A+ A A-

के मातृभाषा भाषाबैज्ञानिकहरुको प्रयोगशाला मात्र हो ? :विष्णुकुमार सिङ्जाली (बहसमा टिप्पणी)

सांस्कृतीक, भाषिक, धार्मीक तथा जातिय हिसाबले बिविधता युक्त देश हो नेपाल । विभिन्न जात जाति, संस्कार संस्कृती, भाषा भाषीहरुको साझा पूmलबारी हो । यहाँ एक सय एक जाति छन् भने साठी भन्दा बढी भाषाहरु प्रचलित छन् । खस नेपाली बाहेक अरु भाषाको विकास राम्रो छैन । नेपालको करीब ३७.७ प्रतिशत भन्दा बढी जनसँख्या ओगटेका आदिवासी जनजातिका मातृभाषाहरु मध्ये केहीको बल्ल लेख्य रुपमा आउन थालेका छन्, केहीको मौखिक रुपमा मात्रै जीउँदो छ ।

विगतमा राज्यले लिएको विभेदकारी नीति तथा एक भाषा, एक जाति, एक धर्मको नीतिको शिकार भएका मातृभाषाहरु २०४६ को परिवर्तनपछि जुर्मुराउन थालेका हुन् । तर भाषा बैज्ञानिक लगायत सम्बन्धित विद्धानहरुले आदिबासीका मातृभाषालाई मन्द विष खुवाएका छन्, जो आदिबासी जनजातिका डाक्टरहरुले पत्ता लगाउन सकेका छैनन्, उपचारको त कुरै भएन । यस्तै उदाहरणको सानो रुप मात्रै मैले यहाँ उल्लेख गर्न चाहेको हो ।
कुनै पनि भाषा लेख्य रुपमा प्रस्तुत गर्न लिपी र मानकको आवश्यकता पर्दछ । नेपालमा पनि धेरै जातिहरुले आफ्नो मातृभाषाको मानक निर्धारण गर्न, बर्ण वा ध्वनी पहिचान गर्न भाषा बैज्ञानिकहरुलाई गुहार्ने गरेको पाईन्छ । त्रि.बि.बि.का विद्वानहरुको यसमा ठूलो भूमीका रहेको पाईन्छ । तर भाषा बैज्ञानिहरुले दिने प्रेस्कृप्सन चाहिँ एक आपसमा बाझ्ने गरेको छ । अधिकाँस मातृभाषाहरु देवानगरी लिपीमा लेख्ने प्रचलन बढेको छ । यस्तो हुनुमा राज्यले खस नेपाली बाहेक अरु भाषामा लगानी नबढाउनु, ति भाषाहरुमा प्रचलित लिपीको प्रचार प्रसार कम हुनु आदि कारणहरु छन् । भाषा विज्ञहरुले पनि यहि कुरालाई मध्यनजर राखेर सिफारिश दिने गरिएको पाईन्छ । तर यस्तो कार्यमा केही बुझ्न नसकिने र बिभिन्न मातृभाषीहरु बीच बाझिने पे्रस्कृप्सन आएको पाईन्छ । यसमा शंका मान्नु पर्दछ । कतै भाषाबिज्ञहरुले नै मातृभाषीहरुलाई पोटासीयम साईनाईड त दिइरहेका छैनन् ?, अनि बैज्ञानिकले दियो भन्दैमा हामी अज्ञानताले त्यो पोटासियम साईनाईड खान तम्सिरहेका त छैनौं ? मातृभाषीहरुले ख्याल गर्नुपर्ने बेला आएको छ ।

एक जना भाषा बैज्ञानिक प्रा.डा. माधव पोखरेलले दिएको अब्यवहारीक मानक अक्षरलाई नै हेरौं । कुनै पनि अक्षर मुनी थोप्लो ( .) राख्ने संकेतले मगर र राजवंसी मातृभाषामा माहाप्राण जनाउने, त्यही चिन्हले बाहिङ राई भाषामा गोलीत ईकार, मेबाहाङ (राई) भाषामा अगोलीत उकार र हेल्मो भाषामा लामो विसर्ग जनाउने कुरा भन्नुभएको छ । यो चिन्ह अन्तराष्ट्रिय मापदण्ड सँग मेल खाँदैन, यो चिन्हको प्रयोग सर्वसाधरणले बुझ्न सक्दैनन् । वहाँले यस्तो अबैज्ञानिक सुझाव दिएर तत् समूदायका भाषालाई के गराउन खोज्नुभएको हो ? हो,  ध्वनी पहिचानमा उहाँको विद्धतालाई हामीले सम्मान गर्नै पर्दछ तर उहाँको यस्तो विरोधाभाष र मातृभाषालाई असहयोग गर्न सुझावले  हामीलाई दुखी तुल्याएको छ ।  गएको असोज महिनामा एक कार्यक्रममा मगर ढूटमा एक नयाँ ध्वनी पनि छ, त्यसलाई थप्नुपर्दछ भन्ने पनि भन्नुभएको थियो । यसले के जनाउँछ भने बैज्ञानिकहरु सबै मातृभाषीहरुलाई गीन्नी पीग बनाउन चाहन्छन् । सामाधान होईन, अभ्यास मात्र गर्न चाहन्छन् । मातृभाषा सधैं प्रयोगशालाको गीन्नी पीग होईन । यसतर्पm सबैको सचेतता बढ्न जरुरी छ ।


हामीले नेपाल सरकारलाई सबै मातृभाषीलाई नबाझिने गरी मानक अक्षर÷संकेत बनाईदिन, राज्यले यसमा लगानी गर्न दबाबमूलक कार्यक्रम गर्नुपर्दछ । यसका लागि भाषीक र जातिय संघ संगठन, आदिवासी जनजातिहरुले सरकारलाई घच्घच्याउनु पर्दछ । नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानलाई जिम्मेवार बनाउनु पर्दछ । यसले आदिवासी जनजातिका मातृभाषा जोगाउन र प्रबद्धन गर्न ठोस कदम चाल्नुपर्दछ, जसरी खस नेपाली भाषालाई काखी च्याँपेको छ ।


अर्कोतर्पm नेपालका विश्वविद्यालयहरुमा आफन्तबाद, चाकरी प्रथा, राजनैतिक झोले वा टिके प्रथा, जातिय वा खानदानी कृपाले विद्धान बन्न पाएका विद्धानहरुलाई अन्तरराष्ट्रिय मान्यता विपरीत लेख्न सिकाएर आदिवासी जनजाति तथा मातृभाषाहरुलाई भाँड्ने कार्यमा सरिक हुन दिनु हुँदैन । त्यस्ता विद्धानहरुले आदिवासी जनजातिहरुलाई टुक्राउने तथा मन्द बिष दिने गरेका छन् । आदिबासी जनजातिका विद्धानहरु प्नि ‘हो मा हो’ मिलाउँदै छन् , अन्धाधुन्द कतै पद वा पैसा भेटिन्छ कि भनेर । यसले गर्दा पनि हामी सबै आदिवासी जनजाति मातृभाषा लाईमाया गर्नेहरुले फेरी एक पटक गहिरिएर सोच्ने बेला आएको छ । अहिले राम्रो सँग सोच्न सकेनौं, सबैले बुझ्न  सक्ने गरी मातृभाषा  लेख्न सकेनौं वा पाठकलाई बुझाउन सकेनौं भने अवस्य  पनि अधिकांस आदिवासी जनजातिका मातृभाषाले पोटासीयम साईनाईड खाएर छिट्टै मृत्युको मुखमा पुग्नेछन् । ईतिहासका पानामा मात्र अँकित हुने छन् ।

आदिवासीका मातृभाषाहरु पनि नेपाली फुलबारीका फुलहरु नै हुन् । यसलाई पनि फुल्न दिनुपर्दछ । भाषा संस्कृती देशका गहनाहरु हुन् । मातृभाषा पनि एक संस्कृती हो, संस्कृती राष्ट्रको सम्पत्ति हो । यसलाई जोगाउन सबै आदिवासी÷जनजातिहरु तथा राज्यको कर्तब्य हो । कसैले कसैलाई पङ्गु बनायो भन्दैमा पङ्गु बन्नु पनि मुर्खता हो । त्यसैले आदिवासीका मातृभाषा लेखनमा पनि भाषाविज्ञहरुले दिएका राम्रा कुराहरुलाई ग्रहण गर्नु र अब्यावहारीक कुराहरुलाई हटाएर ब्यावहारीक बनाउन सकेमा मातृभाषाहरुको लेखन र बोलाई दिगो रहन सक्दछ ।

लेखक मगर लेखक संघका उपाध्यक्ष हुन्

Last Updated on Friday, 19 November 2010 14:17

Hits: 1317

नेपालीको प्राण हो खसभाषा !

भाषा राज्यको सबैभन्दा ठूलो प्राण मानिन्छ । सम्पूर्ण जनताको मनोभावना अभिव्यक्त गर्ने माध्यम भाषा नै हो । यो संसारमा भाषा नहुँदो हो त हाम्रो अवस्था कस्तो हुँदो हो, कल्पना गरौं त । भाषाविना राज्य चल्न सक्दैन । मौलिक भाषाले नै राज्यको संरक्षण गरेको हुन्छ । भाषाद्वारा नै राज्यको कला, संस्कृति र सभ्यताको जगेर्नाभएको हुन्छ ।

बटुराम भण्डारी

Last Updated on Tuesday, 16 November 2010 04:46

Hits: 1057

फाइलोलाई चतुर पण्डाहरुले कसरी बनाए तिहार


हामी त्यसै आएको होइन
बलिराजा बलिहाङको हुकूमैले गर्दा…।
फाईलो भईलो-भैलो

सन्जोग लाफा


बलिहाङ राजाप्रतिको सम्मानमा तिहारको धौसी भैलो खेल्दा सोरठी नाच्दा गाउने चलन यद्यापि रहेको छ । इशाको चौधौं शताब्दीतिर वर्तमान पाल्पा जिल्ला बल्देङगढी गाविस क्षेत्रमा बलिहाङ राना मगरले स-साना मगर राज्यहरुलाई एकिकरण गरी शक्तिशाली राज्यको स्थापना गराएका थिए । सुवेदी २०६३ ८-९ उनको राज्यको सिमाना मगरातदेखि भारतको गोरखपुरसम्म फैलिएको थियो । मगरातमा मगर अरमुडी राजा पछिका अर्को शक्तिशाली न्यायप्रेमी र लोकपि्रय राजाका रुपमा बलिराजाले शासन गरेका थिए । <br>
पश्चिमााचल मगराँत क्षेत्रमा प्रचलित तिहार पर्वको मिथकमा सँस्कृतिविद इतिहासकारहरुले  लेखेका छन्ः- बलिहाङ राना मगर बलिराजा न्यायप्रेमी धर्मात्मा भविष्यवेत्ता राजा थिए । रैतिलाई यतिसम्म खुशी पारेका थिए कि उनको मृत्युको कूरा सम्म सुन्न समेत सक्दैनथे । एकदिन बलिराजालाई मृत्यूको दिव्य ज्ञान भएपछि जनताहरुलाई बोलाएर भनेछन् ः- जसरी हामीहरु एकापसमा मिलेर बसेका छौं त्यसरी नै मिलेर बस्नु अब मेरो मृत्यु कार्तिक महिना औंशीको रातमा हुँदैछ । सारा जनताहरु शोकमग्न भएर रुँदै कराउँदै कस्तो विपत आइलाग्यो भन्दै राजालाई बिन्ति गरेछन्  तपाईलाई बचाउन के उपाय गर्न सकिन्छ  राजाले पुनः भनेछन्ः मलाई लिन काल आउँदा सबैको घरमा उज्यालो राखेर उनलाई अनुरोध गरी फकाउन सक्यौ भने म बाँच्न सक्छु । त्यसप   छि यमराजले पठाएको काल राजालाई लिन आउने दिन सबैले घर-घरमा दियो बत्ति बालेर खान पिउन छाडेर जागा बसेर फाइलो-फाइलो भट्ट्याउँदै प्रार्थना गर्न थाले । 
निर्धारित समयमा काल आएर राजालाई लैजान खोज्दा राजाप्रति रैतिहरुको प्रगाढ सम्मान देखेपछि   कालको पनि मन फिरेछ र राजालाई प्राणदान दिएर आफ्नो बाटो लागेछन् । रैतिहरुले कालदेखि बचाउँदा भावविह्ल भई बलिराजाले तीन दिनसम्म खुशियाली मनाउन आदेश दिएकोले त्यसदिन घरघरमा सबैले झिलिमिली बत्ती बालेर मिठो मसिनो खाएर चेलीबेटीको हातबाट टिका लाएर मासु सेल रोटी जाँड रक्सी पिएर मनाइएको किवदन्ती छ ।

  त्यस दिनपछि मगर दिदी बहिनीहरुले दाजुभाइलाई टिका लाइदिएर दिर्घायुको कामना  गनर्ज थालेकाहुन् । यसलर्इा प्रगाढ सम्बन्धको प्रतिक मबननब सन्किछ । मगर भाषामा फाइलोको अर्थ हामीले बचायौं भन्ने हुन्छ । बलिराजाको दिर्घायूको कामना गर्दै द्यौसी खेल्ने र सोरठी नाँचमा उनको आख्यान जोडेर नाच्न गाउन थालेको तिहार पर्वमा आजभोलि फाइलो भन्न छोडेर भैलो त्यसमाथि राम थपेर भैलीराम भन्ने गरिएको छ । केहि पणडहरुले रामको मिथक जोडेर तिहार पर्वलर्इा हिन्दुकरण गनर्जे गरेकाछन् । बिशुद्ध मगर इतिहाससंग जोडिएको पर्वलइा ्र धेरैपछि हिन्दुधर्मका  चत।ुर पण्डितहरुलॆ काग  कुकुर  गोरु  गाई तिहारे थपेर तिहारलाई यमपाचक नामाकरण गरिरहेकोछ । मगर राजाले स्थापना गरेको मगरको मौलिक पर्व तिहार हिन्दुहरुको मिथकसँग जोडेर यमपाचक पर्व भनेर राज्य र साचार माध्यमले  समेत एउटा आदिवासी पर्वलर्इा आफ्नो पन्जामा पभर्न भ्रम सिर्जना गरिरहेको छ ।

 

सन्दर्भ सामग्री
एमएस थापा मगर - प्राचिन मगर र अक्खा लिपी
केशरजङ्ग बराल मगर- पाल्पा स्याङ्जा र तनहुँका सँस्कृतिहरु
मीन श्रीस मगर- पश्चिमााचल विकास क्षेत्रमा मगर समुदायमा प्रचलित लोनकृत्यहरुको वर्तमान अवस्था र चुनौतिहरु
राजाराम सुवेदी- मगर जातिको नालिवेली शोधमाला
नरबहादुर नरु थापा- किरात मगर इतिहास
इमानिसं चेम्जोङ- किराँत इतिहास

 

Last Updated on Friday, 03 February 2012 16:35

Hits: 1372

कांग्रेसलाई माओवादी नेतृत्व स्वीकार छ

कांग्रेस उमेदवारी फिर्ता गर्ने चाहना हो । शान्ति प्रक्रियामा गरिएका  सम्झौताको पालना , प्याकेजमा सहमति

 

 

Last Updated on Wednesday, 17 November 2010 04:31

Hits: 1431

खपागीं र दशैंको साम्प्रदायिक राजनीति : सन्जोग लाफा (बहसको पाटो )

कता गए  क्रान्तिकारी र तिनका क्रान्तिकारीता ? : यी प्रधानसेनापति बौद्धिस्ट हुन् , दशै यीनको चाड होइन । तर यो दशैमा  संविधानले नै निर्दिस्ट गरेको संघीय  गणतान्त्रिक लोकतान्त्रिक राज्यको राष्टपतिको हातबाट टिका थापे । यसलाई के मान्ने ?


दुईसय पचास वर्षदेखि राज्यले एउटा जातिको भाषा, संस्कृति र हिन्दु धर्मलाई आदिवासी जनजातिमाथि जबर्जस्ती थोपरेको बिश्लेषण र संश्लेषण गरि ती समूदायले आफ्नो  गौरव, पहिचान र अस्तित्वको लागी शुरुमा दशैं बहिष्कार र पछि परित्याग गरेकाथिए । आदिवासी जनजातिहरुमा जातीय अधिकारको सामुहिक विकास भइनसकेकोले दलिय हयांगओवर रहेका जातीय संघ–संस्थामा दशैं परित्याग गर्ने की  मान्ने भन्ने विषयमा ठुलो बहससहित अन्र्तद्धन्द्ध  अद्यापि चलिरहेकोछ  । राज्यले  नै 'पराम्परादेखि आफ्नै मौलिक भाषा, सँस्कृति र धर्म मान्दै आएका र हिन्दु  वर्णाश्रम भित्र नपर्ने समूदाय नेपालका आदिवासी जनजातिहरु हुन्' भनेर गरेको परिभाषाले दशैं आदिवासी जनजातिको चाड होइन् भन्ने प्रस्टै हुन्छ । तर राज्य, संचारजगतले दशैलाई नेपालीहरुको महान् चाड भन्दै मनोवैज्ञानिक डर त्रास फैलाइरहेकोछ । यस्तो  त्रास फैलाउन राज्यले नै गल्लीगल्लीमा दुर्गा भवानीका मुर्ति राख्न लगानी गर्छ । विशेष महत्व र विदा उपलब्ध गराँउछ ।

राज्यको सम्पूर्ण शक्ति लगाएर राणा शासकले दशैं मान्नुपर्ने उर्दी लगाउदा वि.स. १९४२ सालमा रामलीहाङ र रिदमाले धनकुटामा दशैं बहिष्कार (सम्भवत् दशैं वहिष्कार गर्ने उनीहरु पहिलो हुनुपर्दछ ।) आन्दोलन गरेकोले दुवैजनाको हत्या गरिएको थियो । यो हत्या भएको एकसय तीन वर्षमा छिटपूट रुपमा विरोध भएपनि बहुदलीय व्यवस्था घोषणापछि साँस्कृतिक, धार्मिक गौरवको लागी आदिवासी संघ–संस्थाले दशैं बिरुद्ध सामुहिक जनचेतना फैलाउँदै विरोध गरेर दशैं परित्याग गर्न थाले । दशैं चाडलाई ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरुबीच सरल भाषामा तर्कसहित बुझाउन सक्ने गोरेबहादुर खपाङ्गी मगरले नै यो आन्दोलनलाई उचाईमा पुरयाएका हुन् । आन्दोलनकै रुपमा यसलाई अगाडि बढाएपछि कम्यूनिष्ट र यथास्थितिवादी नेताहरुले उनलाई विध्वंशकारी, साम्प्रदायीक, धार्मिक असहिष्णुतावादी भनेर सत्तोसराप गर्दै टुप्पी कसेर तिव्र विरोध शुरु गर्यो । त्यहि सोंच र राजनीतिक विचारबाट दिक्षित कठपुतली आदिवासी जनजाति नेताहरु पनि “सुगा बोली”  बक्न थाले, त्यस्तो मन्त्र अहिलेपनि जपिरहेकाछन्   ।

नेपाल बहुजाति मुलुक हो । बहुजाती भएको जुनसुकै मुलुकमा पहिलो समस्या वर्गीय हैन जातीय  हुन्छ भन्ने लेनिनको लेखोटलाई तोरमरोड गरि भ्रम फैलाउने कामरेडहरुले  नेपाल जस्तो जातीय समस्याको माखेसाग्लो भएको ठाँउमा वर्गीय समस्या ठूलो हो भन्दै जनजातिलाई उल्लु बनाइरहेकाछन् ।  जातीय चेत बढेपछि ती दलहरु अहिले आँखामा छारो हाल्न जातीय मोर्चा बनाएर जनजाति नेताहरुलाई थान्को लगाउन खोजिरहेकाछन् । उनीहरुको यस्तो षड्यन्त्रलाई  जनतामाझ पुरयाउने काम २०४६ को परिवर्तनपछि खपागींले जनमुक्ति पार्टी  र मगरसंघको माध्यमबाट गरेकाहुन् ।त्यस्तो भ्रम छिर्न प्रयास गर्ने र त्यसलाई सार्वजनिक रुपमा भन्ने आँट अन्य जनजाति नेताले अहिलेसम्म देखाएको देखिदैन । अन्य जनजाति नेताहरु कुरा चपाएर यो पनि ठिक उ पनि ठिक भनिरहेकोबेला खपागीं नै हुन् जसले यस्तो साहस देखाएका ! 

नेपालमा जातीय अधिकारका कुरा गर्ने र आन्दोलन गरिरहेका जनजाति नेताहरुलाई हरदम राज्यशक्तिको दुरुपयोग गरि ध्वस्त पार्ने कार्य गरिदै आइएकोछ  । साम, दाम, दण्ड, भेद लगाई बध गरिएकोछ । शुरुमा फकाउने प्रलोभन दिने, त्यसपछि नमाने धम्क्याउने र त्यसले पनि नमाने मार्नुलाई हिन्दु शास्त्रमा साम, दाम, दण्ड, भेदको रुपमा ब्याख्या गरिएकोछ । महत्वाकाक्षी तत्कालिन राजा ज्ञानेन्द्रले गोरेबहादुर खपाङ्गी मगरलाई मन्त्री नियुक्ति गरेको  त्यहि रणनीति अन्र्तगत थियो । । एक विश्वस्त सुत्रको भनाईमा खपागींलाई पतन गराउने खेलमा तत्कालिन प्रभावशाली मन्त्री रमेशनाथ पाण्डेको मगज लागेको बताइन्छ । उलने नै यो सब षड्यन्त्रको तानाबुना बुनेकाथिए रे । संयोग मात्र थिएन् , खपागीलाई दशैंको ७ दिनै अगाडि मात्र मन्त्री बनाइनु । नभन्दै  उनलाई एकहप्तापछि राजाको हातबाट दशैं टिका ग्रहण गराइयो । कान्तिपुर दैनिकमा उजीर मगरले “धेरै वर्ष भएको थियो दशैं नमानेको यो वर्ष रमाइलो भयो” शिर्षकमा कपोलकल्पीत वाक्यांश लेखेर पाठकलाई दिग्भ्रमित पारे । उनलाई मन्त्रीक्वार्टरमा बोलाएर दशैंको प्रसंगमा खपाङीसंग छलफल मैले नै गराएको थिएँ । खपागींले त्यसो भनेकै थिएनन् । मगर बध गर्न मगर संचारकर्मीकै दुरुपयोग गरेको मैले प्रत्यक्ष भोगेको यथार्थ हो यो ।

त्यसपछि एमालेका पोलिटव्युरो सदस्यद्धय प्रदिप नेपाल, मोदनाथ प्रश्रित र लेखक खगेन्द्र सँग्रौलाले राष्ट्र बेचेको ठुलो अपराध सरह राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकामा लेख लेखेर खपागींको तेजोबध गरे । तिनले नै अहिलेसम्म घोकाएर राखेका पटटु आदिवासीहरु  त्यहि बोलिमा लोलि मिलाएर अरुलाई दशैं नमान भन्ने आफूचाहीं राजाको हातबाट टिका लगाएर हामीलाई उल्लु बनाउने भन्दै विरोध गरिरहेका छन् ।  ति त्यसो किन भनिरहेकाछन् भने उनीहरु हिन्दु बाहुन क्षेत्रीले भन्दा उनीहरुको चाडमा बढी लहसिन्छछन् । आदिवासी मुक्तिको कुरा गरेर क्रान्तिकारिता  फलाक्छन् तर पीकडहरुको धर्म , संस्कृतिको उनीहरु नै सबैभन्दा ठूलो प्रवक्ता हुन्छन् ।  जातीय संघ–संस्थामा बसेर दशैं मान्नुपर्छ भन्ने पनि तिनैहरु हुन् । दशैं परित्याग गर्ने आदिवासी जनजातिहरु त्यस्ता दासहरुको प्रोपोगाण्डा सुनेर नुन खाएको कुखुरा र सातो गएको बालक झै  के के न बिराए भनेर बसिरहेकाछन् । तर उनीहरु  बिस्तारै आत्मगौरव प्राप्त गर्देछन् । जसरी म आज निर्धक्क  छाती फुलाएर दशै मान्दिन भन्न सक्छु उनीहरु पनि त्यसरी बोल्न थालेकाछन् । यो परिवर्तन हो, चेतनाको ।

अचम्म छ, लेखक, विद्वान, नेताहरु हिन्दु धर्मको मूल मर्म  सहिष्णुता हो भनि लाखपटक फलाक्छन् ।  तर त्यहि काइते लेखक , नेता, बिद्धान गोरेबहादुरले हिन्दुहरुको दशैं चाडमा सहिष्णुताको कदर गर्दै राष्ट्रप्रमूखको हातबाट टिका लगाउँदा  खिल्ली उडाउछन् ।  यी स्वंय असहिस्णु रहेछन् भन्ने यो भन्दा ठूलो उदाहरण के होला ? आदिवासीले सहिष्णुता देखाउदा उनीहरु स्वंयले असहिष्णु  ब्यवहार गर्छन भने दशैं मनाएर बसिरहेका जनजातिहरुले किन यत्रो अपजशको भारी बोकिरहनुपर्यो ? तर पट्टुहरुले यसतर्फ कहिल्यै मगज खपाएका छैनन् ।   राजाबाट टिका ग्रहण गर्ने ब्यक्तिले  घरपरिवार, नातागोता डाकेर टिका लगाएको भए दशैं मानेको हुन्थ्यो । त्यो कार्य खपागीले अहिलेसम्म गरेका छैनन् । अनि, गोरेलेकसरी दशैं मानेकोभयो ? के कुनै अमुक दलका नेताले म तेरो धर्म मान्दिन भन्न मिल्छ र ? अर्काे महत्वपूर्ण पाटो पनि छ । खपागीं त्यतिबेला हिन्दु धर्म, एक जातिको बर्चश्व भएको सत्ताको संरचनाभित्र छिरेकाथिए । उनले कल्पना गरेको सत्तामा हैन । त्यहाँ छिरेर केहि आशिंक भएपनि उनी परिवर्तन चाहन्थे । त्यस्तो संरचनामा छिरेपछि त्यसका लागि बनेका नियम मान्दिन भन्न पनि सकिदैन । म हगंकगं जान्छु तर गाडीमा जान्छु भनेर हुदैंन त्यहाँ हवाइ यान र पानी जहाजबाट  मात्रै पुग्न सकिन्छ । भविस्यमा गाडीमा पनि जान सकिएला तर अहिले यथासंरचनाबाटै त्यहाँ पुग्न सकिन्छ र बुद्धिमानी मान्छे त्यसै गर्छन ।

 अनिवार्य सँस्कृत शिक्षा लागु गर्न २०४८ सालमा आफुलाई गणतन्त्रवादी दावी गर्ने नरहरी आचार्यको नेतृत्वमा सांसदहरुलाई हस्ताक्षर गरी संसदबाट बहुमतले पारित गरिएको अनिवार्य संस्कृत खारेज गर्नुपर्छ, ऐच्छिक विषय राखिनुपर्छ भनेर धेरै पटक आदिवासी जनजातिहरुले चर्को विरोध, धर्नाजुलुस गरेपनि ज्यूँको त्यूँ रहेको अनिवार्य संस्कृत विषयलाई गोरेबहादुर खपाङ्गी मगरको प्रस्तावमा सरकारको निर्णयले खारेज गरि ऐच्छिक विषय बनाएको महत्वपूर्ण निर्णय किन चर्चा गरिएको छैन ? मृत संस्कृत भाषाको नाममा दुरुपयोग अरबौ खर्च कटौती हुनु ठुलो काम होइन ? गोरेले दशैंमा टिका लगायो भनेर हौवा फिंजाएर हामीलाई उल्लु बनाइनुको  पछाडि सँस्कृत पक्षधर र अति हिन्दुवादिको हात थियो भनेर हामिले कहिले बुझ्ने ? र, ती साम्प्रदयिक ब्यक्तिहरुका मतियार बनेका हामीले आफ्नो अधिकारको लागि  लड्दा खपागींलाई सहिद बनाउने षड्यन्त्र गरिएको हो भनि अर्काे एंगलबाट खै सोचेको ? अहिले जति पनि खपागीको विरोध गरि आफु माथि पर्न खोजिरहेकाछन् यथार्थमा ति नै जनजाति आन्दोलनका दुश्मन हुन् । ति कहिल्यै जनजाति आन्दोलन पक्षधर थिएनन् र हुनेपनि  छैनन् । ती जनजाति आन्दोलनका विभिषण हुन् जसले आफ्नै दाज्यूको तेजोबध गर्न हिन्दु सम्राटको साथ दिन्छ  । ती साम्प्रदययिक मतियारको यस्तो विरोध पछाडि दशैंलाई जनजाति समूदायभित्र प्रतिस्थापन गर्ने भयंकर राजनीति  लुकेकोछ ।

(आदिवासी मुद्दालाई चलचित्र र लेखन मार्फत  लामो समय देखि बहसमा उठाउदै आइरहेका सञ्जोग लाफा मगर जनआति आन्दोलनका बौद्धिक अभियन्ता हुन् )


Last Updated on Saturday, 11 February 2012 10:41

Hits: 1337

Error: No articles to display