A+ A A-

गोज्याङ्ग्रा नबनौं आदिबासी - कबिता संग्रह -

लाल कुमारी पुन (खण्डलुक)मगर
 



ए! लाटा गोज्याङ्ग्रा

ए तिमी धर्तिपुत्र
तर
अरुको फुर्काईमा फुर्किने
मुल कबिता यहिंको भुमिपुत्र,
राष्ट्रका मुलवासि समुदायहरु हो,
तिम्रा हाम्रा गुदिमा गिदि कहिल्यै भरिएन,
खै तिम्रा विवेक
खै तिम्रा चेतना
खै तिम्रा बहादुरी?
मँगोलभुमि यो हामी उब्जिएको माटोमा
आज हामी नै शरणार्थी जस्तो
तिमी बसेको घर
मैले/हामीले कजिएको जमिन,
तिम्रा हाम्रा हुन अझै सकेन,
ठुलाठुला स्वरमा करायौं
पहिचानवादि भन्यौं,
राष्ट्रको पहिलो ईमान्दार शाषक पनि भन्यौं
प्रथम सहिद लखन थापा मगरकै
बारेमा सडकसडक कागज र आफुभित्र खुवै कुर्लियौं,
एकल जात एकल भाषा एकल धर्म
र सँस्कृति मात्रै लादेर
आदिबासीलाई गुम्राहामा पारे भनेर
पनि चिच्यायौं
तर जसको विरोध गर्यौं
उसैकै खुट्टा ढोग्यौं,
हैन भन्ने हैन भन्नुस?जातिय र वर्गिय उत्पिडन अन्त्यका लागि
विभेदजन्य एकलकाँटे
राज्यको विरोधमा
नारा जुलुस गर्दै
धरपकट गर्ने पिचासहरुबाट
हाम्रा टाउका फुटायौं
हामी मध्ये थुप्रै घाईते भयौं,
कसैले जीवन आहुति पनि दिए
सायद सबै भन्दा धेरै रगत पसिना
र प्राण त्याग गर्ने
यहिका आदिबासी हुन्,
जो धेरै सँघर्ष गर्छन फल कम पाउँछन् शून्य बराबर,

खै,
हाम्रा खोसिएका लुटिएका
ती तमाम ऐंतिहासिक अस्तित्व
आजसम्म प्राप्त भएनन,
तै पनि चित्त बुझायौं
पतन नै भएर,
हेर्नुस ,बुझ्नुस,सुन्नुस
देख्नुस,
अनि देखाउनुस,हेराउनुस,बुझाउनुस
अनि सुनाउनुस,साथै बताउनुस
हामी हाम्रै भुमिमा बसेर
जातको रुपमा जन्मेर जात हुन सकेनौ,,
जो जनजातिमै सिमित रह्यौं
वास्तवमा अर्थ अन्य पनि यसका
तर जनजातिको अर्थ यो पनि हो कि!
जो अमजसम्म मान्छे हुन नसकेको
जुन अर्थ बुझ्नै सकेनौं
उनिहरु जात र मान्छे भईसक्दा समेत,
हामी यो युगसम्म मानव हुन सकेनौर??
बरु बिरोधाभाषामा विभेदकारी
यो राज्यले सदियौंदेखि
पेल्दै बनाएको
आदिबासी जनजाति कोटा आरक्षण
आदिमा सिमित भईनुपर्ने/हुनुपर्ने
त्यो अबत खोसिदैछ फेरि
अरुकै पोल्टामा पुगिँदैछ,
अरु सर्वोच्च तहमा रहेर शक्तिशाली भईसक्दा समेत
हामी जनजाति जो बनाईयो
अझै पशुवत उपनामले जीउनुपर्ने,
यो कस्तो विडम्बना!
अझै सुतेकै छ आदिबासी मुलवासि तिमी लम्पसार परेर,
उफ!
आज तिम्रो देश पराईको हातमा
पराईकै रिमोटबाट उसकै ईसारामा चलिरहेको छ,
आज तिम्रो हाम्रो जमिन
जँगल ,जल ढुङ्गा माटो,खनिज,
छहरा,छाङ्गा,पहरा
अनेकौ
श्रोत साधानहरु अर्कैको
नियन्त्रणमा परिचालित छ
अझै तपाँई हामीमा
सद्बुद्धि आएन,
बरु मलाई /हामीलाई
सबैले मानेका छन्,
म/हामी सबैको प्रिय मान्छे,
म जातमा पिडित छैन पनि भन्छौं
तर उँधै देख्छन् आदिबासीलाई,
म/हामी वर्ग र वर्णमा पनि
पिडित छैन भन्छौं,
भन्नेहरुले जे जे भने
तर  आंखा खोल्नुस
दृश्य अर्कै
चित्र विचित्रको छ,
बाहिर निको
घाउ भित्रै छ,
अलिकति भनौं
लाङघालीहरुलाई
भन्नेहरु यसरी पनि भन्छन्,
म त पढेलेखेको मान्छे,चेतनशिल मान्छे,
म सत्ता र सरकारमा न्यून भए पनि उच्चस्तरीय पदमा दर्ज भएको मान्छे
स्थापित मान्छे पनि भन्छौं
सबैका लागि चर्चित र
सर्वपक्षीय मान्छे पनि भन्छौं
अनि म/हामी कसैलाई
विरोध गर्दैनौ मौन रहन्छौं
वैचारिक बहस गर्छौ पनि भन्छौं,
त्यसैले विरोध विखण्डनको कुरा
म /हामी गर्दैनौ पनि भन्छौं
हामी जे भन्छौ त्यो  आत्मादेखि भन्छौं,तर अरुले भित्र
बर्वाद बनाएर बाहिर गुलियो पोतेर
भित्र बीस मिसाएको थाहा पाउँदैनौ
र मिठास मानेर खान्छौं बीस,
अनि लठ्ठ ढल्छौं
त्यहि मौकामा कोटि कोष माईल पार गरिसक्छन् अरुले।
अझै मलाई /हामीलाई
सत्ताधारी बाट पुर्ण सहयोग छ भन्छौं
मलाई सबैले पुरस्कृत गर्छन्
पनि भन्छन्,
त्यसैले मैले हामीले
जातिको कुरा गर्नु हुँदैन
म जातले पछि परेको छैन,
म शिक्षित छु यसकारण म जातको कुरा गर्दिन पनि भन्छौं,
हे हजुर जातमा पछि नपरेको
अर्थ लाउनेहरुले खोल्नुस चेतनाका ढोकाहरु,

बस म भन्छु हामी भन्छौं
तिमी/हामी आफुमा पिडित भएको
तिमी हामी  आफुलाई हेपिएको चेपिएको र लुटिएको महसुस सम्म पनि गर्दैनौ भने त
त्यो तिम्रा लागि मात्रै ठिक छ,
तिमी सत्ता,शक्ति र राज्य सँचालकको अगाडि डरले
थुरथुर कापेर
भुमिपुरत्रको पक्षमा सिधा बहस गर्न
सक्दैनौ भने
यहाँका मुल आदिबासीको महान शत्रु
तिमी नै हुनेछौ,,
बहस र तार्किक क्षमता प्रदर्शन अब
विपरीतहरुसँग गर्ने हो,
न कि तस्विर मात्रै झुल्काएर
कोठ छलफले मात्रै ठुला भईंदैन,
आज तिम्रा जमिन अर्कैले लुटिरहेको छ,
तिमी अक्कनबक्क भएर बसेका छौ
हे,,,आदिबासी मुलवासि भुमिपुत्रहरु हो
तिम्रा/हाम्रा हालत के भएको छ,
तिमी हामी आदिबासी मुलवासि भुमिपुत्र जनजाति  मात्रै भनेर बसिरहनेकी,
नारा एजेण्डा मात्रै घन्काईरहनेकी
तिम्रा हाम्रा पुर्खाले बगाएको
रगत पसिना र आशुको
मूल्य प्राप्तिका लागि
यो विभेदकारी विखण्डनकारी
एकात्मक चरित्रले
हामीलाई दास बनाउने
बाघे चरित्र प्रदर्शन गरि
हाम्रो माटोमा हामीलाई नै
उल्टो हलि गोठाला
बधुँवा पाखे झुरे झाम्रे
बनाउने मतवालीको उपनाम दिने
ती हिँस्रक व्यवहारले दमन शोषण गरि
अधिराज्य चलाउने
ढोंगी नरपिचासहरुसँग
 आऔ मैदानमा
जसको बर्चस्व ढाल्नुछ
चाहें लडाईको प्रकृति
जुन रुप र रँगको होस
म/हामी यहिंको आदिबासी म/हामी यहिंको मुलवासी
म/हामी यहिको जनजाति
म/हामी यहिको भुमिपुत्र,
तर हेरौं
प्रकृतिपुजक हामी जसको थाकथलो यहिं हो
जो विश्वब्रमाण्डले प्रमाणित गरिसकेको छ,
अनि,
प्रशासन अरुकै हातमा
भन्दा जवाफ हुन्छ,
क्षमता छैन रे भुमिपुत्रहरुको
क्षमता नभए आज विरोधीहरु बस्न जीवन धान्ने प्रशासन चलाउन सक्ने
यो भुमि कसले जोगाएर राख्योत?
आज तिमीहरुले प्रशासन चलाउन पमएका छौं हालिमुहाली
गर्न
सकारात्मक नकारात्मक दुवै तर्फबाठ अवसर धुत्न पाएका छौफ
अझै प्रशासनमा सर्जिवनि लिन जानू पर्नेरे
 आदिबासी जनजातिको प्रमाणिकरण गर्न तोक लाउनु पर्ने
कस्तो अचम्म!!
तोक त उनिहरुलाई लाउनु पर्ने
जो भगौडाको रुपमा छिरेर
शासकको रुपमा गजधम्म परेर नेतृत्व गरिरहेछ
त्यो पनि नदेखेर हामी आदिबासी लाङ्घालीहरु
ऐना मात्रै हेरिरहेका छौं
सुस्तसुस्त।

यो कहाँसम्मको अपाच्य नीति हो

जो शरण माग्न आए
आखिर को थिए भन्ने प्रमाण त
उनिहरुले गरिनुपर्ने
हामीलाई किन?
हामीलाई हिजो दास बनाएर
जवर्जस्ति मालिक बन्नेहरु,खवरदार !!
अब तिम्रा बर्चस्व धेरै टिक्नेवाला छैन
समय फेरिएको छ,
चेतनाले घेरिएको छ
तिम्रा कर्तुतका विरुद्ध
तिम्रा षड्यन्त्रका विरुद्ध,
तिमीले खोसिलिएको
ताला चावि
अब हाम्रा हातमा नआएसम्म
आन्दोलनको ज्वाराभाटा दन्किरहनेछ,
तिमी त्यतिबेला रोईकराई गर्नेछौं
जसले मुला आदिबासीलाई सदियौंदेखि लतारेर खाएर
पछारेर खाए
बनावटि समाजसेवाको नाट समेत गरेर खाए,
खुव चिच्याउनेछौ तिमी
अत्तालिएर त्यसबेला
तिम्रो पापको बदलामा जल्नेछौ दनदिनि
आगोमा हाम फाल्नेछौ आफै
खाल्डोमा डुब्नेछौ अनि
देखिनेछ
तिम्रा हैकवाद र पापको
फलिफाप!!
बाहिर हात मिलाउँछौ तिमी
सम्मान गरेझै गरि आदिबासीलाई
खव जिम्मेवार बोध गराए जस्तो
अब नाच्दैन तिम्रा विषादि ढ्याङ्ग्रोमा
सचेत भईसक्छौ हामी मुल आदिबासी जनजाति,
फेर्नुस यी शब्दहरु पञ्चेजाल बुन्नेहरुको शब्दभण्डारबाट
पाठ्यक्रमबाट !!

गैंडाकोट नगरपालिका , नवलपुर

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - ज्ञान बहादुर गाहा मगर