A+ A A-

नेपालमा को कति राष्ट्रवादी ?

- चन्द्र बहादुर श्रिस मगर


नेपाल राष्ट्र निर्माणको इतिहास हेर्दा अमेरिका भन्दा ८ बर्ष र भारत भन्दा १६९ वर्ष अघि नै यसको नामाकरण सहित उदय भई सकेको रहेछ । नेपालको एकिकरण राजा पृथ्वीनारायण शाहले गरेको इतिहास हो भने नाईजेरिय, सुडान जस्तै भारतको एकिकरण (भुगोल) अग्रेज शासनमा भयो । जति बेला अग्रेजले विशाल भारत बनायो भारत स्वतन्त्र पश्च्यात त्यो नरहेर भाषिक र धार्मिक रुपमा विभाजन भयो ।

नेपाल विश्वमा स्वतन्त्र रुपमा सार्वभौमसत्ता, अखण्डता बचाई आज सम्म कसैको उपनिवेश अर्थात गुलाम भएन । वि.स. १८७२ सम्म नेपालको क्षेत्रफल ३,६८,००० वर्ग कि.मि. थियो । पछि अर्थात सन १८१६ को सुगौली सन्धी पछि १,४७,१८१ वर्ग कि.मि. कायम हुन आयो भने वि.स. १८७२ मा त्यसको लम्बाई ४,८१६ कि.मि. थियो हालको लम्बाई १,००८ कि.मि. भनेता पनि ८८५ कि.मि. मा कायम भएको छ ।

विशाल नेपालको पूर्वमा कुचविहार, टिष्टा नदी पारीको भु–भाग, उत्तरमा ल्हासाको दक्षिण मैदान, दक्षिण तर्फ धाधरा नदी र कोशी नदीको बिचको भु–भाग, पटना, गोविन्दगœज, छपारा, गोण्डा, गोमती, हरिद्धारको सबै क्षेत्र र पश्चिममा कांगडा पाकिस्तानको सिमाना सम्म कायम थियो । अझै यो सन्धीले काली नदी देखी टिष्टा नदी सम्मका समस्त सम्तल भु–भागका साथै मेची नदी भन्दा पूर्व तर्फका पहाडी इलाका र त्यस बाहेक काली नदी देखी पश्चिम तर्फको भु–भाग, मेची टिष्टा बिचको तल्लो र पहाडी भु–भाग गुमाउनु पर्यो । तर सुगौली सन्धी भएको ९ महिना पछि कोशी नदी देखी राप्ती नदी सम्मको तराई क्षेत्र अग्रेजले फिर्ता गरीदियो । सिपाही बिद्रोह साम्य पार्न जँग बहादुर राणाले अग्रेजलाई सहयोग गरे वापत हालको बाँके, वर्दिया, कैलाली, कञ्चनपुर नेपालले फिर्ता पायो । यसलाई नया मुलुक भनियो ।

विशाल नेपाल खुम्चाउने को ?  

त्यस समय नेपालमा राष्ट्रवादी शक्ती र राष्ट्रघाती शक्ती विच सघंर्ष थियो त्यो आज पनि छ । पूर्व योजना सहित लागेका राष्ट्रघाती शक्तीहरुले राष्ट्रवादी शक्तीलाई कसरी कम्जोर गर्ने, एक अर्का विच विवाद, शङ्का उत्पन्न गराउने भन्ने चिन्तन गरेर बस्ने राष्ट्रघाती शक्ती तत्कालिन दरवार र शासन सत्तामा पहुँच भए पछि नेपालको साँध सिमाना षडयन्त्र पूर्वक खुम्चाउने कार्य भएको हो । यो कार्य गर्ने राजदरवारमा भान्छे, पुजारी साथै जोतिषको रुपमा प्रवेश गरेकाहरुबाट भयो । अझ विशेष रुपमा राजा राजेन्द्र शाहले तिहुतको विधवा बाहुनी विवाह गरे पछि दरवार भित्र शक्ती संघर्ष तिब्र हु्रदै गयो । परिणामतः राष्ट्रवादी देशभक्तहरुलाई कोत पर्व र भण्डारखाल पर्वबाट सिध्याउने काम भयो र त्यसबाट बांचेकाहरुलाई देश निकाला गरीयो र स्वार्थी परिवारवादका हिमायती जँग बहादुर राणा जस्ता शासकको उदय भई देशको लागी कलंक सावित हुन गयो ।

त्यस अघि नेपाल र अग्रेज विचको यु्द्धमा अग्रेजहरुलाई सिन्धुली गढी, मकवानपुर गढी, बुटवलको जितगढीमा हराई सकेका थिए । यस पछि सन ४ मार्च १८१६ मा नेपाल र इष्ट इन्डिया कम्पनी विच सुगौली सन्धी गरीयो यो सन्धी गर्नेहरुमा नेपालको तर्फबाट हस्तक्षरकर्ता गजराज मिश्र र चन्द्रेश्वर पाध्यले गरेको इतिहास पाईन्छ । त्यही सन्धीबाट विशाल नेपालको आकार खुम्चीन आयो । यो सन्धि तत्कालिन राजाको लालमोहोर लगाए पछि मात्र कार्यन्वयन हुनु पर्ने हो तर लालमोहोर नलगाई कार्यन्वयन गरीयो ।

विशाल नेपालको एकिकरण गर्ने र अग्रेजसंग युद्ध गरी देश जोगाउनेका सन्तान आज आएर आदिवाशी जनजाती भएर बसेको छ । देशलाई राष्ट्रघात गर्नेहरुका सन्तान राष्ट्रवादी भएर शासक भई शासन गर्ने भएका छन् । गजराज मिश्र र चन्द्रेश्वर पाध्य के नेपालका आदीवाशी जनजाती वा दलित हुन् ? के १९५० को सन्धी नेपालका आदीवाशी जनजाती दलितले गरेका हुन् ? के कोशी, गण्डकी, महाकाली, पञ्चेश्वर, विप्पा सन्धी यहाका आदीवाशी जनजाती दलितहरुले गरेका हुन ? यी सबै राष्ट्रघात गर्नेहरु मुगलहरुले भारतबाट सन १३१५ मा खेदेका र ज्यान जोगाउन नेपालको पश्चिम कुमाउ गढवालबाट नेपाल प्रवेश गरेका सन्तानहरुले राष्ट्रघात र देश टुक्याउने काम गरे यस्ताहरुको भर विश्वास कहिले सम्म गर्ने ?

देश भक्त, राष्ट्रवादी, राष्ट्रघाती, देश विरोधी

यी शक्ति विच भिन्नता पाउन आदीवाशी जनजातीहरुले भ्याउ पाउने अवस्था नभएकोले राष्ट्रघातीहरुले राष्ट्रवादी मुद्धा ठुलो स्वरमा उठाउने तर भित्रि रुपमा देश र जनतालाई गद्दार गर्ने काम भई रहेको छ । देश र जनतालाई गद्दार गर्ने आधार धन पैसा, पद, छोरा छोरीको छात्रवृत्ति, आफ्नो कुर्ची र सत्ता टिकाउनको लागी सौदाबाजी गरेको र उताबाट स्वार्थ सिद्धीको लागी प्रयोग गर्ने गराउने र स्वार्थ पुरा भए पछि मिल्काउने र नया तावेदार भर्ना गर्ने काम निरन्तर चलिरहेको छ ।

इतिहास साक्षी छ कि २००७ सालमा नेपालमा एकतन्त्रिय राणा शासनको अन्त्य गरी देशमा प्रजातन्त्रको लागी चलिरहेको संर्घषको दौरानमा राणा शासकबाट सन १९५० को सन्धि गराउन सफल भयो भने त्यस समयको राजनिति संक्रमणकालमा कोशी सम्झौता गर्न सफल भयो । तत्पश्च्यात २०१५ को आम निर्वाचन पछि पुरानो शासकहरुलाई अल्बीदा गर्दै नया शासकबाट गण्डक सम्झौता गराई त्यो शासकलाई पनि बिदाई गर्दै फेरी नया शासक तर्फ मोडियो र त्यो नया शासकको शासन सत्ता ३० बर्ष सम्म चल्यो र हाल सम्म पनि यो क्रम निरन्तर रुपले चलिरहेकै छ ।

इतिहास र राजनिति

४ मार्च १८१६ को सुगौली सन्धि भारत स्वतन्त्र हुन अघि भयो भने नेपाल भारत बिचको सन्धि सन १९५० को भारत स्वतन्त्र भए पछि मैत्रि सन्धिको नामबाट गरीएको थियो । यो मैत्रि सन्धिले यस अघि भएका सन्धि, सम्झौता, करारनामालाई खारेज गरेको छ । अतः सुगौली सन्धि स्वत खारेज भई विशाल नेपालको गुमेको भु–भाग नेपालले फिर्ता पाउनु पर्छ सो भु–भाग फिर्ता भएमा मधेसी समुदायको जनसंख्या ९० प्रतिशत भन्दा बढी हुनेछ र पाहाडी नेपाली मुलको जनसंख्या चामलको वियां जस्तै भई अल्पसंख्यामा पर्ने छन् ।

त्यस पछि दोस्रो दर्जाको नागरीक को हुन्छ ? त्यस दिशा तर्फ नेपाली मधेसी समुदायको चिन्तन छ कि छैन ? दक्षिणका छिमेकीलाई नेपाली मधेशी समुदायको चिन्ता भए झै भारतिय नेपाली समुदायको चिन्ता हामी नेपालीमा छैन । तर, भारतिय नेपालीहरुको मागलाई भारत स्वतन्त्र भए देखी अहिले सम्म सम्बोधन भएको छैन । के गोर्खाल्याण्डको माग सम्बोधन गर्न तयार छ ? किन गोर्खाल्याण्ड हुन सक्दैन ? यी समस्याहरु पहिले देखिका हुन् तर पनि दुई देश बिचको सम्बन्धमा सुधार हुनु पर्दछ । त्यसका लागी विगतमा नेपाल भारत बिच भएका असमान सन्धि सम्झौताहरुलाई समय परिस्थिती अनुसार परिमार्जन तथा पुनवलोकन गरी नेपाल भारत दुई देशको सम्बन्धलाई सुमधुर बनाउनु पर्दछ ।

अबको हाम्रो काम

देश भक्त, राष्ट्रवादी शक्तीहरु बर्तमान समयमा ज्यादै कम्जोर देखिएको छ र राष्ट्रियता दिन प्रतिदिन कम्जोर बन्दै गई रहेको छ । नेपाल नरहे हामी नेपाली रहदैनौ, हाम्रो स्वाभिमान, राष्ट्रियता, अखण्डताको रक्षाको लागी नेपाली हौं भन्ने भावना जगाउन आजका सिक्षित र सचेत यूवा पिढीको काँधमा जिम्मेवारी आएको छ । हुन सक्छ सन १८१६ को सुगौली सन्धिबाट गुमेको भु–भाग फिर्ता गरी बिशाल नेपाल भावी पिढीले निर्माण गर्न सक्ने छ । देश भक्त, राष्ट्रवादी शक्तीहरु एक भएर राष्ट्र र राष्ट्रियताको पक्षमा जुटने बेला आएको छ ।

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - ज्ञान बहादुर गाहा मगर