A+ A A-

भाग्सुका साहित्यकार शेरसिंह रानामागर बारे बिबेचना !

– त्रिलोकसिंह थापा मगर
 भारतको हिमाञ्चल प्रदेश भाग्सु धर्मशालामा नेपाली भाषाको पहिलो साहित्यकार सम्भवतः लेफ्टिनेन्ट (सुवेदार मेजर) शेरसिंह रानामगर नै ठहरिन्छन् ।

Image may contain: 1 person

आजभन्दा नब्बे वर्ष पहिले सन् १९११ ‘मेरो लन्दन राजतिलक यात्रा’ भन्ने पुस्तक उनले लेखेका थिए । नेपाली भाषामा यात्रा साहित्यको सुरुआत ‘जङ्गबहादुरको बेलायत यात्रा’ शीर्षक पुस्तकको लेखनबाट भएको हो । वि.सं. १९०८ मा यो लेखिएको थियो । त्यसपछि लेखिएको शेरसिंह रानाको पुस्तक सम्भवतः नेपाली भाषाको यात्रा साहित्यमा दोस्रो ठहरिन्छ । यो पुस्तक यात्रा साहित्यको जगको टुङ्गो भएकोले यसको महत्त्व तथा स्थान आफ्नै किसिमको छ ।

 भाग्सुका साहित्यकारहरूले शेरसिंह रानामगरको दैनिक जीवन, समाज सेवा, शैक्षिक एवं सामाजिक सुधारसम्बन्धी क्रियाकलापहरू बारेमा यदाकदा छापाहरूमा चर्चा गरेको पाइन्छ । तर उनको साहित्यिक प्रतिभा तथा उनले लेखेका पुस्तकबारेमा कुन्नि किन हो मौन रहे र कसैको खोजी नै गरेनन् । अतः शेरसिंह रानाको साहित्य प्रतिभाबारे हामी अनभिज्ञ नै रहयौं ।

 कुनै एक मर्मज्ञको भनाइ छ –“साहित्यकार र कलाकारको प्रतिभा र योगदान कहिले पनि ओझेलमा पर्दैन । कतै न कतै, कुनै न कुनै बेला प्रकाशमा आइहाल्दछ ।” यो कुरा शेरसिंह रानामा पनि चरितार्थ हुन आएको छ । आज नब्बे वर्षपछि साहित्यकार शरद्रचन्द्र शर्मा भट्टराईले शेरसिंह रानाको खोजी गरी उनलाई पुनः प्रकाशमा ल्याइदिनुभएको छ । वास्तवमा नेपाली भाषाका साहित्यसेवी मोतीराम भट्टराईका मित्र तेजबहादुररानामगरको बारेमा खोजी गर्दै श्री भट्टराई नेपालबाट भाग्सू (धर्मशाला)सम्म पुग्नुभएको थियो । तर त्यहाँ शेरसिंह राना र उहाँको साहित्यिक योगदान बारेमा छिटपुट केही जानकारी प्राप्त गर्नुभयो । सोही आधारमा नेपाल राजकीयप्रतिष्ठानद्वारा प्रकाशित ‘समकालीन साहित्य’ (२०५८ : अङ्क, ४१) पत्रिकामा शेरसिंह राना र उहाँको पुस्तकको बारे मा गहकिलो एवं खोजपूर्ण लेख प्रकाशित गराउनुभयो । यसै लेखबाट एउटा कौतुहल र जिज्ञासा सिर्जना भएको छ । शेरसिंह राना को हुन् र कहाँका हुन् ? उनको साहित्यिक योगदान अझै के के छन् ?खोजी गर्नुपर्ने विषय हुन् । साहित्यकारका योगदानबारेमाखोजी गर्न धेरै पहल गर्नुपरेको छ ।

 अब उहाँको जीवन परिचयका बारेमा छोटकरीमा कुरा गरौं । शेरसिंह राना पिथौरागढबाट भाग्सु बसाइँ सरेका हुन् । तैपनि नेपालमा उनको पुख्र्यौली घर कहाँ हो ? त्यो थाहा हुन सकेको छैन । पेशाले उनी सैनिक थिए । उन्नाइस वर्षको कलिलो उमेरमा १/४ गोर्खाराइफल्समा प्रवेश गरे । आफ्नो मेहनत र लगनशीलताले उनी चाँडै नै अनेररी लेफ्टिनेन्ट (सुबेदार मेजर)को पदसम्म पुगे । प्रथम विश्वयुद्धमा मिरजई, वजरिस्तान, चीन, फ्रान्स आदिका युद्धहरूमा सक्रियतापूर्वक भाग लिए । महायुद्धको दौरानमा सन् १९१४ देखि १९१९ सम्म जर्मनीमा उनी जङ्गी कैदीका रूपमा रहे । जर्मन नाजीहरूको कठोर यातनाले गर्दा बन्दी जीवनमा उनलाई पक्षघात रोग लाग्यो । उनी सन् १९२० मा सैनिक सेवाबाट रिटायर भए र ८१ वर्षसम्म जीवित रहे ।

 सेवा निवृत्त भएपछि शेरसिंह राना सन् १९३४ देखि १९३६ सम्म गोर्खा एशोसियसनका अध्यक्ष भए । उनले भाग्सुमा गोर्खालीहरूका लागि कतिपय सामाजिक, आर्थिक, शैक्षिक एवं साँस्कृतिक विकासका कार्यक्रमहरूको सञ्चालन एवं कार्यान्वयन गरे । विशेषगरी सैनिक स्कलमा भर्नासम्बन्धी नियमलाई गोर्खाली छात्रहरूका लागि सजिलो गराए । अनि गोर्खाली युवाहरूको कद, छाती, वजनमा छुट दिलाए । जमीनको झगडा, अपहरण, हुक्का पानी बन्द गर्ने खोल्ने इत्यादि नियमहरूको फैसला पञ्चायतद्वारा नियमबमोजिम सम्पन्न गर्ने गराउने चलनको सुरुआत पनि उनले गराए । शेरसिंह रानाले आफ्नो अध्यक्षीय सेवा अवधिमा संस्थाको कोषलाई सबल गराउन दान दातव्यवृद्धि अभियानलाई प्रभाकारी रूपमा संचालन गरे । उनी जिल्ला सैनिक बोर्डमा सेवा निवृत्त स्थानीय गोर्खालीहरूकोप्रतिनिधि सदस्य पनि रहे ।
 शेरसिंह राना राजनीतिक रूपले पनि सजग र सचेत व्यक्ति थिए । भारतीय गोर्खालीहरूको सन् १९२५ मा स्थापित राजनैतिक दल ‘गोरखा लीग’को सक्रिय सदस्यको रूपमा हिमाञ्चलमा कार्यरत थिए । यो कुरा सो दलको मुखपत्र ‘गोर्खा संसार’ साप्ताहिकबाट थाहा हुन्छ । शेरसिंह राना पेशाले सैनिक भए पनि उनको व्यक्तित्वमा साहित्यिक, राजनैतिक तथा समाजसेवामा प्रतिभाहरू विद्यमान रहेको पाइन्छ । जीवनको अन्तिम क्षणमा केही समय वाराणसीमा पनि धार्मिक कार्यमा संलग्न भई बिताएर पछि पुनः भारस् फर्के ।

 अब उनको ‘मेरो लन्दन राजतिलक यात्रा’ बारेमा छोटकरीमा कुरा गरौं । ब्रिटिश सरकारको निम्तोमा पञ्चम जर्जको राजनीतिक समारोहमा भाग लिन उनी पानी जहाजबाट १० जून १९११ ईस्वीमा इंगलैण्डको बन्दरगाह साउथेम्पटन पुगेका थिए । उनी १ अगस्त १९११ ईस्वीमा भारत फर्के । इंगलैण्डमा पुगेदेखि नै उनले आफ्नो यात्राकोविवरण रोजनाम्चा रूपमा लेख्न थालेका थिए ।

 शेरसिंह रानामगरले बकलोहमा १ जनवरी १९९२ मा पुस्तकको भूमिका लेखेका थिए । सो भूमिकामा आफ्नोलन्दनयात्रा कुन प्रसङ्गमा र कसरी गरेका थिए तथा यो पुस्तक लेख्नाको उद्देश्य के थियो भन्ने कुरा उल्लेख गर्नुभएकोछ । जुन यसप्रकार छ–“श्री महाराजाधिराज पञ्चम जार्जको राजतिलक उत्सव जो सन् १९११ जुन मासमा लन्दन शहरमा भएथ्यो, हिन्दुस्तानी फौजका पल्टनतर्फ एक सर्दारलाई पनि उनका भाग्यले गर्दा लन्दन (बेलायत)पुगी सो उत्सव हेर्ने अवसर मिलेको थियो । त्यसैबेलामा करनेल डब्ल्यू जी वाकर साहेब, बहादुर भी.सी. कमाण्डिङ्ग१÷४ गोर्खाले ममाथि ठूलो कृपा गरेर मलाई बेलायत पठाउनुभयो । छावनीबाट हिंड्नुभन्दा पहिले मलाई मेरो कृपालु मित्रहरूले आग्रहसाथ यो कुरा भनेका थिए कि, हुन सके बेलायतको हाल मात्रै लेखेर ल्याउन् । सो बमोजिम म जुन दिन वहाँ पुगेथे उस दिन देखिन् यो दिनको हाल (रोजनाम्चा) लेख्न थालें । यो पुस्तक लेख्नुको मतलब, गोर्खा जातिलाई यसबाट कुनै तरहको नवीन शिक्षा मिलोस् भन्नाका निम्ति होइन–केवल आफ्नो हृदयको भावलाई प्रकाशित गर्नाको लागि हो । देशी भाषामा अनेक तरहका ग्रन्थ, देश देशान्तर द्वीप–दीपान्तरका भ्रमण–वृतान्त बनेका छन्, हाम्रा नेपाली (गोरखा) भाषामा अझ कुनै बनेका छैनन् । यसैकारण म पनि आफ्नो तुच्छ बुद्धिअनुसार यो लन्दन राजतिलक यात्रा’ नामको सानु ग्रन्थ लेखी तपाईंहरूका करकमलमा सादर समर्पण गर्दछ ।”

 यात्रा निबन्धको उद्देश्य यात्राका दैनिक अनुभवलाई निजी संवेदनमा ढालेर प्रकाश पार्न हो । शेरसिंह रानाले पनि आफ्नो वेलायती बसोबासमा आफूले देखे–जानेका, अनुभव गरेका कुराहरू, महत्त्वपूर्ण घटनाहरूबाहेक बाटामा पर्ने मुलुकहरूका सजीव विवरणहरू पुस्तकमा रोचक ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन् । इंग्लैण्डको प्रकृति चित्रण, अंग्रेजहरूको सामाजिक, बानी–व्यवहार, मनोवैज्ञानिक दृष्टिकोण, धार्मिक आस्था, भौतिक आर्थिक उन्नति, मनोरञ्जन तथा राजनीतिक संरचना एवं संगठन आदिहरूले वर्णन अन्तर्गत स्थान पाएका छन् । 

 No automatic alt text available.

शेरसिंह रानाको यात्रा अवलोकन ज्यादै गहिरो एवं सूक्ष्म भए तापनि प्रस्तुतीकरण सरल, सहज र मीठो  छ । यात्राको वृत्तान्त कोरा कल्पना र भावुकतामा आधारित  छैन । जुन कुरा उनले देखे, अनुभव गरे, तिनलाई विश्वासयोग्य, तथ्यपूर्ण बनाउन लेखक चेष्टा र सजग रहेको पाइन्छ । अझ कतिपय ठाउँमा उनले उदाहरण दिएर, तुलना गरेर आफूले देखेका कुराहरू पुष्टि गर्ने चेष्टा प्रयास गरेका छन् । उदाहरणार्थ “जहाज किनारा लाग्नेबित्तिकै मानिसहरूले सबै मालसामान इत्यादि उतार्न थाले । गोरा मजुराले जुन छिट्यासीसित विनाहल्ला यो काम गरे, यो तारिफलायक मान्यौ । हिन्दुस्तानी कुल्लीले जुन काम १२ घण्टामा पूरा गर्न सक्तछन्, सो काम गोरामजुराहरूले ४ घण्टामा सिध्याउँदा रहेछन् ।”

 ठाउँ÷ठाउँमा अंग्रेजहरूको बानी–व्यवहारको चित्रण पनि शेरसिंह रानाले सजीव ढङ्गले प्रस्तुत गरेका छन् । जस्तो ‘तेत्रो ठूलो घुइँचो भए पनि कसैले बाटामा हिंड्दा वा उठ्दा र बस्दा थुकथाक गरेको देखेनौं । हामी गोर्खालीहरूलाई त यस्तो अभ्यास छ कि४ पाइला हिंडदै पाँच ठाउँमा थुकिराख्छौं । तर बेलायतमा भुइँमा थुक्दैनन् । जब मानिसहरूलाई आराम र गफाष्टक गर्न मनलाग्दो रहेछ, तब ती सडकका किनारमा रहेको फलैंचामा अथवा हरियो घाँसका चउरमा बसी कुरा गर्दा रहेछन् ।’

 लेखकले कतिपय ठाउँमा साहित्यिक एवं भावपूर्ण ढंङ्गबाट लन्दनको प्राकृतिक दृश्यहरूको विवरण आत्मविभोर भएर आफ्नो पुस्तकमा प्रस्तुत गरेका छन् । जस्तो ‘पुष्पवाटिकाको यौवन, फूलको बहार, क्यारीको बनावट, बाटाको सफाइ, कुञ्जको रचना, लताको अंकमाल, फूलकोगन्ध, वायुको प्रबन्ध इत्यादि देखेर हामीहरू मोहित भयौं । एक शब्दमा यो पुष्पवाटिका कामदेवको क्रिडा गर्ने उद्यानलाई पनि मात गर्ने छ ।’
 आफ्नो भावपूर्ण साहित्यमा अभिव्यक्तिका साथै लेखकले वेलायतको राजनीतिक व्यवस्था एवं संगठनबारे पनि ठाउँ–ठाउँमा पुस्तकमा उल्लेख गरेका छन् । जुन यसप्रकार छ– ‘पार्लियामेन्ट सो सभालाई भन्दछन्, जसमा साधारण प्रजाका मुखियाको र भाइस सभा भारदारीलाई भन्दछन् । यो अंग्रेजहरूको ठूलो सभा बस्ने ठाउँ सन् १८४० देखि बन्न लागेर सन् १८५७ मा तयार भएको छ ।’ लेखक सैनिक सेवाका भए पनि इंगलैण्डको राजनीतिक संगठनको विश्लेषण प्रभावकारी रूपमा गर्न सकेका छन् ।
 लेखकले आफ्नो यात्रा संस्मरणमा अंग्रेजहरूको धार्मिक आस्थाबारे पनि आफ्नो मन्तव्य प्रकट गरेका छन् । जुन यसप्रकार छ– ‘साँझ परेपछि हामीले एक नाटक हे¥यौं, नाटकमा हामीले १५ सय वर्षको अर्थात जुन समयमा अंग्रेज जाति पनि मूर्तिपूजा गर्ने थियो । सो समयको दृश्य देख्यौं ।’ यसप्रकार यो चिन्तनमय अभिव्यक्तिबाट लेखकले आफ्नो पुस्तकलाई स्तरीय बनाउने चेष्टा गरेको देखिन्छ ।
 लेखक सैनिक भएकोले सैनिक उद्योगहरूमा बढी चाख लिएको देखिन्छ । के, कसरी, कति क्षमताको, तोपखाना, गोलाबन्दुक र पानीजहाज, हवाइजहाजहरू इंगलैण्डमा उत्पादन हुन्छ, सोबारे विस्तारमा चित्रण गरेका छन् ।

 शेरसिंह रानाले आफ्नो दैनिक संस्मरणमा केम्प जीवनको सजीव चित्रण गर्नु बाहेक घुमेडुलेका चिडियाखाना, रेल्वे स्टेशन, नदी किनार, समुद्रको तट, प्रदर्शनी, मोटरसाइकल, घोडा, मोटर आदिका चित्रण अत्यन्त रोचक ढङ्गबाट प्रस्तुत गरेका छन् । राजतिलकको उपलक्ष्यमा भएका रंगीन समारोह, शाही शोभायात्रा, आतसवाजी, फौजहरूको कवाइत, तोपको सलामी, समारोहका झाँकीहरू आदिको शब्दचित्र आकर्षक एवं प्रभावकारी रूपमा उल्लेखगरेका छन् । अंग्रेजहरूले गरेका चौतर्फी विकास र प्रगतिको उल्लेख लेखकले ठाउँ–ठाउँमा गरेका छन् । इंगलैण्डमा उच्च सैनिक पदाधिकारीहरूसँगको भेटघाट भलाकुसारीको विवरण पनि कुशलतापूर्वक आफ्नो संस्मरणात्मक यात्रा पुस्तकमा प्रस्तुत गरेका छन् ।
 लेखकले आफ्नो लन्दन यात्राको अन्तिम चरणको विवरण अझ बढी रोचक एवं दार्शनिक ढङ्गबाट चित्रण गरेका छन् । जुन यसप्रकार छ– ’थोरै दिनका लागि देशदेशका रंगविरंगी पंक्षी राजतिलकरूपी वृक्ष (रुख) मा जम्मा भएका थियौं । सो आज राम–राम गरेर आफ्ना बसेर (गुंडलाई) उडी गयौं । १५ तारिख १९११ मा बकलोह छावनी आई पुग्यौं । मेरो लन्दन राजतिलक यात्रा सकियो ।’

यात्राका विविध प्रसङ्गलाई लिएर लेखिएको सौन्दर्यपरक तथा कलात्मक अभिव्यक्तिका साथ साहित्यिक भाषाका माध्यमबाट प्रस्तुत गरिएको पुस्तक सन् १९१२ मा वाराणसीवाट प्रकाशित भएको हो । नेपाली साहित्यको विकासक्रममा यस पुस्तकको प्रकाशनले यात्रा साहित्यकोअस्तित्व छुट्टै रूपमा सुरुआत गरेको छ ।

 शेरसिंह रानाको यात्रा वृत्तान्तमा एकातिर तथ्य सत्यमा आधारित सूचनाहरूको प्रवाह भएको छ भने अर्कातिर चिन्तनमय संवेदनशील साहित्यिक अभिव्यक्ति पाइन्छ । सूक्ष्म अवलोकनमा आधारित यात्रा–वृत्तान्तमा अविरल प्रवाह पाइन्छ । एउटा विन्दुबाट प्रारम्भ भई व्यापक अनुभूतिलाई समेटेर क्रमिक गतिले यात्राको विवरअगाडि बढ्दै गएको छ । पुस्तक पढ्दा पाठक कतै रोकिने, अडिने, अल्झिने र दिक्क मान्ने गर्दैन । यसको विपरीत पाठकवर्गमा निरन्तर उत्सुकता र कौतुलहतालाई जगाई राख्न यो पुस्तक सफल रहेको देखिन्छ । नेपाली भाषाको डायरी साहित्यमा यो भन्दा पहिलो अरू कुनै पुस्तक प्रकाशित भएको देखिदैन ।

 सम्भवतः त्यसैले होला शरदचन्द्र शर्मा भट्टराईले लेखमा शेरसिंह राना मगरको बारे यस प्रकारको विचार पोख्नुभएको छ–‘पेशाले सैनिक भए पनि शेरसिंह रानामगर एक सचेत लेखक थिए । यस कुरालाई उनको एउटै पुस्तकले पनि दर्शाउँछ । शेरसिंह रानामगरले अझ के–के लेखे । सन् १८१४ देखि १९१९ सम्म युद्धबन्दी भई बस्दाको पीडाजनक समयमा दिन काट्नेका निम्ति पनि उनले अवश्य केही न केही कोर्ने गरेको हुनुपर्छ । यस्ता लिखित तर अप्रकाशित सामग्रीको खोजी हुनुपर्दछ ।’ 
 अन्तमा सन् १९१३ सालमा प्रकाशित नेपाली यात्रा साहित्यको कोसेढुङ्गो ‘मेरो लन्दन राजतिलक यात्रा कमलमणि दीक्षितको प्रयासमा जगदम्बा प्रेसबाट दोस्रो संस्करणको रूपमा सन् २००२ सालमा प्रकाशित भएको छ । यसबाट लोप हुन लागेको पुस्तक तथा ओझेलमा परेका शेरसिंह रानामगर पुनः चर्चित भएका छन् ।

(लेखक : मास्टर मित्र स्मृति प्रतिष्ठान का अध्यक्ष हुनु हुन्छ)।

Last Updated on Sunday, 09 September 2018 16:35

Hits: 3392

मिजार दाईलाई प्रश्न ,मिजार दाई दासताको डोरोचाही कहिले चुडाउछौ ?

प्रेमध्वज गाहा मगर


Premdhwaj Gaha's Profile Photo, Image may contain: 1 person


यसपाली जनैपुर्नेमा
मिजार दाईले
खुब्बै रोइलो गरे।
एकसरो हल्ला गरे सर्लक्कै,,गाउंमा ।
भने,,
``दलितले पण्डित बाजेको धागो लाउनु पाउनु पर्छ "

सम्झाउने मेसोमा मैले भनें,
हैट..मिजार दाई,धागो पो त ?

उ भन्छ ..` होस ´।
म्लेच्छ्को देशबाट आउंछ ,पबित्र होइन नि !

उ भन्छ `होस ´।
तिमि र तिम्रो समुदाय माथिको ,सदियौंको दलनको प्रतिक हो -.

उ फेरी भन्छ ` होस ´ ।
दलितलाई धागो बांध्दिनं , पण्डितले यसो भन्यो हो? - उ भन्छ `हो´।


अब दलितलाई दासताको जंजीरले बांध्दिनं भन्यो कि ??
उ अझै च्यांट्ठिएर भन्छ - `` होस तर सदियौं देखिको परम्परा ,
मैले धागो बांध्नु पाउनु पर्छ । "


मिजार दाईको ,
`वान वे ´ ढिपी देखेर अवाक म ।
छाडिदिएं सम्झाउन ।
उ लाग्यो ओरालै ओरालो पण्डित बाको मुकाम ताकेर ।
म तेर्सै,,तेर्सो लागें ।।

निकै हर्षित मुद्रामा ,
अर्कोन्दिन भेटिए मिजार दाई ।
मिजार दाई लायौ त धागो??- मैले सोधें ।


बर्षौं देखि बिष्टको सेवामा खटिंदा ,
छिदृएका हत्केला बोकेको एक थान नाडिमा ,
थियो एकै थान धागो ।
खुशी हुंदै ,
ओल्टाइपोल्टाइ देखायो उसले आफ्नो नाडी ।

धारा छोएकोमा पोहोर मात्र हो - उ कुटिएको ।
मन्दिर पस्दा अस्ति मात्र हो - उसले श्राप पाएको ।
हिजै मात्र हो - उसले पसल्नीको झापट खाएको ।
गिलांस नपखालेको अभियोगमा ।।
यस अघि कहिल्यै नरिसाएको मिजार दाई ,
यसपाली जनैपुर्नेमा खुब्बै रिसाए ।
रोइलो गरे ,हल्ला गरे एकसरो सर्लक्कै ।
भने ` दलितले पण्डितको धागो लाउनु पाउनुइ पर्छ । ´


मिजार दाई!
मन्दिरमा देउता भेट्न नदिएकोमा - कैले रिसाउने?
धारामा सरावरि पानी भर्न नपाएकोमा - कैले रिसाउने?
चिया पसलमा शान सित
आत्मसम्मानको चिया पिउन नपाएकोमा - कैले रिसाउने??
मेरा सवालहरु असरल्ल छाडेर भुइमै ,
पुलकित हुंदै फटाफट हिंडेको उ ,
निक्कै प..र पुगेछ ।


मनमनै सोधें ,
मिजार दाई !
फगत धागो त चुंडिजान्छ कुनै दिन ,
तर यो सत्ताले तिम्रो घांटिमा बांधिदिएको ,
दलन , दासता र उपेक्षाको,
अजंग दाम्लो चाई - कैले चुडाउंछौ ???

नवलपूर/ १३ भदौ, २०७५

Last Updated on Wednesday, 29 August 2018 17:22

Hits: 786

मगर साहित्यमा मगर पन गोष्ठी सम्पन्न !

राज्यसत्ता,

काठमाडौं , सावन १९ - मगर साहित्यमा मगर पन चेतना अभिवृद्धि कार्यक्रमको उदघाटन मन्तव्यमा माननीय मन्त्री श्री थममाया थापा मगरले मगर भाषा साहित्यको विकास हुन सकेमा मगर भाषाको समृद्धी हुने कुरामा जोड दिनु भयो ।Image may contain: 6 people, including Sanjog Laaphaa Magar, Tham Maya Thapa, Dal Bahadur Vircatta Magar and Deo Rana, people sitting

नेपाल मगर संघ भाषिक उपाध्यक्ष दलबहादुर विरकट्टा मगरको अध्यक्षतामा सम्पन्न अमृत योञ्जन–तामाङले प्रस्तुत गरेको ‘नेपालमा भाषिक मानवअधिकारको स्थिती’ कार्यपत्रमा लोकबहादुर थापा मगरले टिप्पणी र सञ्जोग लाफा मगरद्धारा प्रस्तुत ‘मगर साहित्यको इतिहास’ कार्यपत्रमा विष्णु सिंजाली मगरले टिप्पणी गरेका थिए ।

मगर साहित्य कृति १७३ वटा प्रकाशन र नेपालमा एकल भाषाको शक्तिले मातृभाषा दिनप्रतिदिन सङ्कटवस्थामा पुगेको निचोड थियो । जीतबहादुर सिञ्जाली मगर साहित्य प्रतिष्ठानद्धारा आयोजित कार्यक्रम समाज कल्याण परिषदको आर्थिक अनुदानमा भएको थियो ।

कार्यक्रम तमु बौद्ध समाज आनम नगरको सभाहलमा सम्पन्न भएको थियो ।

 

Last Updated on Sunday, 05 August 2018 11:02

Hits: 531

गोरेबहादुर खपाङ्गी छात्रवृत्तीले नयाँ प्राज्ञिक जन्माउने - डा. गोविन्द थापा !

राज्यसत्ता सम्वादाता

Image may contain: 10 people, including Binita Ale Magar, people smiling, people on stage, people standing and indoor

काठमाडौं,१८ साउन, २०७५ - आदिवासी मगरका बारेमा, शोधकार्य गर्ने शोधार्थी तथा विद्यार्थी, मगर सम्बन्धी लेख लेख्ने लेखकहरु, तथा मगर जाति सम्बन्धी प्रकाशन भएका पुस्तक, शोधमुलक लेखहरुको बारेमा जानकारी राख्न चाहानेहरुका लागि मगर अध्ययन केन्द्रद्वारा तयार पारिएको पुस्तक “नेपालका आदिवासी मगरः सन्दर्भ विवरणिका” नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्राज्ञ तथा सदस्य सचिव प्रा.डा. जिवेन्द्रदेव गिरीको प्रमुख आतिथ्यमा पुस्तक विमोचन भएको छ ।

Image may contain: 2 people, including Govind Thapa, people smiling, people sitting

उक्त कार्यक्रमको अध्यक्षता मगर अध्ययन केन्द्रका अध्यक्ष डा. गोविन्द प्रसाद थापाले गर्नु भएको थियो । सो कार्यक्रममा प्रा.डा. डिल्लीराज दाहाल, प्रा.डा दिनेशराज पन्त ,नेपाल मगर संघका महासचिव ज्ञानेन्द्र पुन, गोरे बहादुर खपाङ्गी फाउन्डेशनका अध्यक्ष हुम बहादुर थापा मगर,  बम कुमारी बुढा मगर , प्राज्ञ विष्णु प्रभात, आदिबासी जनजाति राष्टिय उत्थान प्रतिष्ठानका पूर्ब सदस्य सचिब लोक बहादुर थापा मगर अतिथी रहेका थिए ।


Image may contain: 5 people, including Govind Thapa, Indira Shreesh and Thapa Hum, people smiling, people standing and indoor

पुस्तकको बारेमा प्राज्ञ लोक बहादुर थापा, प्राज्ञ दिनेशराज पन्त, प्रा.डा. डिल्लीराज दाहाले टिप्पणी गर्नुभएको थियो । उहाँहरुले पुस्तकले मगर जातिको बारेमा सहि जानकारी दिने र मगरको जातिको इतिहास, उत्पत्तीको खोज कार्यलाई मार्गनिर्देशन गर्न सक्ने र समग्रमा मगर जाति बारे शोधकार्य गर्नका लागि उपयोगी रहेको बताएका थिए ।


Image may contain: 6 people, including Govind Thapa, people sitting, people standing and indoor

प्राज्ञ विष्णु प्रभातले मगर जातिको प्रष्ट इतिहास इसाको पहिलो/दोस्रो सताब्दीमा देखिसकेको र बोन दर्शन (जसलाई त्यतिबेला पोन भनिन्थ्यो)का प्रबद्र्धकहरु मगरहरु थिए भनि मगर जातिको इतिहास निकै पुरानो भएको बताएका थिए । Image may contain: Pratibha Pun, sitting

सम्पादक विष्णुकुमार सिंजालीले टिप्पणीकर्ता विद्वानहरु तथा सम्पाद मण्डलको स्वयंसेवाको भावनाले अहोरात्र खटेको कारणबाट पुस्तक प्रकाशन सम्भव भएको बताउँदै पुस्तकमा छुटेका विषय वस्तुहरु, सन्दर्भ सामग्रीहरुको वर्गिकृत सुची, समयकालक्रम अनुसार सन्दर्भ सामग्रीहरुको सुची आदि सम्पादनमा भएको समय अभावका कारण पुस्तकमा उल्लेख गर्न नसकिए पनि आउँदो संस्करणमा संलग्न गरिने जानकारीका साथ सम्पादन गरिंदाका अनुभवहरु बताएका थिए ।


Image may contain: 1 person

यसै गरी प्रमुख अतिथी प्रा.डा. जिवेन्द्रदेव गिरीले मगर जातिको चर्चा गर्दै पुस्तकले मगर जातिको प्राज्ञिक कार्यमा सघाएको बताउनु भएको थियो । कार्यक्रमको सञ्चालन रञ्जना थापामगरले गर्नुभएको थियो  र स्वागत मन्तब्य प्रतिभा पुनको रहेको थियो ।


Image may contain: 1 person

अन्तमा कार्यक्रमका अध्यक्ष डा. गोविन्द प्रसाद थापाले प्रकाशित पुस्तक “नेपालका आदिवासी मगरः सन्दर्भ विवरणिका” विक्रिीवितरणबाट आउने सम्पूर्ण रकम गोरेबहादुर खपाङ्गी फाउन्डेशनद्धारा स्थापीत छात्रवृत्ती अक्षयकोषमा जम्मा हुने Image may contain: 2 people, including Indira Shreesh

जानकारी दिंदै, छात्रवृत्ती कार्यक्रमले नयाँ प्राज्ञिक व्यत्तित्वहरु जन्माउने र मगर समाज तथा देशको समृद्धिमा टेवा पुर्याउने बताउँदै सभाको विसर्जन गर्नुभएको थियो ।

फोटोः प्रतिभा पुन मगर

 

Last Updated on Tuesday, 07 August 2018 16:43

Hits: 449

युकेमा भुमरीको सफल सिर्जना साँझ सम्पन्न !

मञ्जु मौसमी



लन्डन, जुलाई २७ तारिख, शुक्रबार साँझ राप्ती समाज, युकेद्वारा आयोजित लोकप्रिय कवि तथा गीतकार भावेश भुमरीका सिर्जनाहरूको एकल सिर्जनाअन्तर्गत ‘भावेश भुमरी सिर्जना साँझ, युके’ ऐतिहासिक रूपले सफल भएको छ ।

भावेश नेपालबाट विभिन्न कार्यक्रमहरूको निम्तोमा युके आएका हुन् । भुमरीको युके बसाईंका क्रममा धेरै कार्यक्रम सकिँदै अनि थपिँदै पनि छन् । भुमरीलाई भ्याइनभ्याई भएको छ विभिन्न संस्थाका वार्षिक कार्यक्रमदेखि साहित्यका विभिन्न कार्यक्रम र एकल कार्यक्रमसम्म । विशेषतः भुमरीको जन्मभूमि राप्तीको प्यूठान भएकाले राप्ती समाज युकेले भुमरीलाई एकल सिर्जनामार्फत कार्यक्रममा उतारेको हो ।



एउटा कवि तथा गीतकार युकेमा आएर यसरी व्यस्त भएको यो नै पहिलो हो भन्दा कुनै अत्युक्ति हुँदैन । यसको कारण भुमरीको गीतिलेखन र एलबम प्रकाशनको उचाई नै हो । युकेमा भुमरीका गीतसङ्गीतका हज्जारौँ शुभचिन्तक छन् । युकेमा नेपालबाट आउने कुनै चर्चित कलाकारभन्दा कम उचाई छैन भुमरीको । यही कारण पनि भुमरी हर दिन व्यस्त बनेका छन् । मान्छे राख्न जान्ने इमान्दार, सरल र सिर्जनशील स्वभावका कारण पनि भुमरीलाई धेरैले मन पराएका हुन् । युकेका भुमरीलाई आफ्नै दाजुभाइ मानेका दिदीबहिनीको संख्या नै सयौँको छ भने उनका साथीभाइ त कति कति । यही कारण भुमरीले एकल सिर्जनाका माध्यमबाट फोक्सटोनको लेमन लिफको कार्यक्रममा ऐतिहासिक सफलता हासिल गरेका हुन् ।



राप्ती समाजको कार्यक्रमलाई विशेष रूपले फोक्सटोन नेपाली समाज र मगर संघ केन्ट शाखाले सहयोग गरेर भावेशलाई सफल बनाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए । कार्यक्रकमको संयोजक हरि बुढामगरले भावेशको परिचय दिँदै राप्ती समाज युकेले त्यति सफल स्रष्टाको एकल कार्यक्रम गर्न पाउँदा आाफूलाई धेरै खुसी लागेको कुरा व्यक्त गरे । भावेशका सिर्जनालाई आफूले धेरै मन पराएको कुरा राख्दै बुढामगरले असल स्रष्टाका सिर्जनालाई माया गरेमा मात्र सिर्जनाले निरन्तरता पाउने कुरा पनि बताए ।



कार्यक्रममा आफ्ना भनाइ राख्दै भुमरीले राष्ट्रिय भावका गीतहरू वाचन गरेर उपस्थित दर्शकहरूको मन जिते । त्यसपछि गायक गणेश पुनले भावेश भुमरीद्वारा रचित ‘माटोभरी जीवन भुल्छ’ र ‘धनका लागि परदेसिएँ’ दुई गीत गाएर दर्शकहरूलाई मन्त्रमुग्ध पारे । अर्को चरणमा भुमरीले जीवनवादी, विकृतिविसङ्गति, परदेश, संयोगान्त, वियोगान्त, निराशा, प्रयोग र प्यूठानका विषय बोकेका गीतहरू वाचन गरे । त्यसपछि गणेश पुनले भावेश भुमरीद्वारा रचित ‘मैले आफूलाई हराए’ र ‘मेरो छेउमा दिलको फूल कसले खसायो’ दुई गीत गाएर दर्शकहरूलाई निक्कै तताए । गीतमा दर्शकहरू ताली बजाएर निक्कै झुमे ।



दिनभरिको जागिर अनि टाढाको यात्रा र गाडी जामका कारण अलि ढिलो सुरु भएको कार्यक्रम रातको दश बजेपछिसम्म लम्बेको थियो तर पनि सबैले रमाइलो मानिरहेका थिए । लन्डन, केन्टवरी, मेडस्टोन र आसफोर्ड आदि टाढाका ठाउँहरूबाट आएका भावेशका प्रशंसकहरूले राती एघाह्र बजेसम्म कार्यक्रमस्थल छाडेका थिएनन् ।



भावेशले गीतकविता लेख्ने र प्राय आफ्ना सिर्जनामै रमाउने सामान्य व्यक्तिलाई युकेजस्तो देशमा बोलाएर न्यानो मञ्च र स्थान दिएको कुरा कहिल्यै भुल्न नसक्ने कुरा राखे । ‘भावेश इन द युके’ नामक ग्रुप फेसबुकका सदस्यहरूलाई धन्यवाद दिँदै एउटा लेखकलाई यतिका माया गरेकामा आभार पनि प्रकट गरे । त्यतिबेलै प्रसङ्ग बदल्दै भुमरीले उपस्थित दर्शकहरूलाई आफ्नो गीतको म्युजिक भिडियो देखाएर थप मनोरञ्जन दिने काम गरे ।

भुमरीले पर्दापछाडि रहेको आफूलाई स्रोता, दर्शक र प्रशंसकहरूले नै अगाडि ल्याएर सेलिब्रेटीसम्म बनाउने काम गरेकामा खुसी लागेको कुरा राखे । यस्तो काम आफूबाटै भएको भन्दै यसले भोलिका दिनमा एउटा ठूलै वहसको विषय बनाउने बाटो खोलेको कुरा पनि व्यक्त गरे । भुमरीले प्रस्तोताहरू मात्र मञ्चका भागेदार हुन् भन्ने मान्यतालाई तोड्दै वास्तविकताको खोजीमा अरू आयामहरू थपिने छन् र क्रमशः सबैको अधिकार स्थापित हुने छ भन्ने कुरा पनि राखे । राप्ती समाज युकेको ‘भावेश भुमरी सिर्जना साँझ’ले यस्तो कार्य सुरु मात्र गरेको छैन, भोलिका दिनमा कहीँ कतै हराइरहेका स्रष्ठाहरूलाई खोज्नका लागि एउटा उदाहरण बनाइदिएको छ भन्दै भुमरीले पाइलट सन्तोष रानाको विमान दुर्घटनाको प्रसङ्ग निकाले र उनैलाई लेखेको गीत बजाई दर्शकहरूलाई भावुक मात्र बनाएनन्, रुवाए पनि ।

कार्यक्रमको टिप्पणी गर्दै कवि विजय हितानले आफूलाई जानकारी भएसम्म युकेमा गीतकारको एकल सिर्जना साँझको कार्यक्रम भएको यो नै पहिलो हो भन्ने कुरा राखे । गीतकार भावेशको धेरै चर्चापरिचर्चा गरिनु, भावेशले आफ्ना कुराहरू राख्नु, रचनाहरू वाचन गर्नु, गीतकारकै गीतहरू गाइनु, म्युजिक भिडियो प्रदर्शन गरिनु अनि अडियो गीत सुनिनुजस्ता आयामले गीतकार भावेशको दायरालाई निक्कै फराकिलो बनाएको कुरा व्यक्त गरे । हितानले कुनै एउटा ठूलो कलाकारको कार्यक्रमभन्दा कैयौँ पक्षबाट माथिल्लो तहको भएको कुरा राख्दै यो कार्यक्रम भावेशको जीवनकै एउटा अविष्मरणीय कार्यक्रम भएको कुरा ठोकुवा गरे ।

कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि फोक्टोन नेपाली समाज युकेका अध्यक्ष चन्द्रबहादुर गुरुङले भुमरीको कार्यक्रमबाट आफूले नयाँ कुरा सिकेको र भावेशजस्ता स्रष्टाको युके आगमनले बेल्पालीहरूलाई धेरै फाइदा पुगेको कुरा व्यक्त गरे । कार्यक्रमका सभापति, राप्ती समाज युकेका पूर्वअध्यक्ष तथा वर्तमान सल्लाहकार टीका ठकुरीले आफूले भावेशलाई धेरै ढिलो चिने पनि आउँदा दिनमा भावेशसँग धेरै नजिक भएर भावेशका सिर्जनालाई माया गर्ने कुरा व्यक्त गरे । ठकुरीले राप्तीले भावेशजस्ता राष्ट्रिय मात्र नभएर अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रसम्म ख्यातिप्राप्त कवि तथा गीतकार जन्माएकामा गर्व लागेको कुरा राख्दै भुमरीलाई कार्यक्रमको प्रमाणपत्र हस्तान्तरण गरे ।

कार्यक्रममा मगर संघ युकेका उपाध्यक्षद्वय बम थापा सूर्यवंशीमगर र सीता पुन, महासचिव लालु पुन, गीतकार सङ्गीता वायुङ राई, गायक तथा सङ्गीतकार गङ्गा थापा, कलाकार प्रकाश रानालगायतका धेरै व्यक्तिहरूको उपस्थिति थियो भने कार्यक्रमको सञ्चालन कवि करिष्मा घमले गरेकी थिइन् । 

Last Updated on Wednesday, 01 August 2018 15:03

Hits: 491

Error: No articles to display