूलवासी मंगोलहरुको अस्तित्व माथि ठूलो खेलबाड गरेका छन् । यसको परिणाम स्वरुप कांग्रेसको चुनावी घोषणा पत्रमा बाहुन क्षेत्री पनि मूलवासी हुन भनेर लेखेको छ भने बाहुन क्षेत्री समुदायहरुले आफूलाई मुलवासी दावी गर्नु तर वास्तबिक मूलबासीहरुले आफूलाई जनजाति आदीवासी दावी गर्नु कति हाँस्यस्पद छ ।
नया संबिधानमा झन् आर्यलाई संबैधानिक मान्यता दिनुको साथै स्पष्टीकारण समेत दिनुले गम्भीर प्रतिक्रान्ति निम्तिएको छ । त्यसको परिणाम कस्तो हुन्छ । समय छँदै बुझ्न जरुरी छ । अन्तराष्ट्रिय मापदण्ड समेत मिच्दै मूलवासीलाई आदीवासी जनजाति बनाउने कुचेष्टा नगर्नु नै बुद्धिमानी ठहर्ने छ । मूलवासीहरुलाई कहिले मतवाली भनेर मानसिक रुपमै जड्हा बनाईदिने त कहिले देशै नहुने आदीवासी जनजाति बनाउने बाहुन क्षेत्रीहरुको दुष्टकारी षड्यन्त्रबाट सावधानी हुनुपर्छ । एउटा भनाई छ ‘आफ्नो संस्कृति, इतिहास र उत्पतिको जानकारी नहुने व्यक्ति, जरा बिनाको रुख जस्तै हो ।’ यस्तै हामी जरा बिनाको रुख जस्तै भएर ढल्ने बेला भएको छ । यसर्थ हामीले आफ्नो अस्तित्व र इतिहासलाई खोज्नु जरुरी छ

Last Updated on Friday, 03 June 2016 13:16

Hits: 427

संघीय जनमुक्ति पार्टीको आसन्न पाचौं महाधिवेशन : छोटो विवेचना

– नन्दवहादुर घर्तीमगर

१) प्रारम्भमा यो पार्टीको नाम राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी । परशुराम तामाङसँगको एकीकरणपछि गणतान्त्रिक संघीय जनमुक्ति पार्टी र पछिल्लो संशोधित नाम संघीय जनमुक्ति पार्टी । “यो गर्दा हुन्छ कि अथवा ऊ गर्दा हुन्छ” पार्टी नेतृत्व अन्यौलले भरिभराउ ।  

२) यो पार्टीले जातीयमुक्तिको लाइन उहिल्यै छोडिसक्यो र हाल संघवादी दिशातिर वरालिईरहेको यो पार्टीको नामले पनि काफी पुष्टि गर्दछ ।

३) प्रारम्भमा जातीयमुक्तिकामी राजमुपामा गोलवन्द हुदैथिए । राजमुपाको माध्यमवाट सिंहदरवार जाने वाटो तय भइसकेको थियो । यो कुरा सत्ताधारीलाई थाहा भएपछि यसलाई विथोल्न एमएस थापालाई सत्ताधारीले अघि सा–यो ।  

४) कार्यकर्तालाई संघवादी (जातीय संघीयता) वाटोमा हिड्न लगाउनु, सिमाङकनमा वराल्नु, पार्टीलाई अर्को कुनै पार्टीमा गाभ्ने मिसन पूरा नभएपछि जेठ २१ र २२ गतेको केन्द्रिय समितिको निर्णयले त्यसको ६ दिनपछि उहि महिना जेठको २८–३० गते महाधिवेशन वोलाउनु पार्टीको मेडिकल डेथ (मृत्यु) नै हो ।

५) पार्टी आफनै खुट्टाले हिड्न उसलाई वैचारिक खुराक अपरिहार्य हुन्छ । वैचारिक खुराकको अभावमा त्यो पार्टी स्वाभाविक रुपमा अपाङ्गता हुन्छ । हालको संघीय जनमुक्ति पार्टीले जहिले पनि गठवन्धन, मोर्चावन्दी, एकीकरण र विलयको वैशाकी खोजिरहनुले स्पष्ट प्रमाणित हुन्छ कि यो पार्टी वैचारिक खुराकको अभावमा अपाङग छ । अपाङगताको धर्म हो वैशाकी रोज्ने ।

६) पार्टीको निर्णयको ६ दिन लगत्तै हुने आसन्न पाँचौं महाधिवेशनको पार्टी यो धर्तीमा जीवित होला कि नहोला ? सामान्य मान्छेले भन्नसक्छ कि त्यो पार्टीको मृत्यु भइसकेको छ । किनकि सानो एनजिओ वा क्लवले पनि ६ दिनको अवधिमा साधारणसभा वोलाउन उसको विधानले साथ दिदैन र व्यवहारिक हिसावले पनि त्यो काम गर्न असमर्थ हुन्छ ।

७) पार्टी कार्यकर्ताले सोचेजस्तो यो पार्टीको नेतृत्व कदापी होइन, संक्रमित नेतृत्व हो । कतै आफुजस्तै सोंच राखेको छभने त्यो दृष्टिभ्रम हो, सच्चाउनुपर्छ ।

८) यो पार्टीलाई दिशाविहिन वनाउने सत्ताधारीको मिसन पूरा भएपछि यसको नेतृत्वलाई कुकुरले हड्डी छोडे झैं छोडिसकेको छ । अहिले नेतृत्वलाई निल्नु न ओकल्नु भएको छ । अव यो पार्टीको दुइटा विकल्प छन् ती हुन् 

(क) महाधिवेशनले विघटनको घोषणा गर्ने,

(ख) कुनै पार्टीमा विलय गराउने । पार्टी विलय गराउने नेतृत्वको वुदा नं. (ख) को उद्धेश्यमा इमान्दार कार्यकर्ताले विथोलेको हुनुपर्छ त्यो उद्धेश्य पूरा नभएपछि ६ दिनमा महाधिवेशन वोलाई नेतृत्वले काम टारेको हो ।  

९) महाधिवेशनपछि पार्टी हिड्नसक्ने कुनै वैचारिक र सांगठनिक आधार छैन । यो त इमान्दार कार्यकर्ता थल्याउने, थकित पार्ने, हायलकायल पार्ने र पार्टी विलयमा सहज स्थिति सिर्जना गर्ने काममा मात्र नेतृत्वले आफनो वाँकि काम खर्च गर्नेछ । कुनैवेला क्यान्टोनमेन्टमा रहेका माओवादी लडाकुहरु र कार्यकर्ता पंक्तिलाई नेतृत्वले थकित पारेपछि मात्र समायोजनको नाममा लडाकु संगठन विघटन हुनपुगेको हो । यहि वाटोमा संघीय जनमुक्ति पार्टीको नेतृत्व छ । यो सयमा सय प्रतिशत सत्य कुरा हो ।

२६ जेठ २०७३

 

 

Last Updated on Wednesday, 08 June 2016 15:32

Hits: 1176

मगरसंघ काठमान्डूको आयोजनामा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न

चन्द्र बहादुर श्रीस

नेपालको संबिधान २०७२ मा मगर लगायात आदिबासी जनजातिहरुको अधिकारको अवस्थाको बारेमा राजधानी काठमान्डूमा एक अन्तरक्रिया कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । नेपाल मगर संघ जिल्ला समिति काठमान्डूको आयोजनामा सम्पन्न उक्त कार्यक्रम संघका अध्यक्ष डब बहादुर गर्बुजा पुन मगरको अध्यक्षता तथा नेपाल मगर संघ केन्द्रीय समितिका उपाध्यक्ष गङ्गा खासु मगरको प्रमुख आतिथ्यमा भएको थियो । प्रमुख अतिथि खासु मगरले बर्तमान संबिधानमा नेपाल मगर संघको पोजिसन प्रश्तुत गर्दै तीन चिरा पारिएको मगरात भूमिलाई अधिकार सम्पन्न र एकीकृत मगरात स्थापना नहुन्जेल संघर्ष गरिरहने बताएकी थिइन ।
नेपाल मगर संघ तथा नेपाल आदिबासी जनजाति महासंघका संस्थापक महासचिव सुरेश आले मगरले सम्पूर्ण मगरहरुको मुटु मगरातलाई तिन टुक्रा पारिएकोले यो संबिधान स्वीकार गर्न नसकिने बताएका थिए ।
नेकपा एमाले सम्बद्ध नेपाल लोकतान्त्रिक मगर संघका केन्द्रीय अध्यक्ष भोज बिक्रम बुढा मगरले बर्तमान संबिधानमा हामी मगरहरुले खोजे जस्तो सबै कुरा नभए पनि केहि पनि नभएको भने होइन भनेका थिए । बुढा मगरले वर्तमान संबिधानले सुनिश्चित गरेको संघियता, गणतन्त्र, समावेसीता जस्ता प्रावधानहरुलाई टेकेर अरु अधिकार प्राप्तिको लागि अगाडी बढ्नु पर्ने बताए ।
नेकपा माओबादी केन्द्र सम्बद्ध मगर राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाका केन्द्रीय सचिव माधव दर्लामी मगरले बर्तमान संबिधानले मगरहरुको पहिचान स्थापित गर्न र मगरात प्रदेश स्थापना गर्न नसकेको बताए । यसको लागि अब आफ्नो पार्टीले आन्दोलनको नेतृत्व गर्ने पनि बताए ।
सामाजिक लोकतान्त्रिक पार्टीका अध्यक्ष मण्डलका सदस्य तथा अठार मगरात भाषा प्रतिष्ठानका अध्यक्ष बम कुमारी बुढा मगरले धाइरो बनेको तरुल उखेल्न नसकिए जस्तै बर्तमान संविधानले बाहुनबाद तथा मगरहरुको सिमन्तिकरण र बन्चितीकरण उखेल्न नसकेको बताइन । नेपाल मगर संघका पुर्ब केन्द्रीय अध्यक्ष क्या याम बहादुर बुढाथोकी मगरले मगरहरुको अधिकार प्राप्तिको लागि आन्दोलनलाई एकीकृत बनाउनु पर्नेमा जोड दिएका थिए ।

अन्तरक्रिया कार्यक्रममा अधिवक्ता चेत बहादुर आले मगरले नेपालको संबिधान २०७२ मा मगर लगायात आदिबासी जनजातिहरुको अधिकारको अवस्था शिर्षकमा र अधिवक्ता सरीता थापा मगरले नेपालको संबिधान २०७२ मा मगर महिलाहरुको अधिकारको अवस्था शिर्षकमा कार्यपत्र प्रश्तुत गरेका थिए ।
प्राध्यापक, नेपाल सरकारका प्रशासक एवं काठमान्डूमा उपलब्ध सयौं मगर विद्वान तथा अगुवाहरुको उपस्थितिमा भएको उक्त अन्तरक्रिया कार्यक्रममा मगर अध्यन केन्द्रका उपाध्यक्ष गुप्त बहादुर रानामगर, नेपाल मगर कर्मचारी संघका अध्यक्ष तिल बहादुर थापा मगर, लखन स्मृति प्रतिष्ठानका उपाध्यक्ष उमेश राना मगर, प्रदिप थापा मगर, गणेश पुन मगर लगायत सहभागीहरुले पनि आ-आफ्नो धारणा राखेका थिए ।
सभापतिको आसनबाट संघका अध्यक्ष डब बहादुर गर्बुजा पुन मगरले बर्तमान संबिधानमा नेपाल मगर संघ तथा विभिन्न राजनीतिक पार्टीहरुको पोजिसन र कानुनका अध्यता अधिवक्ताहरूबाट बर्तमान संबिधानमा मगरहरुको अधिकारको स्थिति सबै मगरहरु बीच प्रश्तुत गर्नको लागि यस कार्यक्रमको आयोजना गरिएको बताए । उक्त अन्तरक्रिया कार्यक्रमको संयोजन र संचालन चन्द्र बहादुर श्रीस मगरले गरेका थिए ।

Last Updated on Monday, 30 May 2016 07:48

Hits: 432

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - ज्ञान बहादुर गाहा मगर