A+ A A-

खपागीं र दशैंको साम्प्रदायिक राजनीति : सन्जोग लाफा (बहसको पाटो )

कता गए  क्रान्तिकारी र तिनका क्रान्तिकारीता ? : यी प्रधानसेनापति बौद्धिस्ट हुन् , दशै यीनको चाड होइन । तर यो दशैमा  संविधानले नै निर्दिस्ट गरेको संघीय  गणतान्त्रिक लोकतान्त्रिक राज्यको राष्टपतिको हातबाट टिका थापे । यसलाई के मान्ने ?


दुईसय पचास वर्षदेखि राज्यले एउटा जातिको भाषा, संस्कृति र हिन्दु धर्मलाई आदिवासी जनजातिमाथि जबर्जस्ती थोपरेको बिश्लेषण र संश्लेषण गरि ती समूदायले आफ्नो  गौरव, पहिचान र अस्तित्वको लागी शुरुमा दशैं बहिष्कार र पछि परित्याग गरेकाथिए । आदिवासी जनजातिहरुमा जातीय अधिकारको सामुहिक विकास भइनसकेकोले दलिय हयांगओवर रहेका जातीय संघ–संस्थामा दशैं परित्याग गर्ने की  मान्ने भन्ने विषयमा ठुलो बहससहित अन्र्तद्धन्द्ध  अद्यापि चलिरहेकोछ  । राज्यले  नै 'पराम्परादेखि आफ्नै मौलिक भाषा, सँस्कृति र धर्म मान्दै आएका र हिन्दु  वर्णाश्रम भित्र नपर्ने समूदाय नेपालका आदिवासी जनजातिहरु हुन्' भनेर गरेको परिभाषाले दशैं आदिवासी जनजातिको चाड होइन् भन्ने प्रस्टै हुन्छ । तर राज्य, संचारजगतले दशैलाई नेपालीहरुको महान् चाड भन्दै मनोवैज्ञानिक डर त्रास फैलाइरहेकोछ । यस्तो  त्रास फैलाउन राज्यले नै गल्लीगल्लीमा दुर्गा भवानीका मुर्ति राख्न लगानी गर्छ । विशेष महत्व र विदा उपलब्ध गराँउछ ।

राज्यको सम्पूर्ण शक्ति लगाएर राणा शासकले दशैं मान्नुपर्ने उर्दी लगाउदा वि.स. १९४२ सालमा रामलीहाङ र रिदमाले धनकुटामा दशैं बहिष्कार (सम्भवत् दशैं वहिष्कार गर्ने उनीहरु पहिलो हुनुपर्दछ ।) आन्दोलन गरेकोले दुवैजनाको हत्या गरिएको थियो । यो हत्या भएको एकसय तीन वर्षमा छिटपूट रुपमा विरोध भएपनि बहुदलीय व्यवस्था घोषणापछि साँस्कृतिक, धार्मिक गौरवको लागी आदिवासी संघ–संस्थाले दशैं बिरुद्ध सामुहिक जनचेतना फैलाउँदै विरोध गरेर दशैं परित्याग गर्न थाले । दशैं चाडलाई ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरुबीच सरल भाषामा तर्कसहित बुझाउन सक्ने गोरेबहादुर खपाङ्गी मगरले नै यो आन्दोलनलाई उचाईमा पुरयाएका हुन् । आन्दोलनकै रुपमा यसलाई अगाडि बढाएपछि कम्यूनिष्ट र यथास्थितिवादी नेताहरुले उनलाई विध्वंशकारी, साम्प्रदायीक, धार्मिक असहिष्णुतावादी भनेर सत्तोसराप गर्दै टुप्पी कसेर तिव्र विरोध शुरु गर्यो । त्यहि सोंच र राजनीतिक विचारबाट दिक्षित कठपुतली आदिवासी जनजाति नेताहरु पनि “सुगा बोली”  बक्न थाले, त्यस्तो मन्त्र अहिलेपनि जपिरहेकाछन्   ।

नेपाल बहुजाति मुलुक हो । बहुजाती भएको जुनसुकै मुलुकमा पहिलो समस्या वर्गीय हैन जातीय  हुन्छ भन्ने लेनिनको लेखोटलाई तोरमरोड गरि भ्रम फैलाउने कामरेडहरुले  नेपाल जस्तो जातीय समस्याको माखेसाग्लो भएको ठाँउमा वर्गीय समस्या ठूलो हो भन्दै जनजातिलाई उल्लु बनाइरहेकाछन् ।  जातीय चेत बढेपछि ती दलहरु अहिले आँखामा छारो हाल्न जातीय मोर्चा बनाएर जनजाति नेताहरुलाई थान्को लगाउन खोजिरहेकाछन् । उनीहरुको यस्तो षड्यन्त्रलाई  जनतामाझ पुरयाउने काम २०४६ को परिवर्तनपछि खपागींले जनमुक्ति पार्टी  र मगरसंघको माध्यमबाट गरेकाहुन् ।त्यस्तो भ्रम छिर्न प्रयास गर्ने र त्यसलाई सार्वजनिक रुपमा भन्ने आँट अन्य जनजाति नेताले अहिलेसम्म देखाएको देखिदैन । अन्य जनजाति नेताहरु कुरा चपाएर यो पनि ठिक उ पनि ठिक भनिरहेकोबेला खपागीं नै हुन् जसले यस्तो साहस देखाएका ! 

नेपालमा जातीय अधिकारका कुरा गर्ने र आन्दोलन गरिरहेका जनजाति नेताहरुलाई हरदम राज्यशक्तिको दुरुपयोग गरि ध्वस्त पार्ने कार्य गरिदै आइएकोछ  । साम, दाम, दण्ड, भेद लगाई बध गरिएकोछ । शुरुमा फकाउने प्रलोभन दिने, त्यसपछि नमाने धम्क्याउने र त्यसले पनि नमाने मार्नुलाई हिन्दु शास्त्रमा साम, दाम, दण्ड, भेदको रुपमा ब्याख्या गरिएकोछ । महत्वाकाक्षी तत्कालिन राजा ज्ञानेन्द्रले गोरेबहादुर खपाङ्गी मगरलाई मन्त्री नियुक्ति गरेको  त्यहि रणनीति अन्र्तगत थियो । । एक विश्वस्त सुत्रको भनाईमा खपागींलाई पतन गराउने खेलमा तत्कालिन प्रभावशाली मन्त्री रमेशनाथ पाण्डेको मगज लागेको बताइन्छ । उलने नै यो सब षड्यन्त्रको तानाबुना बुनेकाथिए रे । संयोग मात्र थिएन् , खपागीलाई दशैंको ७ दिनै अगाडि मात्र मन्त्री बनाइनु । नभन्दै  उनलाई एकहप्तापछि राजाको हातबाट दशैं टिका ग्रहण गराइयो । कान्तिपुर दैनिकमा उजीर मगरले “धेरै वर्ष भएको थियो दशैं नमानेको यो वर्ष रमाइलो भयो” शिर्षकमा कपोलकल्पीत वाक्यांश लेखेर पाठकलाई दिग्भ्रमित पारे । उनलाई मन्त्रीक्वार्टरमा बोलाएर दशैंको प्रसंगमा खपाङीसंग छलफल मैले नै गराएको थिएँ । खपागींले त्यसो भनेकै थिएनन् । मगर बध गर्न मगर संचारकर्मीकै दुरुपयोग गरेको मैले प्रत्यक्ष भोगेको यथार्थ हो यो ।

त्यसपछि एमालेका पोलिटव्युरो सदस्यद्धय प्रदिप नेपाल, मोदनाथ प्रश्रित र लेखक खगेन्द्र सँग्रौलाले राष्ट्र बेचेको ठुलो अपराध सरह राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकामा लेख लेखेर खपागींको तेजोबध गरे । तिनले नै अहिलेसम्म घोकाएर राखेका पटटु आदिवासीहरु  त्यहि बोलिमा लोलि मिलाएर अरुलाई दशैं नमान भन्ने आफूचाहीं राजाको हातबाट टिका लगाएर हामीलाई उल्लु बनाउने भन्दै विरोध गरिरहेका छन् ।  ति त्यसो किन भनिरहेकाछन् भने उनीहरु हिन्दु बाहुन क्षेत्रीले भन्दा उनीहरुको चाडमा बढी लहसिन्छछन् । आदिवासी मुक्तिको कुरा गरेर क्रान्तिकारिता  फलाक्छन् तर पीकडहरुको धर्म , संस्कृतिको उनीहरु नै सबैभन्दा ठूलो प्रवक्ता हुन्छन् ।  जातीय संघ–संस्थामा बसेर दशैं मान्नुपर्छ भन्ने पनि तिनैहरु हुन् । दशैं परित्याग गर्ने आदिवासी जनजातिहरु त्यस्ता दासहरुको प्रोपोगाण्डा सुनेर नुन खाएको कुखुरा र सातो गएको बालक झै  के के न बिराए भनेर बसिरहेकाछन् । तर उनीहरु  बिस्तारै आत्मगौरव प्राप्त गर्देछन् । जसरी म आज निर्धक्क  छाती फुलाएर दशै मान्दिन भन्न सक्छु उनीहरु पनि त्यसरी बोल्न थालेकाछन् । यो परिवर्तन हो, चेतनाको ।

अचम्म छ, लेखक, विद्वान, नेताहरु हिन्दु धर्मको मूल मर्म  सहिष्णुता हो भनि लाखपटक फलाक्छन् ।  तर त्यहि काइते लेखक , नेता, बिद्धान गोरेबहादुरले हिन्दुहरुको दशैं चाडमा सहिष्णुताको कदर गर्दै राष्ट्रप्रमूखको हातबाट टिका लगाउँदा  खिल्ली उडाउछन् ।  यी स्वंय असहिस्णु रहेछन् भन्ने यो भन्दा ठूलो उदाहरण के होला ? आदिवासीले सहिष्णुता देखाउदा उनीहरु स्वंयले असहिष्णु  ब्यवहार गर्छन भने दशैं मनाएर बसिरहेका जनजातिहरुले किन यत्रो अपजशको भारी बोकिरहनुपर्यो ? तर पट्टुहरुले यसतर्फ कहिल्यै मगज खपाएका छैनन् ।   राजाबाट टिका ग्रहण गर्ने ब्यक्तिले  घरपरिवार, नातागोता डाकेर टिका लगाएको भए दशैं मानेको हुन्थ्यो । त्यो कार्य खपागीले अहिलेसम्म गरेका छैनन् । अनि, गोरेलेकसरी दशैं मानेकोभयो ? के कुनै अमुक दलका नेताले म तेरो धर्म मान्दिन भन्न मिल्छ र ? अर्काे महत्वपूर्ण पाटो पनि छ । खपागीं त्यतिबेला हिन्दु धर्म, एक जातिको बर्चश्व भएको सत्ताको संरचनाभित्र छिरेकाथिए । उनले कल्पना गरेको सत्तामा हैन । त्यहाँ छिरेर केहि आशिंक भएपनि उनी परिवर्तन चाहन्थे । त्यस्तो संरचनामा छिरेपछि त्यसका लागि बनेका नियम मान्दिन भन्न पनि सकिदैन । म हगंकगं जान्छु तर गाडीमा जान्छु भनेर हुदैंन त्यहाँ हवाइ यान र पानी जहाजबाट  मात्रै पुग्न सकिन्छ । भविस्यमा गाडीमा पनि जान सकिएला तर अहिले यथासंरचनाबाटै त्यहाँ पुग्न सकिन्छ र बुद्धिमानी मान्छे त्यसै गर्छन ।

 अनिवार्य सँस्कृत शिक्षा लागु गर्न २०४८ सालमा आफुलाई गणतन्त्रवादी दावी गर्ने नरहरी आचार्यको नेतृत्वमा सांसदहरुलाई हस्ताक्षर गरी संसदबाट बहुमतले पारित गरिएको अनिवार्य संस्कृत खारेज गर्नुपर्छ, ऐच्छिक विषय राखिनुपर्छ भनेर धेरै पटक आदिवासी जनजातिहरुले चर्को विरोध, धर्नाजुलुस गरेपनि ज्यूँको त्यूँ रहेको अनिवार्य संस्कृत विषयलाई गोरेबहादुर खपाङ्गी मगरको प्रस्तावमा सरकारको निर्णयले खारेज गरि ऐच्छिक विषय बनाएको महत्वपूर्ण निर्णय किन चर्चा गरिएको छैन ? मृत संस्कृत भाषाको नाममा दुरुपयोग अरबौ खर्च कटौती हुनु ठुलो काम होइन ? गोरेले दशैंमा टिका लगायो भनेर हौवा फिंजाएर हामीलाई उल्लु बनाइनुको  पछाडि सँस्कृत पक्षधर र अति हिन्दुवादिको हात थियो भनेर हामिले कहिले बुझ्ने ? र, ती साम्प्रदयिक ब्यक्तिहरुका मतियार बनेका हामीले आफ्नो अधिकारको लागि  लड्दा खपागींलाई सहिद बनाउने षड्यन्त्र गरिएको हो भनि अर्काे एंगलबाट खै सोचेको ? अहिले जति पनि खपागीको विरोध गरि आफु माथि पर्न खोजिरहेकाछन् यथार्थमा ति नै जनजाति आन्दोलनका दुश्मन हुन् । ति कहिल्यै जनजाति आन्दोलन पक्षधर थिएनन् र हुनेपनि  छैनन् । ती जनजाति आन्दोलनका विभिषण हुन् जसले आफ्नै दाज्यूको तेजोबध गर्न हिन्दु सम्राटको साथ दिन्छ  । ती साम्प्रदययिक मतियारको यस्तो विरोध पछाडि दशैंलाई जनजाति समूदायभित्र प्रतिस्थापन गर्ने भयंकर राजनीति  लुकेकोछ ।

(आदिवासी मुद्दालाई चलचित्र र लेखन मार्फत  लामो समय देखि बहसमा उठाउदै आइरहेका सञ्जोग लाफा मगर जनआति आन्दोलनका बौद्धिक अभियन्ता हुन् )


Last Updated on Saturday, 11 February 2012 10:41

Hits: 1249

मच्छरले १९ जनाको ज्यान लिइसक्यो तर सब मस्त छन् !

चितवनमा एक हजार ७ सय ७६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा ३ सय ५२ जनामा डेंगु भेटिएको छ ।


 गत साउनको  आन्तिम सातादेखि फैलिएको डेंगु ज्वरोले महामारीको रुप लिइसक्दा पनि नियन्त्रणमा  आउन सकेको छैन । एडीस एजप टाइ (Aedes Aegypti ) नामक पोथी लामखुट्टेले टोकेपछि सर्ने यो ज्वरोवाट यस वर्ष मात्र १९ जनाको मृत्यु भैसकेको छ ।  गत साउनवाट अहिलेसम्म ज्वरोले चितवनमा दुई र वुटवलमा एक गरी तीन जनाको ज्यान लिइसकेको छ  ।  वुटवल र चितवन शहरलाई प्रकोपग्रस्त क्षेत्रको रुपमा सरकारले घोषित गरी कार्यक्रम संचालन गरेपनि नवलपरासी , पर्सा , वारा , कैलाली लगायतका  तराईका २४ जिल्लामा डेंगुको उच्च जोखिम रहेको चिकिल्सकहरु वताउँछन् । चितवन जिल्लालाई डेंगुको प्रकोपले गाँजेको छ । चितवनमा दैनिक ३० जनाको दरले उपचारका लागि विरामी आउने गरेका छन् ।  चितवनमा एक हजार ७ सय ७६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा ३ सय ५२ जनामा डेंगु भेटिएको छ ।

डेंगुको प्रकोप वढदै गएपछि तराई लगायतका जिल्लाको जनजिवन प्रभावित वनेको छ । चितवनमा विद्यार्थी र शिक्षकमा डेंगु भेटिएपछि विद्यालय समेत वन्द गरिएको छ ।  स्कुलका विद्यार्थी र शिक्षकमा डेङ्गुको सङ्क्रमण देखिएपछि चितवनको नारायणगढमा रहेको सिद्धार्थ इङ्गलिस बोर्डिङ स्कुल अनिश्चितकालीन बन्द भएको छ । चितवनमा डेङ्गुको सङ्क्रमण भएको झण्डै तीन महिनापछि यहाँ स्कुल बन्द भएको यो पहिलो हो ।  विद्यालयका पाँच विद्यार्थी र एक शिक्षकमा डेङ्गुको सङ्क्रमण भएपनि अभिभावकको दबाबमा स्कुल बन्द गरिएको जानकारी विद्यालयका प्रधानाध्यापक अजिव पौडेलले दिए । उनका अनुसार शिक्षकको चितवन मेडिकल कलेजको सघन उपचार कक्षमा र अन्य विद्यार्थीको विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ । 
गत साउन अन्तिम सातादेखि अहिलेसम्म गरिएको परीक्षणमा ४३ जनामा लेप्टो स्पाइरोसीस र २४ जनामा एएचवान एनवान भाइरसको सङ्क्रमण भएको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय चितवनका भेक्टर कन्ट्रोल निरीक्षक राम केसीले बताए ।  झण्डै ३० प्रतिशत डेङ्गु नियन्त्रणमा आएको दाबी गरिए पनि सङ्क्रमण भने रोकिएको छैन । 

के हो डेंगु

सन् १९६० मा थाइलैन्ड  र मेक्सिकोमा देखा परेको यो ज्वरो नेपालमा सन् २००६ मा चितवन मै पहिलो पटक देखा  परेको हो । शहरी क्षेत्रमा डेंगु फैलाउने  लामखुट्टे वढी मात्रामा  पाइने  गर्दछ ।   वर्षाको पानी  जम्ने टीनका डव्वा, रंगका खाली डव्वा , गाडी मर्मत केन्द्र,  गमला , पानी टंयाकी, मोटरसाइकल ग्यारेज आदिमा यस प्रकारको लामखुट्टेले फुल पार्ने  गर्दछ । यो प्रजातिको लामखुट्टेले दिउँसोमा मात्र टोक्छ । सुरुमा ५ –७ दिनसम्म उच्च ज्वरो आउने , टाउको दुख्ने , आँखाको गेडा तथा आँखाको भाग दुख्ने  र रातो हुने , ढाड र जोर्नी र मांसपेसीहरु दुख्ने  र शरीरमा   विविरा आउछ  । डेंगु ज्वरो भाइस (विषाणु) का कारण हुने  भएकोले यसको खास उपचार नरहेको चिकित्सकहरु वताउँछन् ।

     डेगु रोगी


‘ज्वरो घटाउने सिटामल खानु र सिकिस्त विरामीलाई सलाइन पानी दिनु वाहेक खास उपचार पद्धतिको  विकास अहिलेसम्म भएको  छैन ’  इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देसक डा.जि.डि. ठाकुरले भने ।  उनका अनुसार उपचार दक्ष चिकिल्सकवाट मात्र संम्भव रहेकोले देशका मुख्य सरकारी अस्पतालमा डेंगुको परीक्षण र उपचार गरिन्छ । डेंगुका शिकिस्त विरामी मध्ये विश्वमा २ प्रतिसत विरामीको  मृत्यु हुने , ९० प्रतिशत विरामी एक हप्तामै निको हुने र शिकिस्त विरामी मध्य दस प्रतिसत सिटामल खाएरै निको हुने डा ठाकुर वताउँछन् ।
नेपाल वाहेक दक्षिण एसियामा भारत र वंगलादेसमा पनि यसको उच्च प्रकोप रहेको छ ।  ज्वरो सार्ने लामखुट्टे नियन्त्रण नै रोग निदान भएकोले हामीे लामखुट्टेकै नियन्त्रणमा केन्द्रित वनेका छौ डा. ठाकुरले  वताए ।  डेंगु प्रभावित जिल्ला तराईका जिल्ला सहित वुटवल र चितवनमा लामखुट्टे नियन्त्रण सगै डेंगुवाट वच्न सचेतना अभियान सरकारी स्तरवाटै थालिएको छ । लामखुट्टे  र लामखुट्टेको फुल पार्ने क्षेत्र दुवैलाई नष्ट पानुपर्ने हुदा समुदाय र विशेषज्ञ सहितको टोलीलले प्रकोपग्रस्त क्षेत्रमा काम गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।  लामखुट्टे  नियन्त्रण नगर्दासम्म डेंगु नियन्त्रणमा आउन नसक्ने उनको भनाइ छ । 
घर वरपर पानी जम्न र लामखुट्टे वस्न नदिने , दिउँसोमा पूरा वाहुला भएको लुगा लगाउने  , सुत्दा झुल प्रयोग गर्ने लामखुट्टे  भगाउने  मलम लगाउने आदि सावधानी अपनाए यो ज्वरोवाट वच्न सकिने चिकिल्सकहरुको सल्लाह छ । मौसम परिर्वतन , जिवन शैली परिर्वतन  र वढ्दो सहरीकरण , वसाइसराइ जस्ता कारण नै यो  रोगको  कारक रहेको चिकिल्सकहरु वताउँछन् । 
सन् २००६ मा नौ वटा जिल्लामा महामारी कै रुपमा देखिएको डेंगुवाट अहिले नेपालमा १० हजार व्यतिm विरामी फेला परेको इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । विश्व स्वास्थ्थ संगठनको आँकडा अनुसार  विश्वभर बर्र्पेनि  ५ करोड व्यक्ति यस ज्वरोवाट  संक्रमित हुन्छन् । २ अर्व ५० करोड व्यतिm यस ज्वरोको जोखिममा छन् ।

तर सरकारको वजेट नै छैन

तराई लगायतका जिल्लामा विगत चार महिना देखि फैलिएको डेंगु नियन्त्रणमा प्रभावकारी नहुनुको मुख्य कारण वजेटको अभाव रहेकोछ । राजनीतिक गतिरोधका कारण सरकारले नयाँ वजेट ल्याउन अलमल गरि रहेको अवस्थामा पेस्की वजेटमा महामारी नियन्त्रणका लागि छुट्याइएको ५० लाख रुपैयाँ  हैजा , मलेरिया  र डेंगु निन्त्रणका लागि खर्च भैसकेको र रकम अभावले ठोेस कार्यक्रम संचालन गर्न समस्या परेको स्वास्थ्थ मन्त्रालयका अधिकारीले वताए । ‘अरु शिर्षकमा रकम झिक्न सकिने अवस्था छैन । काम गर्न निकै समस्या परेको छ ’ उनले भने । 

 

अन्तर्वाता 

 'हामी बदलियौं मच्छर पनि आए'



इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महासाखाका निर्देशक ः डा जि.डि.ठाकुर

ज्वरो कसरी सर्दछ ?
एडीस एजपटाइ जातिको पोथी लामखुट्टेको टोकाइले यो ज्वरो सार्दछ । यो लामखुट्टे  सफा र अस्थिर पानीमा वस्दछ  । यसले दिउँसोमा मात्र टोक्छ ।  एक सय मिटर वरपर घुम्छ । पानी भएका ठाउँ , गाडी  मर्मत केन्द्रहरु, गमला टयाङकी आदि सफा र लामखुट्टे वस्न र फुल पार्न दिन हुन्न । 

डेंगुको अवस्था कस्तो छ नेपालमा ?
पचास वर्ष पहिले यो ज्वरो मेक्सिको र थाइलेण्डमा देखा परेको थियो । नेपालमा सन् २००६ मा प्रवेश गरेको हो । अहिले पाँच वर्ष यताकै उच्च जोखिममा छ ।

यसको उपचार के छ ?

यो भाइरल ज्वरो हो , खास उपचार पद्धतिको विकास अहिलेसम्म भएको छैन तर सिकिस्त विरामीलाई सिटामल र सलाइन पानी दिने गरिन्छ ।

नियन्त्रण कसरी भैरहेको  छ ?
प्रकोप ग्रस्त तराइका जिल्लाहरुमा जनचेतना जगाउने र लामखुट्टे नियन्त्रणको अभियान थालिएको छ । विशेषज्ञ सहितको टोली खटाइकएोछ ।  लाखखुट्टे नियन्त्रण गरेर मात्र हुन्न फुल पनि नियन्त्रण गर्नुपर्ने हुन्छ । समुदाय नलागेसम्म केही हुन्न ।

नेपालमा यसले महामारीको रुप लिनुमा के कारण छ ?
जिवन शैली परिर्वन , मौसम परिर्वतन , र शहरीकरणकै कारण हो । नेपाल वाहेक भारत वङगलादेसमा पनि यसको प्रकोप वढी छ । मानिस रोजगारीको सिलसिलामा विभिन्न देसमा जाने आउने गर्दछन् । यसरी पनि नेपाल जोखिममा परेको हो   । 

गोविन्द लुइँटेल                            


 

Last Updated on Wednesday, 27 October 2010 12:07

Hits: 1321

'दशैंलाई राष्टिय पर्व नमान्नु एकता खल्बल्याउन खोज्नु ': सोमनाथ घिमिरे (बहसमा फरक मत)

 

हामी नेपालीहरूको महान् चाड  बडा दशैंको महत्व धार्मिक-सांस्कृतिक हिसाबले मात्र उच्च रहेको नभै राष्ट्रिय एकता र मानवीय सद्भाव जागृत गर्ने विशेष पर्व र अवसरका रुपमा पनि विशिष्ट छ । नेपाल जस्तो बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक, बहुधार्मिक र भौगोलिक विविधताले युक्त मुलुकमा बडा दशैंलाई सबै जातजाति, भाषाभाषी र विविध धर्मावलम्बीले विशेष राष्ट्रिय चार्डपर्वका रुपमा मनाउँदै आएको लामो परम्परा छ ।

बडा दशंै र विजया दशमीको प्रसंगसंग जोडिएका धार्मिक-सांस्कृतिक गाथाहरू एकातिर छन् भने सामाजिक सद्भाव र मेलमिलापको आदर्शमय संस्कृतिको जागरण र अनुशरणमा यो पर्वको विशिष्ट योगदान छ । यो चाड हिन्दु धर्म-संस्कृतिको कट्टर अनुयायीको पर्व मात्र हो भनेर संकिर्ण सोच राखी तदनुरुपकै व्याख्या गरिने हो भने नेपालको मौलिक राष्ट्रिय संस्कृतिको पहिचानमा नै धक्का लाग्छ ।मूलतः लामो समयदेखि चल्दैआएको सनातनी परम्परा र बहुसंस्कृतिभित्र निर्मित राष्ट्रिय संस्कृतिको समन्वित रुप नै बडा दशैं हो र राष्ट्रिय एकताको सूत्रमा आवद्ध सम्पूर्ण नेपालीको सामूहिक सद्भावको द्योतक हो । नेपालमा साम्प्रदायिक सद्भाव जगाउने विशिष्ट सांस्कृतिक पर्वका रुपमा बडा दशैंको महत्वलाई जीवन्त राख्नु इतिहास र परम्पराले सुम्पिएको दायित्व हो ।

राज्य पुनःसंरचनाको नयाँ चरण सुरु भएको परिवर्तित सर्न्दर्भमा राष्ट्रिय एकताको संस्कारगत धारणा बलियो पार्नका लागि बडा दशैंको ऐतिहासिक सान्दर्भिकता र महत्व निरन्तर रहिरहँदा नेपालीहरूको सांस्कृतिक सम्पदाको जगेर्ना भैरहने र राष्ट्रिय सद्भाव पनि अक्षुण रहिरहने हाम्रो विश्वास छ । सबै नेपालीको घर संघारमा आइपुगेको बडा दशैंले सामाजिक सद्भाव र मेलमिलापको असल जीवनशैली अनुशरण गर्न प्रेरणा प्रदान गरोस्- हाम्रो यही शुभकामना छ ।

नेपालको वर्तमान अवस्था राजनीतिक रुपले अन्योलग्रस्त र अस्थिर प्रकृतिको छ भने सांस्कृतिक विचलनको लहरले पनि सामाजिक सद्भाव, सहिष्णुता र एकतावद्ध भावना नै खलबल्याउने चेष्टा गरिरहेको छ । आमूल राजनीतिक परिवर्तनको लहरले मुलुकको समग्र क्षेत्र कुनै न कुनै रुपमा प्रभावित भैरहेको बेला नेपालको सामाजिक सद्भाव र मेलमिलापको राष्ट्रिय संस्कृतिविरुद्ध विधर्मीका सुनियोजित षड्यन्त्रका खेलहरू अनेक प्रसंगसंग जोडिएर आएका छन् । जातिगत, भाषागत, धर्मगत, संस्कृतिगत र क्षेत्रगत विभेदका लहरहरू निर्देशित रुपमा नै उठाएर नेपालको राष्ट्रिय एकता र अखण्डतामाथि नै आँच ल्याउने गरी अनेक गतिविधिहरू परिचालित हुँदैआएकाले सांस्कृतिक विचलनको गति तीब्रतर छ र त्यसले राष्ट्रिय समस्याकै रुप लिंदैगएको छ ।

सामाजिक-सांस्कृतिक सद्भावको आधार नै खलबल्याएर निषेधको कुसंस्कार जागृत गर्राई नेपालको सांस्कृतिक ऐक्यवद्धतालाई विशृङ्खलित पार्ने षड्यन्त्रात्मक प्रयासहरू निरन्तर जारी छन् । नेपालको पवित्र भूमि सबै जातजाति, भाषाभाषी, वर्ग, सम्प्रदाय र समुदायको साझा सम्पदा हो भने बडा दशैं पनि सबै नेपालीको सांस्कृतिक धरोहर हो । राष्ट्रिय चार्डपर्वका रुपमा बडा दशैंको सांस्कृतिक विशिष्टता जोगाइराख्नु राष्ट्रिय एकता र आवश्यकताको सर्म्वर्द्धन गर्नु हो । विधर्मीहरू र परचक्रीहरूको भेदकारी नीतिको उक्साहटमा उद्मारी चरित्र पर््रदर्शन गरी राष्ट्रिय संस्कृतिको मानमर्दन गर्ने अनर्थकारी हरकत पनि भैरहेका देखिन्छन् । हाम्रो राष्ट्रिय पहिचानको राष्ट्रिय संस्कृतिलाई आसन्न संकटबाट जोगाउन राष्ट्रिय जागरण अभियानकै अपरिहार्यता अनुभूत भैसकेको छ ।

बडा दशैंको शुभ सन्देश भनेको आमनेपाली जनताबीच सद्भावना, मेलमिलाप, सहअस्तित्वबोध र ऐक्यवद्ध सांस्कृतिक चेतको जागरण नै हो । शान्ति, सुख र समृद्धिको मानवीय चाहना सामाजिक-सांस्कृतिक सद्भावबाट मात्र पूरा हुनसक्छ । वियोग र विछोडको अवस्थालाई संयोग र मिलनको अवस्थामा पुर्‍याउने र खराब प्रवृत्तिमाथि विजय प्राप्त गरी असल जीवनशैली अनुशरण गर्न प्रेरित गर्ने बडा दशैंको शुभ सन्देश सदा र्सवदा जीवनोपयोगी छ । सत्ता स्वार्थको विकृतिजन्य राजनीतिक अभ्यासले सिंगो समाज ग्रस्त भएको वर्तमान सर्न्दर्भमा बडा दशैं तथा विजया दशमीको सद्भाव, एकता र मेलमिलापको परम्परागत रुपमा अविरल प्रवाहित सन्देशले सबै नेपालीको मन-मस्तिष्कमा उज्यालो ल्याओस् र ऐक्यवद्ध सांस्कृतिक चेत जागृत गरोस्, यही नै हाम्रो शततः शुभकामना हो ।

 २५ असोजमा युगसम्वाद साप्ताहिकमा छापिएको सम्पादकीय 

Last Updated on Thursday, 21 October 2010 05:59

Hits: 1193

उत्पादनमुखी भन्दा परम्परामुखी छ संचार

 

पर्वमा लामो समय विदा लिने प्रिन्ट मिडियाको मनोपोली  सवैभन्दा नकारात्मक पक्ष हो । नेपालमा दुई चार वटा ब्यवसायिक पत्रिकाको मात्र वोलवाला छ, पुहँच छ । यस्तो अवस्थामा मिडिया वन्द गर्नु पाठकलाई सुचनावाट वञ्चित गर्नु हो ।

नारायण शर्मा  अध्यक्ष  नेपाल प्रेसकाउन्सिल

Last Updated on Saturday, 06 November 2010 09:48

Hits: 1631

के मीडियालाई 'साम्प्रदायिक मतियार' बन्न, बनाउन मिल्छ ?

सम्पूण देशलाई नै पर्वमय बनाउदै दशैं भर्खरै सकिएको छ । दशैं पर्वका कारण प्रत्यक्ष रुपमा एकसाता सम्म देशको प्रशासनिक लगायत सम्पूर्ण अर्थतन्त्र ठप्प बन्यो भने सामान्य जनजीवनलाई  समेत पर्वले कुनै न कुनै रुपमा प्रभावित बनायो । अप्रत्यक्ष रुपमा त करिब एक महिना सम्म दशैको ह्याङ् सबै क्षेत्रले व्यहोर्नुपर्छ । अरुको के कुरा, नागरिकको सूचनाको हकको एक मात्र पहरेदार ठान्ने संचारमाध्यम समेत पर्वकै नाममा बन्द भयो । विषेश गरेर छापा माध्यम । दशैंको माहोलको अन्त्यसंगै यसले थुप्रै प्रश्नहरु जन्माइदिकाछन्, सामाजिक चिन्तक र सचेत नागरिकसामु ।
-मोहनसिंह लामा (अनिज अध्यक्ष)

Last Updated on Friday, 22 October 2010 08:34

Hits: 1497

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - ज्ञान बहादुर गाहा मगर