A+ A A-

अष्ट्रेलियाको तेक्वान्दो नेसनल च्याम्पियनसिप टुर्नामेन्टमा नेपालीलाई रजत

प्रभा श्रेष्ठ


अष्ट्रेलियन तेक्वान्दो न्याशनल च्याम्पियनशिप २०१९ टुर्नामेन्टको फिदरवेट समुहको प्रतिस्पर्धामा नेपाली मूलका १३ बर्षिय स्पन्दन थापाले रजत पदक प्राप्त गरेका छन ।

अष्ट्रेलियाको गोल्ड कोष्टमा अबस्थित कारारा स्टेडियममा सम्पन्न भएको उक्त प्रतियोगितामा थापाले प्रतिद्वन्दीलाई सजिलै पराजित गरी उक्त सफलता हात पारेका हुन ।

माता सुमि श्रेष्ठ, पिता शंकर थापा र एक भाइका साथमा मेलबर्नको सेन्ट अल्बान्समा बसोबास गर्दै आएका स्पन्दन सानै उमेरदेखि नै विभिन्न खेलमा रुचि राख्दथे । पढाइसंगै तेक्वान्दो खेल रोजेका स्पन्दनले भिक्टोरिया स्टेट सेलेक्सन टुर्नामेन्टमा सफल भएर उक्त राष्ट्रिय च्याम्पियन शिपमा सहभागी भएका थिए ।  

पढाईमा पनि अब्बल स्पन्दनले सन २०१६ देखि नै भिक्टोरियामा आयोजना भएका टुर्नामेन्टहरुमा बिजय हासिल गरी विभिन्न पदकहरु प्राप्त गरिसकेका छन । प्रतियोगितामा सहभागी विभिन्न देशहरू मध्ये स्पन्दन एक मात्र नेपाली थिए । उनी सेन्ट अल्बान्समा रहेको तेक्वान्दो प्लस अष्ट्रेलिया क्लबसंग  आबद्ध छन । उन्को बिजय पस्चात क्लबका प्रशिक्षक मार्कोले बधाई दिदै स्पन्दनले आगामी दिनहरूमा तेक्वान्दोमा अझै धेरै प्रगति गर्न सक्नेमा आफू र क्लब ढुक्क रहेको बताए ।

मेलबर्न नेप्लिज कम्युनिटि वेस्टका बर्तमान अध्यक्ष स्पन्दनका पिता शंकर थापा र रजिस्ट्रर नर्सको रुपमा कार्यरत माता सुमि श्रेष्ठ छोराको यो जितले निकै गर्वान्वित भएको बताउनुहुन्छ भने स्पन्दन आफूलाई यो जितले अझ बढी हौसला मिलेको बताउछन ।

Last Updated on Wednesday, 11 September 2019 12:23

Hits: 23

लोक पप गीत कती राम्री सानी नानी भिडियो सार्वजनिक

कौडा बुढा मगर

गायक कौडा बुढा मगरको कती राम्री सानी नानी बोलको लोक पप गीत सार्वजनिक भएको छ । स्वर, शब्द अनी संगीत कौडा बुढाकै रहेको उक्त गीत लोक पप बिधामा रहेको छ । गीतको म्युजिक भिडियोको निर्देशन्, क्यामेरा तथा सम्पादन भुवन सिं थापाले गरेका छन भने गीतको संगीत सम्योजन चर्चित संगीतकार सरोज लामाले गरेका हुन । हालै मात्र युट्युब च्यानलबाट सार्वजनिक भएको उक्त गीतमा स्वयम गायक कौडा बुढा मगर र आस्था तामाङको अभिनय देख्न सकिन्छ । जापानको बिभिन्न रमणिय ठाउँमा छायांकन गरिएको उक्त गितको भिडियोमा हिउँ परेको समय तथा साकुरा फूल फुल्ने छोटो समयको सुन्दर दृश्यहरु कैद गर्न भ्याएका छन ।

गीतको युट्युब लिन्क : 

https://youtu.be/acO7sJzuc0Y

Last Updated on Monday, 24 June 2019 14:32

Hits: 156

मगर जातिको विविध विषयहरुमा सेमिनार हुने !

राज्यसत्ता संबादाता,
काठमाडौ ,चैत्र ६ - मगर जातिको विविध विषयहरुमा भैरहेका अध्ययन, अनुसन्धान तथा प्राज्ञिक कार्यहरुबाट प्राप्त नतिजा/कार्यपत्रहरुको प्रस्तुत गरी मिति २०७६ साल बैसाख २०/२१ गते काठमाडौमा “मगर सेमिनार” गरिने भएको छ ।
सो मगर सेमिनारमा मगर जातिको इतिहास, संस्कृति, भाषा, बसाई सराई, सामाजिक–आर्थिक अवस्था, ऐन नियम वा संविधानले मगर समाजमा पारेको प्रभाव, मगर संघसंस्थाको इतिहास, प्राकृति स्रोत र मगर पहुँच, मगर  जातिको रोजगारी, जिविको पार्जन, शिक्षा, स्वास्थ्य, पर्यटन, मगर बौद्ध दर्शन आदि मगरका विविध विषयमा अध्येताहरुले आफ्ना कार्यपत्रहरु प्रस्तुत गर्नेछन् ।
सो सेमिनारको व्यवस्थापन नेपाल मगर बुद्ध सेवा समाज ले गर्ने कुरा संस्थाका अध्यक्ष देउ बहादुर रानामगरले बताउनु भयो । उहाँका अनुसार कार्यपत्रहरुको संकलन तथा प्राज्ञिक कार्यको संयोजन नेपाल मगर  लेखक संघ, केन्द्रीय समितिका कार्यबाहक अध्यक्ष तथा विद्यावारिधी शोधार्थी विष्णु कुमार सिंजालीमगरले गर्नुहुनेछ र सम्पुर्ण कार्यक्रमको संयोजन संस्थाका उप–महासचिव भिम बहादुर गुरुछान मगरले गर्नुहुनेछ ।
उक्त सेमिनारको लागि प्रस्तोताहरुले आफ्नो कार्यपत्रको सारसंक्षेप (एब्स्ट्रयाक्ट) एकसय पचास देखि तीन सय शब्दभित्र लेखि प्राज्ञिक संयोजक विष्णुकुमार सिंजालीको इ–मेल This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it. र कार्यक्रमका संयोजक भिम बहादुर गुरुछानमगरको इ–मेल This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.   मा चैत महिनाको अन्त्यसम्ममा पठाउन सकिने र कार्यपत्र पत्र सेमिनारमा प्रस्तुतीका लागि छानिएको नछानिएको जानकारी सम्बन्धीत प्रस्तोतालाई बैसाखको पहिलो हप्ता दिइने जानकारी विष्णुकुमार सिङ्जालीमगरले दिनु भयो ।
यसै गरी सो सेमिनारमा प्रस्तोताले आफ्नो कार्यपत्र मगर भाषा, नेपाली र अङग्रेजी भाषामा गर्न सकिने जानकारी पनि गराइएको छ । मगर जाति सम्बन्धी गरिने सेमिनारले मगर जाति सम्बन्धी ज्ञान निर्माणमा सहयोग पुग्ने आशा संस्थाका अध्यक्षले गर्नुभयो र यस महान कार्यका लागि सबै पक्षको सरसहयोगको आवस्यकता रहेको पनि जानकारी दिनुभएको छ ।

 

 

Last Updated on Wednesday, 20 March 2019 16:22

Hits: 267

पैस‍ा र बिनास

-अहिल्या कुँवर

 

सालौं साल पछि गाउँ फर्किदा

चौबाटो

चौडा बाटो भएछ

मुल बाटो बदलिएर मेन रोड भएछ

गाउँ बदलिएर सहर

सहर मात्र होइन

छन्द न बन्दको नमुना रहर भएछ ।

भारी मन लिई दुई चार गरूंगा पाइला के सारेको थिएँ

पाँच तल्ला माथिबाट काकी चिच्याइन

भेजिटेवललाई पानी दिन लाको ।

सम्झें हामी सानो छँदा त

खेत खलियान बारिका कान्लामा

तरकारी बारी हुन्थ्यो

अहिले त पाँच तल्ला माथि भेज फलेछ

गहरा कान्ला बेचेर बँगला ठडिएछ ।

झिंझा झुझि झोसि भुसेचुलो दनकाउने

सानिमा नि पक्की घरमा बस्ने भईछन

भन्दै थिन

सानोबाको काठको फ्याक्ट्री सार्है फापेछ

सिमा पारी छिमेकीलाई

रेलको लिक बनाउन यहि काठले भाकोछ ।

जुगांमा ताऊ लगाउँदै माइलाबा बोले

पैसा कमाउन तँ त सात समुन्द्र पारी पुगिस

पैसो त त्यहि खोला मुनि पो रहेछ ।

गगन चुम्बी भवन उनको त्यसै ठडियन

बालूवा ढु़ँगा रोडा गिट्टी माटो सबै खनी

माथि माथि मात्र केवल पानी बगि जाने

गहरा खेत सबै प्लटिगं

जंगल नासिएर बस्ती बसेछ

दाँत झिकिएको जस्तो

खाल्टै खाल्टो खोला पनि सार्है् कूरुप देखिएछ ।

खोल्नै नसकि आँखाहरू

म आफ्नो घरको बाटो लागें

जान्ने सुन्ने मेरा बाले

काकीलाई ठुलै गुन लगाएछन्

सुन फल्ने माटो बेची तासको दरबार ठडाएछन

जंगल नमासनु

रुख़ नकाटनु

मात्र काठ बेचनु भनि सानोबालाई सिफ़ारिश दिलाएछन्

खोला नाला देशको सम्पती हो

छुदै नछुनु

तर मुनि दाया बायाँ जे छ सबै तिम्रो भनि

माईलाबालाई थमाएछन्

सबैको सेवा गरी मेवाबाट दरबार ठडाएछन् ।

सोचिकन यि सबै

फिटिकै निद्रा आएन नयनमा

उजाड जंगल जस्तै ऊजाड थियो मन

अचानक गर्जियो मेघ फूटन थाल्यो बाँध

जलमग्न चारैतिर थिएन एक पनि साँध

गर्र्यौ दुइदिनको रमझम बेचि खोलानाला

सक्छौ भने थेग पहिरो थाप आफ्नै कॉध ।

Last Updated on Thursday, 20 June 2019 11:09

Hits: 255

मगर आदिकविको श्रद्धाञ्जली सभा सम्पन्न !

राज्यसत्ता

Image may contain: 8 people, including Kunta Thapa and Ganga Khasu, indoor
काठमाण्डौ , माघ २९ - मगर आदिकविजीतबहादुर सिञ्जाली मगरको ४९ औं दिनको पुण्यतिथिमा नेपाल मगर संघ, केन्द्रीय समितिर जीतबहादुर सिञ्जाली मगर साहित्यप्रतिष्ठानले माघ २६ गतेका दिन संयुक्त रुपमाश्रद्धाञ्जली सभा नेपाल प्रज्ञाप्रतिष्ठान, काठमाडौंमा सम्पन्न गरेको छ ।

आदिकविव्यक्तित्व सम्बन्धमा सञ्जोग लाफा मगरले स्वागतमन्तव्य सहित मगर साहित्यमा गरेको योगदानवारे विचार राखेका थिए । प्रतिष्ठानकापूर्व अध्यक्ष कुन्ताथापा मगरले प्रतिष्ठान स्थापनाउ देश्य र आदिकविजीवित वा मृत्त पत्तालगाउने खोजीकार्य गरेको सम्बन्धीबोलेकाथिए । 

जीतबहादुर सिञ्जाली मगर साहित्यप्रतिष्ठान कोष सहयोगार्थमगर जातिको महानपर्व माघे सकराती–२०७५ को अवसरमासिर्जना कलेज अफफाइन आर्ट, कक्षा १२ माअध्ययनरत विद्यार्थीहरुद्धारा फेश पेन्टीङबाट संकलित रकम रु. १४,५५५/– (चौधहजार पाँचसय पचपन्न रुपैयाँ)प्रतिष्ठानलाई आर्थिक सहयोग गर्नुको कारणवारे संयोजकसुश्री जयसरा मिरिचिङ मगरले मन्तव्य सहित कोषाध्यक्ष पुरन थापा मगरलाईप्रदान गरेका थिए । 

आदिकविको दुःखदनिधनले मगर भाषा साहित्यका धरोहर गुमाएको पीडा, त्यागीव्यक्तित्वभएको मन्तव्य सहितसिर्जना कलेज अफफाइनआर्टकासुश्री जयसरा मिरिचिङ मगर, सुश्री खुश्बु न्हेम्हाफुकी, सुश्री रश्मीश्रेष्ठ, सुश्री नीशिताश्रेष्ठ, सुश्री खुशी राई, सुश्री छीरिङ ग्यायो गुरुङलाई श्रद्धाञ्जली सभाका सभापतितथा नेपाल मगर संघकाउपाध्यक्षगंगाखासु मगरलेप्रशंसापत्रप्रदान गरेका थिए ।

२०७५ पौष ८ गते आइतवार विहान १०:०० बजे घोराहीदाङ बाटबुटवल जानेक्रममा शिवराजनगरपालिका–१, बनकसबासाचनौटा हाइवेरोडमा सडकपार गर्दा लु १ ख ५४९५ नम्बरको टिप्परको ठक्करले सडकदुर्घटनामा परी आदिकविको निधनभएको थियो ।

श्रद्धाञ्जली सभा नेपाल मगर संघ, केन्द्रीय समितिका उपाध्यक्ष गंगाखासु मगरको सभापतित्व, अतिथी कुन्ताथापा मगर, नेपाली सेनाका पूर्ब जर्नेल श्यामथापा मगर, हुमथापा मगर, कृष्णथापा मगर, कमलथापा मगर, भीमथापा मगर कार्यक्रम संचालन रक्ष रैका मगरले गरेका थिए ।

जीबसीम नवप्रतिभा पुरस्कार कोष संरक्षक दुतबहादुर गर्बुजा मगर, कोष संरक्षक क्या. वीरबहादुर थापा मगर, थर्क राना मगर र जयबहादुर हितान मगर स्मृति पुरस्कार कोष संरक्षक विजयहितान मगरले कार्यक्रमको लागि आर्थिक सहयोग गरेका थिए । 

 

 

यो पनि पढनुहोस :

मगरभाषी आदिकवि

गाउँकै सामन्तीहरूले कवि जितबहादुरलाई कम्युनिस्ट कार्यकर्ताको छाप लगाइदिए । खस भाषाविरोधी र मगर भाषा प्रचारकको झूटो लाञ्छनामा पुलिस प्रशासन बोलाएर यी कविको घर खानतलास गरिएको थिय
सञ्जोग लाफा मगर
काठमाडौँ — लेन्जा जजा माहाजा जजा पट्ट परढिसाक्के,इस आस टेनिकिङ माछान्ने है भाक्के ।
 

 

छोरा र छोरी दुवैलाई पढाऔं
लिङ्गको आधारमा भेदभाव नगरौं ।
(शिक्षा, मगर भाषाङ् ल्हीङ् ड टूक्का किताब )

जातीय पहिचान, भाषा संस्कृतिको संरक्षण गर्नका लागि थारू, तामाङ र किराँतीहरूले जातीय संगठन स्थापना गरेको थियो । बनारसदेखि पढेर आएको भर्खरको ठिटो पर्शुराम चौधरीसँग जातिको कुरा, इमानसिं चेम्जोङले किराँतीहरूको पुस्तक र शब्दकोश लेखेकाले भेट हुँदा किराँतीहरूको इतिहासबारे छलफल गर्ने गर्थे मगर आदिकवि— जितबहादुर सिञ्जाली मगर । मगर जाति शिक्षामा धेरै पिछडिएको, फजुल खर्च गर्ने स्वाभाव, लाहुरे प्रथाले सामाजिक, राजनीतिक र शैक्षिक क्षेत्रमा सहभागी शून्यजस्तै भएकाले २०१२ सालमा सिञ्जाली मगरको पहलमा रक्तकाली, काठमाडौंमा मगर समाज सुधार संघ भीमप्रसाद बुढाथोकीको अध्यक्षतामा गठन गरी संस्थापक कार्यालय सचिव बनेका थिए ।


संस्थाको मगर भाषामा शिक्षा प्रमुख उद्देश्यअनुरूप पाठ्यक्रम निर्माण, पाठ्यपुस्तक स्कुलस्कुलमा परिचालनका लागि सिञ्जाली मगरलाई जिम्मेवारी दिइएको थियो । राजनीतिक प्रतिकूल अवस्था र मगरको चेतनाको कमजोरीले केही वर्षपछि संस्था निष्क्रिय भयो । संस्था निष्क्रिय बने पनि व्यक्तिगत पहलमा ‘मगर भाषाङ शुरुवौ किताब’ मगरले पाठ्यपुस्तक प्रकाशन गरेर मगर स्कुल–स्कुलमा लगेर पढाउन प्रेरित गरेका थिए । मगर भाषामा गीत, कविता, उखानटुक्का गाएर, वाचन गरेर भाषाको महत्तालाई साहित्य मार्फत आकर्षित गर्थे ।

स्कुल स्थापना
काठमाडौंमा अध्ययनताका २०१२ सालमा लोक सेवा आयोग पास गरी सरकारी स्कुल त्रिपुरेश्वरमा स्थायी शिक्षक नियुक्ति भएका थिए । २०१६ सालमा विदुर नगरपालिका, माझीटार, नुवाकोटको च्वाडी पब्लिक स्कुल (हाल, च्वाडी उच्च माध्यमिक विद्यालय) स्थापना गरी संस्थापक प्रधानाध्यापक भएका थिए । प्रधानमन्त्री बी.पी. कोइराला पश्चिम भ्रमणमा आउँदा स्कुलको शिलान्यास गराएका थिए । गुरुबारे विद्यार्थी रामप्रसाद जोशी सम्झन्छन्, ‘उहाँको व्यक्तित्व लवाइ, खवाइ, बोलाइ, व्यवहारले नै सबै समुदायलाई शिक्षा प्रवाहित गरिरहेको हुन्थ्यो ।’ २०१७ सालमा बट्टार, नुवाकोटमा प्राथमिक विद्यालय स्कुल


(हाल भीमसेन माध्यमिक विद्यालय) स्थापनासहित अध्यापन गरेका थिए । २०१९ सालमा लामिडाँडा, नुवाकोटमा प्राथमिक विद्यालय स्थापना केही वर्ष अध्यापनपछि राजा महेन्द्रको पश्चिम देश दौडाहा समयमा आफ्नै गाउँ कोटाकोट बेंसीमा कोटाकोट प्राथामिक विद्यालय स्थापना गरे । प्यूठान र अर्घाखाँची जिल्लाको सिमाना असुरकोट खिल्जी प्राथमिक विद्यालयमा शिक्षक भएका थिए । रोल्पा जिल्लाको ओहनाफे प्राथमिक विद्यालयमा दुई वर्ष पढाएका थिए । अठार मगर खाम भाषा सिक्न जाँदा मिरुल, ढाङढुङ रोल्पामा पनि पढाएका थिए । खङरानाका राजापुरमा २०४६ सालमा बालकल्याण निम्न माध्यमिक विद्यालय स्थापना गरी अध्यापन गरेका थिए । उनले स्थापना गरेको स्कुल प्रायश: अहिले उच्च माध्यमिक विद्यालय र क्याम्पस बनिसकेका छन् ।

मगर साहित्य
मगर भाषा साहित्यको इतिहास सन् १९०८ मा जर्ज ए. ग्रिर्यसनले भारतीय भाषाहरूको सर्वेक्षण क्रममा मगर कथा अनुवाद गरिएको साहित्यलाई प्रारम्भिक विन्दु मानिन्छ । मगर भाषा साहित्य लेखनको प्रारम्भ २०४६ साल अघि फाट्टफुट्ट हुन्थ्यो । मगर साहित्यको पहिलो कृति मगर ‘भाषाङ ल्हीङ ड टुक्कावौ किताब’ कवितासंग्रह जितबहाद्र सिञ्जाली मगर र रेखबहादुर थापा मगरले संयुक्त लेखेका थिए । मगर साहित्य कविता, खण्डकाव्य, गजल, कथा, बालकथा, लघु कथा, उपन्यास, लघुनाटक, मुक्तक, हाइकु, निबन्ध, मगर उखानटुक्का तथा गाउँखाने कथा, अनुवाद, गीति विधामा लगभग १६२ जति कृतिहरू लेखिएका छन् । गीति एल्बम, वृत्तचित्र, चलचित्रसमेत निर्माण गरिएको छ ।


मगर भाषालाई मगराँती साहित्यको रूपमा परिचित गराउने श्रेय मगराँती भाषामा गीत तथा टुक्का लेखेर ठूलो योगदान पुऱ्याएकाले लेखकद्वयलाई मगराँती साहित्यको प्रथम तथा प्रसिद्ध कविको उपाधिद्वारा विभूषित गर्नुपर्ने प्रस्ताव आएको थियो । लामो बहस र अन्तक्र्रियापछि मगराँती साहित्यका आदिकवि जितबहादुर सिंजाली र रेखबहादुर थापा (२०४७) पुस्तक आधारमा २०५१ सालमा घोराही, दाङमा सम्पन्न नेपाल मगर संघको पाँचौं राष्ट्रि्रय महाधिवेशनले यी (सिंजाली र थापामगर) लाई मगर भाषाका आदिकवि घोषणा गरियो । आदिकविद्वय नै केही बर्ष सम्पर्कविहीन समेत भए । तर पछि केही वर्षपछि रेखबहादुर थापामगर सम्पर्कमा आए । मगर संघमा सक्रिय अवस्थामा नै २०५९ असार २९ गते मस्तिष्क पक्षाघातले उनको देहान्त भयो ।

चार दशक बेपत्ता
सादा जीवन उच्च विचारका अनुयायी सिञ्जाली मगर कम बोल्ने, अरूलाई पीरमर्का दिन नरुचाउने एकान्तप्रेमी अन्तर्मुखी स्वभावका थिए । कपडाको जुत्ता च्यातिएर खुट्टा हाल्नै नमिल्ने । कपडाको जुत्तामा खुट्टा राखेर रसीले बाँधेर हिंड्थे । उनको कमिज धेरै दिनदेखि नधोएको शरीरमा टाँसिएर झुत्रा भइसकेको एकपल्ट झिकेर फेरि लगाउन नमिल्ने सादगी जीवन थियो । मगर गाउँबस्तीमा मगर भाषाको महत्त्व र कवितालाई तत्कालीन समयको प्रचलित लोकलयमा वाचन गरी हिंड्दा कोलडाँडा पाल्पा, खस्यौली (हाल, बुटवल) बजारमा कविता वाचनसहित पुस्तक बिक्री गरेको आरोपमा पुलिस थानामा तारेख खेपेका थिए ।


पाल्पाको सत्यवती, गोठादीमा मगर भाषाको कविता वाचन गरिहिंड्दा उनको अत्यन्त दयनीय अवस्था देखेर गाउँलेहरूले चोरको आरोपमा पक्राउ गरी प्रहरी चौकीमा लगेको सत्य घटना र अर्घाखाँची असुरकोट, खिल्जी स्कुलमा शिक्षक हुँदा मगर भाषाको गीत हार्मोनियम बजाएर विद्यार्थीलाई गाउन सिकाउँदा पुलिसलाई पोल लगाई पक्राउ गरिएको थियो । गाउँकै सामन्तीहरूले कम्युनिस्ट कार्यकर्ता र खस भाषाविरोधी, मगर भाषा प्रचारकको झूटो लाञ्छनामा पुलिस प्रशासन बोलाएर घर खानतलास गरेका थिए । गाउँका सामन्ती, पुलिस प्रशासनले पक्राउ पुर्जी जारी गरेर दु:ख दिइरहने र आफ्नो जातिको अचेतन, शिक्षाको कमीले गर्दा २०२४ सालदेखि घरपरिवार, समाजदेखि सम्पर्कविहीन भएका थिए ।


घरपरिवारदेखि सम्पर्कविहीन भएपछि २००७ सालमा एक जना गुरुङले ‘कि छोरा चाहियो कि चितवन खोल्नुपर्‍यो’ भनेर माग गरेकाले चितवन खुलेको घटनाले शिक्षण गर्दै जाँदा सुकुम्बासीका लागि नेपालगन्ज, तुलसीपुर, दाङ घुमेका थिए । २०२७ सालमा राजा महेन्द्रले अनुमति दिएपछि प्रधानमन्त्री कीर्तिनिधि विष्टले कृषि विभागलाई पातलो कागजमा तोक लगायो । त्यसबेला वन, रानीवन वा बिर्तामा रहन्थ्यो । बिर्ता उन्मूलन भएमा रानीवन हुन्थ्यो । त्यसलाई नै राष्ट्रि्रय वन भनिन्थ्यो ।


मिरुल, ढाङढुङ रोल्पामा पढाउँदा बाह्र्रै महिना हिउँ पर्ने अन्नपात नहुने, खानका लागि भारतको कालापहाड जानुपर्ने दु:ख देखेकाले त्यहींका मान्छेहरू ल्याएर उनको नेतृत्वमा जंगल फँडानी गरी दाङ, देउखुरी जिल्लाको दक्षिणी सिमाना खङरानाकामा सुकुम्बासी बस्ती बसालेका थिए । आफू बसेको खङरानाका मात्र नभई भारतको सिमाना जोडिने २२ वटा नाकाहरू व्यवस्थित गरी दुई हजार सुकुम्बासीलाई बसोबास गराएका थिए । उनलाई स्थानीयले श्रद्धापूर्वक थापा सर, नेताजी भारततिर मास्टरजी भनेर सम्बोधन गरिंदो रहेछ । नेपालतिरको बजार कृष्णनगर, भालुबाङ, लमही, देउखुरी, घोराही, तुल्सीपुर, रिहार, कोहलपुर, नेपालगन्ज भारतको बजार वनकटा, भर्सैया, तुलसीपुरसम्म पुगेर कुचो र बाबियो डोरी (वनकसी) र वन पैदावर सामान बेच्ने प्रमुख पेसा अपनाएकाले त्यस क्षेत्रमा उनी कुचो बाजेको नामले प्रख्यात रहेछन् ।


आफ्ना बाजे खलकका माहिला बाबुका माहिली छोरी काली चेलीबेटीहरूमध्ये आर्थिक रूपले कमजोर थिइन् । धेरै वर्षपछि उनैको हातबाट तिहारको भाइटीका लगाउने र साहै्र दु:ख पाएकी छन् भने आफू बसेको ठाउँ खङरानाका ल्याउने उद्देश्यले बहिनीलाई लिन ठूलो ल्हुम्पेक आएको बेला २०६२ कात्तिक १० गते बिहीबार दिउँसो तीन–चार बजेतिर माओवादी जनयुद्धको चरम उत्कर्षको समय, संकटकाल अवस्थामा झुत्रो मैलो फाटेको सुरुवाल, कमिज लगाएको, जिङ्रिङ्ग कपाल, च्यातिएको चप्पलमा बाबियोको डोरीले बाटेको फित्ता लगाएको दयनीय व्यक्ति घुमेको देख्दा रुकबहादुर राना मगरलाई टीठ लागेछ । गाउँघरमा नौलो मान्छे देख्नेबित्तिकै कि † सोधिहाल्ने वा गाउँलेहरूले निगरानीगर्थे † चासो लागेर सोधेछन् । धेरै सोधखोजबाट सशंकित र झिजिएका वृद्ध सुरुदेखि नै चिया पिएर जान खोजेछन् ठेगाना, नागरिकता हेरेपछि बल्ल चारदशक बेपत्ता भएका मगर आदिकवि पहिचान गरेको थियो ।

बहुभाषा शिक्षा
संघीय व्यवस्था भएपछि संघ, केन्द्र र स्थानीय तहमा मातृभाषा शिक्षा नीति कस्तो हुनुपर्ने ? मातृभाषा, लिपिमा कसरी अध्यापन गर्न सकिन्छ ? निजी (बोर्डिङ) र सामुदायिक विद्यालयमा पाठ्यक्रम कस्तो हुने राय सुझावका लागि स्कुलस्कुलमा गएर लिखित सुझाव संकलन गरिरहेका थिए । त्यसैगरी ५ नम्बर प्रदेशको लागि पाल्पा, माथागढी–३, सराइमा बहुभाषा विश्वविद्यालय स्थापना गर्नका लागि निजी (बोर्डिङ) र सामुदायिक विद्यालयको लिखित राय सुझावसहित हस्ताक्षर संकलन अभियानमा कटिबद्ध थिए । भर्खरै संघीय संसद्बाट शिक्षा ऐन २०७५ पारित भएको छ । ऐनको दफा २६ मा शिक्षणको माध्यम भाषा उपदफा १ अनुसार– विद्यालयले प्रदान गर्ने शिक्षणको माध्यम नेपाली भाषा, अङ्ग्रेजी भाषा वा दुवै भाषा वा सम्बन्धित नेपाली समुदायको मातृभाषा हुन सक्नेछ भनिएको छ । माध्यमिक तहसम्म नि:शुल्क शिक्षा प्राप्त गर्ने अधिकार हुने भनिएको छ ।


आजीवन मातृभाषा शिक्षाको अभियानमा हिंडिरहेको मातृभाषी अभियन्ताको लमहीदेखि बुटवल यात्राक्रममा एक दुर्घटनामा परी गत पुस ८ मा निधन भयो । मगर साहित्यको अग्रज मगर जातिको धरोहर, शिक्षाप्रेमी गुमाउनुपरेको पीडासँगै राष्ट्रले मातृभाषा योद्धा पनि गुमाएको छ ।


प्रकाशित : माघ २६, २०७५ १२:०५

 

Last Updated on Tuesday, 12 February 2019 16:05

Hits: 516

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - ज्ञान बहादुर गाहा मगर