A+ A A-

मच्छरले १९ जनाको ज्यान लिइसक्यो तर सब मस्त छन् !

चितवनमा एक हजार ७ सय ७६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा ३ सय ५२ जनामा डेंगु भेटिएको छ ।


 गत साउनको  आन्तिम सातादेखि फैलिएको डेंगु ज्वरोले महामारीको रुप लिइसक्दा पनि नियन्त्रणमा  आउन सकेको छैन । एडीस एजप टाइ (Aedes Aegypti ) नामक पोथी लामखुट्टेले टोकेपछि सर्ने यो ज्वरोवाट यस वर्ष मात्र १९ जनाको मृत्यु भैसकेको छ ।  गत साउनवाट अहिलेसम्म ज्वरोले चितवनमा दुई र वुटवलमा एक गरी तीन जनाको ज्यान लिइसकेको छ  ।  वुटवल र चितवन शहरलाई प्रकोपग्रस्त क्षेत्रको रुपमा सरकारले घोषित गरी कार्यक्रम संचालन गरेपनि नवलपरासी , पर्सा , वारा , कैलाली लगायतका  तराईका २४ जिल्लामा डेंगुको उच्च जोखिम रहेको चिकिल्सकहरु वताउँछन् । चितवन जिल्लालाई डेंगुको प्रकोपले गाँजेको छ । चितवनमा दैनिक ३० जनाको दरले उपचारका लागि विरामी आउने गरेका छन् ।  चितवनमा एक हजार ७ सय ७६ जनामा परीक्षण गरिएकोमा ३ सय ५२ जनामा डेंगु भेटिएको छ ।

डेंगुको प्रकोप वढदै गएपछि तराई लगायतका जिल्लाको जनजिवन प्रभावित वनेको छ । चितवनमा विद्यार्थी र शिक्षकमा डेंगु भेटिएपछि विद्यालय समेत वन्द गरिएको छ ।  स्कुलका विद्यार्थी र शिक्षकमा डेङ्गुको सङ्क्रमण देखिएपछि चितवनको नारायणगढमा रहेको सिद्धार्थ इङ्गलिस बोर्डिङ स्कुल अनिश्चितकालीन बन्द भएको छ । चितवनमा डेङ्गुको सङ्क्रमण भएको झण्डै तीन महिनापछि यहाँ स्कुल बन्द भएको यो पहिलो हो ।  विद्यालयका पाँच विद्यार्थी र एक शिक्षकमा डेङ्गुको सङ्क्रमण भएपनि अभिभावकको दबाबमा स्कुल बन्द गरिएको जानकारी विद्यालयका प्रधानाध्यापक अजिव पौडेलले दिए । उनका अनुसार शिक्षकको चितवन मेडिकल कलेजको सघन उपचार कक्षमा र अन्य विद्यार्थीको विभिन्न अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ । 
गत साउन अन्तिम सातादेखि अहिलेसम्म गरिएको परीक्षणमा ४३ जनामा लेप्टो स्पाइरोसीस र २४ जनामा एएचवान एनवान भाइरसको सङ्क्रमण भएको जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय चितवनका भेक्टर कन्ट्रोल निरीक्षक राम केसीले बताए ।  झण्डै ३० प्रतिशत डेङ्गु नियन्त्रणमा आएको दाबी गरिए पनि सङ्क्रमण भने रोकिएको छैन । 

के हो डेंगु

सन् १९६० मा थाइलैन्ड  र मेक्सिकोमा देखा परेको यो ज्वरो नेपालमा सन् २००६ मा चितवन मै पहिलो पटक देखा  परेको हो । शहरी क्षेत्रमा डेंगु फैलाउने  लामखुट्टे वढी मात्रामा  पाइने  गर्दछ ।   वर्षाको पानी  जम्ने टीनका डव्वा, रंगका खाली डव्वा , गाडी मर्मत केन्द्र,  गमला , पानी टंयाकी, मोटरसाइकल ग्यारेज आदिमा यस प्रकारको लामखुट्टेले फुल पार्ने  गर्दछ । यो प्रजातिको लामखुट्टेले दिउँसोमा मात्र टोक्छ । सुरुमा ५ –७ दिनसम्म उच्च ज्वरो आउने , टाउको दुख्ने , आँखाको गेडा तथा आँखाको भाग दुख्ने  र रातो हुने , ढाड र जोर्नी र मांसपेसीहरु दुख्ने  र शरीरमा   विविरा आउछ  । डेंगु ज्वरो भाइस (विषाणु) का कारण हुने  भएकोले यसको खास उपचार नरहेको चिकित्सकहरु वताउँछन् ।

     डेगु रोगी


‘ज्वरो घटाउने सिटामल खानु र सिकिस्त विरामीलाई सलाइन पानी दिनु वाहेक खास उपचार पद्धतिको  विकास अहिलेसम्म भएको  छैन ’  इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देसक डा.जि.डि. ठाकुरले भने ।  उनका अनुसार उपचार दक्ष चिकिल्सकवाट मात्र संम्भव रहेकोले देशका मुख्य सरकारी अस्पतालमा डेंगुको परीक्षण र उपचार गरिन्छ । डेंगुका शिकिस्त विरामी मध्ये विश्वमा २ प्रतिसत विरामीको  मृत्यु हुने , ९० प्रतिशत विरामी एक हप्तामै निको हुने र शिकिस्त विरामी मध्य दस प्रतिसत सिटामल खाएरै निको हुने डा ठाकुर वताउँछन् ।
नेपाल वाहेक दक्षिण एसियामा भारत र वंगलादेसमा पनि यसको उच्च प्रकोप रहेको छ ।  ज्वरो सार्ने लामखुट्टे नियन्त्रण नै रोग निदान भएकोले हामीे लामखुट्टेकै नियन्त्रणमा केन्द्रित वनेका छौ डा. ठाकुरले  वताए ।  डेंगु प्रभावित जिल्ला तराईका जिल्ला सहित वुटवल र चितवनमा लामखुट्टे नियन्त्रण सगै डेंगुवाट वच्न सचेतना अभियान सरकारी स्तरवाटै थालिएको छ । लामखुट्टे  र लामखुट्टेको फुल पार्ने क्षेत्र दुवैलाई नष्ट पानुपर्ने हुदा समुदाय र विशेषज्ञ सहितको टोलीलले प्रकोपग्रस्त क्षेत्रमा काम गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।  लामखुट्टे  नियन्त्रण नगर्दासम्म डेंगु नियन्त्रणमा आउन नसक्ने उनको भनाइ छ । 
घर वरपर पानी जम्न र लामखुट्टे वस्न नदिने , दिउँसोमा पूरा वाहुला भएको लुगा लगाउने  , सुत्दा झुल प्रयोग गर्ने लामखुट्टे  भगाउने  मलम लगाउने आदि सावधानी अपनाए यो ज्वरोवाट वच्न सकिने चिकिल्सकहरुको सल्लाह छ । मौसम परिर्वतन , जिवन शैली परिर्वतन  र वढ्दो सहरीकरण , वसाइसराइ जस्ता कारण नै यो  रोगको  कारक रहेको चिकिल्सकहरु वताउँछन् । 
सन् २००६ मा नौ वटा जिल्लामा महामारी कै रुपमा देखिएको डेंगुवाट अहिले नेपालमा १० हजार व्यतिm विरामी फेला परेको इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । विश्व स्वास्थ्थ संगठनको आँकडा अनुसार  विश्वभर बर्र्पेनि  ५ करोड व्यक्ति यस ज्वरोवाट  संक्रमित हुन्छन् । २ अर्व ५० करोड व्यतिm यस ज्वरोको जोखिममा छन् ।

तर सरकारको वजेट नै छैन

तराई लगायतका जिल्लामा विगत चार महिना देखि फैलिएको डेंगु नियन्त्रणमा प्रभावकारी नहुनुको मुख्य कारण वजेटको अभाव रहेकोछ । राजनीतिक गतिरोधका कारण सरकारले नयाँ वजेट ल्याउन अलमल गरि रहेको अवस्थामा पेस्की वजेटमा महामारी नियन्त्रणका लागि छुट्याइएको ५० लाख रुपैयाँ  हैजा , मलेरिया  र डेंगु निन्त्रणका लागि खर्च भैसकेको र रकम अभावले ठोेस कार्यक्रम संचालन गर्न समस्या परेको स्वास्थ्थ मन्त्रालयका अधिकारीले वताए । ‘अरु शिर्षकमा रकम झिक्न सकिने अवस्था छैन । काम गर्न निकै समस्या परेको छ ’ उनले भने । 

 

अन्तर्वाता 

 'हामी बदलियौं मच्छर पनि आए'



इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महासाखाका निर्देशक ः डा जि.डि.ठाकुर

ज्वरो कसरी सर्दछ ?
एडीस एजपटाइ जातिको पोथी लामखुट्टेको टोकाइले यो ज्वरो सार्दछ । यो लामखुट्टे  सफा र अस्थिर पानीमा वस्दछ  । यसले दिउँसोमा मात्र टोक्छ ।  एक सय मिटर वरपर घुम्छ । पानी भएका ठाउँ , गाडी  मर्मत केन्द्रहरु, गमला टयाङकी आदि सफा र लामखुट्टे वस्न र फुल पार्न दिन हुन्न । 

डेंगुको अवस्था कस्तो छ नेपालमा ?
पचास वर्ष पहिले यो ज्वरो मेक्सिको र थाइलेण्डमा देखा परेको थियो । नेपालमा सन् २००६ मा प्रवेश गरेको हो । अहिले पाँच वर्ष यताकै उच्च जोखिममा छ ।

यसको उपचार के छ ?

यो भाइरल ज्वरो हो , खास उपचार पद्धतिको विकास अहिलेसम्म भएको छैन तर सिकिस्त विरामीलाई सिटामल र सलाइन पानी दिने गरिन्छ ।

नियन्त्रण कसरी भैरहेको  छ ?
प्रकोप ग्रस्त तराइका जिल्लाहरुमा जनचेतना जगाउने र लामखुट्टे नियन्त्रणको अभियान थालिएको छ । विशेषज्ञ सहितको टोली खटाइकएोछ ।  लाखखुट्टे नियन्त्रण गरेर मात्र हुन्न फुल पनि नियन्त्रण गर्नुपर्ने हुन्छ । समुदाय नलागेसम्म केही हुन्न ।

नेपालमा यसले महामारीको रुप लिनुमा के कारण छ ?
जिवन शैली परिर्वन , मौसम परिर्वतन , र शहरीकरणकै कारण हो । नेपाल वाहेक भारत वङगलादेसमा पनि यसको प्रकोप वढी छ । मानिस रोजगारीको सिलसिलामा विभिन्न देसमा जाने आउने गर्दछन् । यसरी पनि नेपाल जोखिममा परेको हो   । 

गोविन्द लुइँटेल                            


 

Last Updated on Wednesday, 27 October 2010 12:07

Hits: 1413

उत्पादनमुखी भन्दा परम्परामुखी छ संचार

 

पर्वमा लामो समय विदा लिने प्रिन्ट मिडियाको मनोपोली  सवैभन्दा नकारात्मक पक्ष हो । नेपालमा दुई चार वटा ब्यवसायिक पत्रिकाको मात्र वोलवाला छ, पुहँच छ । यस्तो अवस्थामा मिडिया वन्द गर्नु पाठकलाई सुचनावाट वञ्चित गर्नु हो ।

नारायण शर्मा  अध्यक्ष  नेपाल प्रेसकाउन्सिल

Last Updated on Saturday, 06 November 2010 09:48

Hits: 1701

के मीडियालाई 'साम्प्रदायिक मतियार' बन्न, बनाउन मिल्छ ?

सम्पूण देशलाई नै पर्वमय बनाउदै दशैं भर्खरै सकिएको छ । दशैं पर्वका कारण प्रत्यक्ष रुपमा एकसाता सम्म देशको प्रशासनिक लगायत सम्पूर्ण अर्थतन्त्र ठप्प बन्यो भने सामान्य जनजीवनलाई  समेत पर्वले कुनै न कुनै रुपमा प्रभावित बनायो । अप्रत्यक्ष रुपमा त करिब एक महिना सम्म दशैको ह्याङ् सबै क्षेत्रले व्यहोर्नुपर्छ । अरुको के कुरा, नागरिकको सूचनाको हकको एक मात्र पहरेदार ठान्ने संचारमाध्यम समेत पर्वकै नाममा बन्द भयो । विषेश गरेर छापा माध्यम । दशैंको माहोलको अन्त्यसंगै यसले थुप्रै प्रश्नहरु जन्माइदिकाछन्, सामाजिक चिन्तक र सचेत नागरिकसामु ।
-मोहनसिंह लामा (अनिज अध्यक्ष)

Last Updated on Friday, 22 October 2010 08:34

Hits: 1570

'दशैंलाई राष्टिय पर्व नमान्नु एकता खल्बल्याउन खोज्नु ': सोमनाथ घिमिरे (बहसमा फरक मत)

 

हामी नेपालीहरूको महान् चाड  बडा दशैंको महत्व धार्मिक-सांस्कृतिक हिसाबले मात्र उच्च रहेको नभै राष्ट्रिय एकता र मानवीय सद्भाव जागृत गर्ने विशेष पर्व र अवसरका रुपमा पनि विशिष्ट छ । नेपाल जस्तो बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक, बहुधार्मिक र भौगोलिक विविधताले युक्त मुलुकमा बडा दशैंलाई सबै जातजाति, भाषाभाषी र विविध धर्मावलम्बीले विशेष राष्ट्रिय चार्डपर्वका रुपमा मनाउँदै आएको लामो परम्परा छ ।

बडा दशंै र विजया दशमीको प्रसंगसंग जोडिएका धार्मिक-सांस्कृतिक गाथाहरू एकातिर छन् भने सामाजिक सद्भाव र मेलमिलापको आदर्शमय संस्कृतिको जागरण र अनुशरणमा यो पर्वको विशिष्ट योगदान छ । यो चाड हिन्दु धर्म-संस्कृतिको कट्टर अनुयायीको पर्व मात्र हो भनेर संकिर्ण सोच राखी तदनुरुपकै व्याख्या गरिने हो भने नेपालको मौलिक राष्ट्रिय संस्कृतिको पहिचानमा नै धक्का लाग्छ ।मूलतः लामो समयदेखि चल्दैआएको सनातनी परम्परा र बहुसंस्कृतिभित्र निर्मित राष्ट्रिय संस्कृतिको समन्वित रुप नै बडा दशैं हो र राष्ट्रिय एकताको सूत्रमा आवद्ध सम्पूर्ण नेपालीको सामूहिक सद्भावको द्योतक हो । नेपालमा साम्प्रदायिक सद्भाव जगाउने विशिष्ट सांस्कृतिक पर्वका रुपमा बडा दशैंको महत्वलाई जीवन्त राख्नु इतिहास र परम्पराले सुम्पिएको दायित्व हो ।

राज्य पुनःसंरचनाको नयाँ चरण सुरु भएको परिवर्तित सर्न्दर्भमा राष्ट्रिय एकताको संस्कारगत धारणा बलियो पार्नका लागि बडा दशैंको ऐतिहासिक सान्दर्भिकता र महत्व निरन्तर रहिरहँदा नेपालीहरूको सांस्कृतिक सम्पदाको जगेर्ना भैरहने र राष्ट्रिय सद्भाव पनि अक्षुण रहिरहने हाम्रो विश्वास छ । सबै नेपालीको घर संघारमा आइपुगेको बडा दशैंले सामाजिक सद्भाव र मेलमिलापको असल जीवनशैली अनुशरण गर्न प्रेरणा प्रदान गरोस्- हाम्रो यही शुभकामना छ ।

नेपालको वर्तमान अवस्था राजनीतिक रुपले अन्योलग्रस्त र अस्थिर प्रकृतिको छ भने सांस्कृतिक विचलनको लहरले पनि सामाजिक सद्भाव, सहिष्णुता र एकतावद्ध भावना नै खलबल्याउने चेष्टा गरिरहेको छ । आमूल राजनीतिक परिवर्तनको लहरले मुलुकको समग्र क्षेत्र कुनै न कुनै रुपमा प्रभावित भैरहेको बेला नेपालको सामाजिक सद्भाव र मेलमिलापको राष्ट्रिय संस्कृतिविरुद्ध विधर्मीका सुनियोजित षड्यन्त्रका खेलहरू अनेक प्रसंगसंग जोडिएर आएका छन् । जातिगत, भाषागत, धर्मगत, संस्कृतिगत र क्षेत्रगत विभेदका लहरहरू निर्देशित रुपमा नै उठाएर नेपालको राष्ट्रिय एकता र अखण्डतामाथि नै आँच ल्याउने गरी अनेक गतिविधिहरू परिचालित हुँदैआएकाले सांस्कृतिक विचलनको गति तीब्रतर छ र त्यसले राष्ट्रिय समस्याकै रुप लिंदैगएको छ ।

सामाजिक-सांस्कृतिक सद्भावको आधार नै खलबल्याएर निषेधको कुसंस्कार जागृत गर्राई नेपालको सांस्कृतिक ऐक्यवद्धतालाई विशृङ्खलित पार्ने षड्यन्त्रात्मक प्रयासहरू निरन्तर जारी छन् । नेपालको पवित्र भूमि सबै जातजाति, भाषाभाषी, वर्ग, सम्प्रदाय र समुदायको साझा सम्पदा हो भने बडा दशैं पनि सबै नेपालीको सांस्कृतिक धरोहर हो । राष्ट्रिय चार्डपर्वका रुपमा बडा दशैंको सांस्कृतिक विशिष्टता जोगाइराख्नु राष्ट्रिय एकता र आवश्यकताको सर्म्वर्द्धन गर्नु हो । विधर्मीहरू र परचक्रीहरूको भेदकारी नीतिको उक्साहटमा उद्मारी चरित्र पर््रदर्शन गरी राष्ट्रिय संस्कृतिको मानमर्दन गर्ने अनर्थकारी हरकत पनि भैरहेका देखिन्छन् । हाम्रो राष्ट्रिय पहिचानको राष्ट्रिय संस्कृतिलाई आसन्न संकटबाट जोगाउन राष्ट्रिय जागरण अभियानकै अपरिहार्यता अनुभूत भैसकेको छ ।

बडा दशैंको शुभ सन्देश भनेको आमनेपाली जनताबीच सद्भावना, मेलमिलाप, सहअस्तित्वबोध र ऐक्यवद्ध सांस्कृतिक चेतको जागरण नै हो । शान्ति, सुख र समृद्धिको मानवीय चाहना सामाजिक-सांस्कृतिक सद्भावबाट मात्र पूरा हुनसक्छ । वियोग र विछोडको अवस्थालाई संयोग र मिलनको अवस्थामा पुर्‍याउने र खराब प्रवृत्तिमाथि विजय प्राप्त गरी असल जीवनशैली अनुशरण गर्न प्रेरित गर्ने बडा दशैंको शुभ सन्देश सदा र्सवदा जीवनोपयोगी छ । सत्ता स्वार्थको विकृतिजन्य राजनीतिक अभ्यासले सिंगो समाज ग्रस्त भएको वर्तमान सर्न्दर्भमा बडा दशैं तथा विजया दशमीको सद्भाव, एकता र मेलमिलापको परम्परागत रुपमा अविरल प्रवाहित सन्देशले सबै नेपालीको मन-मस्तिष्कमा उज्यालो ल्याओस् र ऐक्यवद्ध सांस्कृतिक चेत जागृत गरोस्, यही नै हाम्रो शततः शुभकामना हो ।

 २५ असोजमा युगसम्वाद साप्ताहिकमा छापिएको सम्पादकीय 

Last Updated on Thursday, 21 October 2010 05:59

Hits: 1285

'जुट्ने बेला फुट्ने ?'

मगर समुदाय सक्रमणकालिन र सम्बेदनशील अवस्थाबाट गुज्रिराखेको यो बेला सबैले आ-आफ्नो बिचार अनि दृष्टिकोण राख्नु  कर्तब्य हुन आउछ ।  बिचार, बहस, कृया-प्रतिकृयाले निस्कर्ष   निस्कन्छ ।

--सुरेश कुमार पुन ( पुर्जा ) मगर

Last Updated on Saturday, 11 February 2012 10:37

Hits: 2758

Error: No articles to display