A+ A A-

‘मगरनेस’गुमाएका काठमाडाैंका रैथाने मगर ।

-नवीन विभास,

कोतपर्वमा कप्तान रणध्वज रानाको पनि रगत बग्छ । राणाले ‘कप्तान राना सम्पत्ति’ हर्छ । कप्तानपत्नी बालबच्चा च्यापेर वनारसिन्छन् । वनारसमा दुःखजिलो गरी बालबच्चा पढलेख गराउँछिन् । कोतपर्व रगतबाट सिंहासित जंगबहादुर राणा बेलायत पुग्छन् । एकछत्र राजवाला जंगबहादुरलाई संसारै राज गर्ने अंग्रेजी आफ्ना शाखासन्तानलाई पढाउने तिर्खा लाग्छ । कुइरे मास्टर साथ लिई जंगबहादुर फर्कन्छन् । ‘सिओडब्लु काउ’ पढाउँछन् । तर, ‘काउ’ माने ‘गाई’ भन्ने बेलायती मास्टरलाई ‘थाहा मरु’ । जंगबहादुर राणा रन्थनिन्छन् ।

काउ माने गाई जानेको मास्टरखोजी सुरु हुन्छ । सात सरदार वनारस पुग्छन् । भेट्छन्, रणध्वजपुत्र गरुडध्वजलाई । राणा आदेश झर्छ, ‘जसरी भए पनि काठमाडौं ल्याऊ ।’ तर, रानाले प्रस्ताव अस्विकार्छन्, ‘मेरो बाबालाई मारेको ठाउँ फर्कन्नँ ।’सात सरदार सकसिन्छन् । लाख प्रयासपछि अन्तमा, गरुडले तीन ‘सर्त’ राख्छन्ः एक– हरेको सम्पूर्ण सम्पत्ति फिर्ता, दुई– मारिएका पिताको कप्तान पद मलाई, तीन– काठमाडौं पुग्दा सिन्दुर जात्रा ।

सर्त मन्जुर भएपछि राना फर्कन्छन् । लाल दरबारमा पढाउँछन् । चार कक्षापछि कहाँ पढाउने ? पाँच कक्षा पढाउन स्कुल खुल्छ, दरबार हाइस्कुल । ‘२०४२ सम्म त मलाई मगर हुँ भन्ने थाहा थिएन । लाङ्घाली गठन भएपछि बाबा (शान्तध्वज) मकवानपुर अध्यक्ष हुनुभयो । म पनि अभियानमा जोडिएँँ,’ कोतपर्वमा मारिने रणध्वज चेली एवं ललितपुर मगर महिला अध्यक्ष चाँदनी थापा भन्छिन् । पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यका कब्जा गर्दा लड्ने सात काजीमध्ये एक हुन्, रणध्वज पुर्खा । ‘काठमाडौं कब्जा गरी फर्कन थाल्दा पृथ्वीनारायणले भनेछन्, ‘ह्याँ मेरो को छ र ? यतै बस,’ चाँदनीले आफ्ना पुर्खा काठमाडौंमा कसरी बसे भन्ने कहानी सुनाउँछिन्, ‘वसन्तपुर दमकलपछाडिको घर दिइएछ ।’


१.सेनापुत्र कृष्णकुमार राना जंगी जागिरमा नजोडिई कीर्तिपुर केन्द्रीय पुस्तकालयमा जागिरिन्छन् । साठी वर्षीय रानाका चार छोराछोरीमध्ये एक अमेरिका छन्, दुईले मास्टरी गर्छन् भने एक छोरी बैंकमा अधिकृत । ‘हाम्रा पुर्खा गोर्खाबाट नुवाकोट हुँदै वनस्थली बसेछन् । पुख्र्याैली घर गोर्खा त हो, तर कुन गाउँ ? थाहा छैन,’ राना भन्छन्, ‘पृथ्वीनारायणले बसालेको भन्छन् ।’


२.गायक रवि थापामगर स्टुडियोमा अन्जु पन्तलाई भन्दै छन्, ‘...मेरा सबै खुसीहरू बाटोभरि ओछ्याइदिन्छु ।’ पुर्खाको जंगी जागिरमा नजोडिई मगरगाउँले रवि गायन क्षेत्रमा छन् । पृथ्वीनारायण शाहले काठमाडौं उपत्यका कब्जा गरेपछि रवि पुर्खालाई भैंसेपाटीस्थित मगरगाउँमा बसालेका हुन् । पुर्खा गोर्खा कुन ठाउँबाट आएका हुन् ? सेनाको कुन पदका हुन् ? लिखत छैन । मगरगाउँ नाउँका उपत्यकामा दुई गाउँ छन्, सानोठिमी र भैंसेपाटीमा । यी दुई गाउँका नाउँमा पुरानो बसपार्कबाट बस गुड्छन् । दुईमध्ये रवि भैंसेपाटीवाला मगरगाउँका हुन् । नाउँ नै मगरगाउँ नै नलेखिए पनि रैथाने मगरगाउँ भने उपत्यकामा दर्जन हाराहारी छन् ।

विद्रोह गर्न सक्ने कीर्तिपुर घेर्न मगरबस्ती
मगर सेनाका रगत, पसिना र रहर साटेर गोर्खा राज्य बिस्तार काठमाडौं उपत्यकामा पनि विस्तार हुन्छ । काठमाडौंलाई राजधानी बनाउँछ । कब्जा गर्दै मगर सेना पूर्व पुग्छन् । सत्ताकब्जापछि पृथ्वीनारायणले काठमाडौं बचाउन पनि मगर सेना नै प्रयोग गर्छन् । त्यसका लागि उपत्यकाका सामरिक महत्वका ठाउँमा मगरबस्ती बसाल्छन् ।

गोर्खाली सेनाले कीर्तिपुरमा चर्को ज्यादती गर्छ । नाक काटेका क्रूर कुरा छन् । रोल्पा÷रुकुमतिर क्रूर नरसंहार सम्झाउन अहिले पनि ‘गोर्खा प-यो’ भन्छन् भने कीर्तिपुरमा के भयो होला ? कीर्तिपुरले विद्रोह गर्ने डरले होला, मगर सेनालाई पृथ्वीनारायणले कीर्तिपुरवरपर बसालेको देखिन्छ । ‘कीर्तिपुर वरिपरि मगर र क्षेत्री बस्ती छन् । चम्पादेवीदेखि लिएर वानस्थली, नैकाप झन्डै चारैतिर,’ कीर्तिपुरवासी लेखक राजेन्द्र महर्जन भन्छन् ।

टौदह, धोबीघाट, बल्खु, वानस्थली, मच्छेगाउँ, चोभार, मगरगाउँ, टौदह, नैकापका मगर रैथाने बस्तीले कीर्तिपुर झन्डै फन्को मारेका छन् । ‘हुन सक्ने कीर्तिपुर विद्रोह रोक्नलाई राखिएको हुनुपर्छ,’ बल्खुस्थित मगरगाउँले एवं अनुसन्धाता सनचन्द्र थापामगर भन्छन् । बल्खुमा बसालिएका मगर सेना गोर्खाबाट लडाइँ गर्दै पूर्व गएर फर्केका हुन् । ‘पूर्वबाट आएको भन्छन् । राजाले लालमोहर दिएर बसालेको हो,’ थापा भन्छन् । बल्खुमा अहिले तीस मगर घरधुरीसहित पृथ्वीनारायणले बसालेका बस्नेत, हमाल, सन्यासी, नगरकोटी र केही घर बाहुन पनि छन् । काठमाडौं र कीर्तिपुर जोड्ने मुख्य भाग बल्खु हो । त्यसैले पनि बल्खुमा मगरबस्ती बसालेको देखिन्छ ।

मगर कमान्डर र सेनाको साथले काठमाडौं सिंहासनमा पृथ्वीनारायण शाहलाई राज गराएको हो । ‘गोर्खा विस्तार’मा मगरबस्ती उजाडिएका छन् । उजाडिने क्रम दोहोरिन्छ, पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धमा पनि ।

त्यसैगरी, कीर्तिपुर र पाटन जोड्ने धोबीघाटमा मगरबस्ती छ । थानकोट भएर सीधै व्यापारी कीर्तिपुर पस्ने नाकावरपर वानस्थली, माटीखेल, नैकापजस्ता भागमा मगरबस्ती बसालिएको छ । ‘पृथ्वीनारायण शाहले यहाँदेखि त्यहाँसम्म भनेर जग्गा दिएर बसालेको रे,’ मगरगाउँले गायक रवि थापा मगर भन्छन् । मगरगाउँको पश्चिममा कुँवर छन्, पूर्वमा खड्का र बीच भागमा खत्री । अलि पर छ, नेवारबस्ती, सानो खोकना । झन्डै पचास घर मगर भएको वानस्थली बस्तीसँगै छन्, खड्का र कार्की पनि ।

३ .राजधानी सुरक्षार्थ उपत्यका पस्ने मुख्य नाका थानकोटवरपरका वानस्थली, नैकाप, माटीखेलमा मगर सेनाको बस्ती बसालेको देखिन्छ । त्यसैगरी उपत्यका भित्री भाग धोबीघाट, बल्खु, धापासी तिलिंगाटार, मगरगाउँ आदि भागमा मगरबस्ती छन् । २५१ वर्षअघि भादगाउँ कब्जा गर्ने मगर सेनाका कतिपयलाई सानोठिमीमा बसाल्छन् । बस्ती नाम रहन्छ, मगरगाउँ । मगरगाउँबाहेक चाँगुनारायण, सिपाडोलमा पनि मगरबस्ती छन् । तिब्बतसँग हुने व्यापारमा व्यापारिक थलोको रूपमा परिचित साँगामा मगरबस्ती छ ।

सानोठिमीवाला मगरगाउँ, सूर्यविनायक, सिपाडोल, चाँगुनारायण, साँगा, गुन्डु, कौशलटार, भैंसेपाटीवाला मगरगाउँ, टीकाथली, लुभु, बाग्डोल, नखीपोट, धोबीघाट, चोभार, टौदह, मच्छेगाउँ, वानस्थली, माटीखेल, दहचोक, धापासी तिलिंगाटार रैथाने मगरबस्ती हुन् । उपत्यकामा बसालिएका रैथाने मगरबस्तीमा मुख्यतः थापा, राना र आले छन् । तिनैभित्रका इस्माली, गुर्माछान, बरई, मस्रांगी, फेवाली, भुसाल, सिंजाली, किङरिङ छन् । राजधानी मात्र होइन, भारतीयसँग जोडिएको सीमामा पनि मगरबस्ती बसालिएको छ । कञ्चनपुर चाँदनी दोधारामा बसालिएको पूर्वसैनिक चेली हुन्, खानेपानीमन्त्री विना मगर । त्रिवेणी र सुस्ताजस्ता सीमामा पनि मगर भूपू सेना बस्ती छ ।

४.भक्तपुर मगरगाउँमा करिब पैंतालीस घर थापा, आठ घर राना र पाँच घर आले छन् । ‘तीन सय पचास मत छ । जुन मत वडामा जिताउन र हराउन काफी छ,’ मगरगाउँका वासुदेव थापामगर भन्छन्, ‘अहिले कांग्रेसबाट राम थापामगर वडाध्यक्ष छन् ।’ मगरगाउँकी हुन्, नेमकिपा पूर्वसांसद अनुराधा थापामगर । थानकोट डाँडामुनि माटीखेलकी हुन्, प्रदेश सांसद रमा आले । पंैतालीस घरधुरी भएको अर्को मगरगाउँ अर्थात् भैंसेपाटी मगरगाउँसहित अन्य मगरबस्तीका मगर पनि राजनीतिमा संलग्न छन् ।

५.पृथ्वीनारायण शाहको फौज पुर्खावाल काठमाडौं रैथाने मगरबस्तीमा भर्ती घट्दो छ । बाहिरका मगर समाजमा जसरी बेलायती सेना र सिंगापुर पुलिस हुने चलन छैन । भारतीय सेनामा जाने चलन एकदमै कम देखिन्छ । यसैगरी, निजामती सेवामा जाने संख्या पनि एकदमै सानो छ । जग्गा बेच्दै घर बनाएर घरभाडा आम्दानी स्रोत बनाउने रैथाने मगर संख्या बढ्दो छ । अंशबन्डा हुँदै जाँदा जग्गा साँगुरिएका छन् । युवाहरू अष्ट्रेलिया, युके, अमेरिका, कोरियामा पुगेका छन् ।

जन्म, बिहे र मृत्युमा बाहुन बोलाउँछन् । राजधानीका रैथाने मगर पूरै हिन्दूकरण भएका छन् । हिन्दू शासक संस्कृति प्रभावले ‘मामाचेली बिहे’ चलन ठप्पप्रायः छ ।


उपत्यकाका रैथाने मगरका वंशावली छैन । बस्ती बसाल्दाका पुर्खा को र कुन पदका हुन् ? थाहा छैन । त्यसैले आफ्ना पुर्खा गोर्खाबाट आएको भन्ने थाहा भए पनि खोज्दै जाँदा कुन गाउँ हो ? पुग्न गाह्रो छ । अन्तर्जातीय बिहे थोरै देखिन्छ । धेरैजसो क्षेत्री र नेवारसँग भएको छ । रैथाने मगरबस्ती बसेका छन्, ठकुरी, क्षेत्री, बाहुनबस्तीसँग ।

मगर सिला बचेको छ, ‘छ्यामा’ र ‘छेवर’


काठमाडाैंका रैथाने मगरको ‘मगरनेस’ गुमाएका छन् । उनीहरूसँग न भाषा छ, न संस्कृति । मगर भाषा र संस्कृतिको ‘सिला’ खोजे भेटिने दुई चिज छन्, छ्यामा र छेवर । कसरी बचेका छन् ? अध्ययनको विषय छ । राज्यनीति नै एक भाषा र एक संस्कृति भएपछि मगरले आफ्नो संस्कृति र भाषा भुल्नु अस्वाभाविक होइन । सानीआमालाई छ्यामा भन्छन् । त्यसैगरी, तिनले छेवर गर्छन् । क्षेत्री–बाहुनको व्रतबन्धजस्तै हो, छेवर । कुलपूजाको रूपमा तिनले वराह मस्ट पुज्छन् । मगर थर क्षेत्री–बाहुन थरसँग जुधेर ‘पहिचान संकटमोचन’का लागि मगर अभियन्ताले आफ्नो थरको पछाडि ‘मगर’ लेख्ने अभियान चलाएका छन् । ‘थरपछि अनिवार्य मगर लेख्ने कुरा चलेको छ,’ भक्तपुर मगरगाउँका वासुदेव थापामगर भन्छन् । थापा, राना, घर्ती, बुढा, रेग्मी, भुसाल, बराल आदि थर बाहुनक्षेत्रीसित पनि मिल्छ ।

मगर इतिहास स्रोत नै लोककथन


मगर मूलथलो हिमाली भेग, उच्च पहाडी भेग र मध्यपहाडी भेग हो । जुन थलो क्रमशः काइके, अठार र बाह्र नाउँले चिनिन्छन् । क्षेत्रीबाहुनपछि नेपालमा फैलिएको मगर त छिमेकी भारतका सिक्किम र दार्जिलिङमा पनि छन् । आदिवासी मगर क्लस्टर राप्ती, लुम्बिनी, गण्डकी, धवलागिरितिर हो । मगरको भाषा छ । लिपि छैन । अन्य आदिवासीका जस्तै मगरको पनि लिखित इतिहास छैन । भन्छन्, ‘लिपिबद्ध नभएका जातिका किंवदन्ती र कथा मात्र हुन्छन्, ती नै आदिवासी इतिहास स्रोत हुन् ।

यामबहादुर पुन र झकेन्द्र घर्तीमगरले सम्पादन गरेको ‘मगर जाति’मा फटिकबहादुर थापा मगर लेख्छन्– पृथ्वीनारायण शाहले सन् १७६७ मा कीर्तिपुर, १७६८ मा काठमाडौं र एक वर्षपछि पाटन र भादगाउँ जितेका छन् । त्यसपछि गोर्खाबाट राजधानी काठमाडौं सार्छन् । पृथ्वीनारायण सेनामा मगर बाहुल्य भएकाले तिनलाई कीर्तिपुर, काठमाडौं, भादगाउँ र पाटन हान्दा मगर सेनाका परिवार काठमाडौंमा उपत्यकामा रहन थाल्छन् ।

पछिल्लो जनगणनाअनुसार ललितपुरको जनसंख्या ४ लाख ६८ हजार १३२ छ । त्यसमध्ये मगर जनसंख्या २१ हजार ९३४ (४.६८ प्रतिशत) छ । भक्तपुरमा ३ लाख ४ हजार ६५१ जनसंख्यामध्ये मगर ६ हजार ८३९ (२.२४प्रतिशत) छन् भने काठमाडौंमा १७ लाख ४४ हजार २४० जनसंख्यामध्ये मगर ७० हजार ८३ (४.०१ प्रतिशत) छन् । सरकारी तथ्यांक भन्छ– मगर जनसंख्या १८ लाख ८७ हजार ७३३ छ । यसको अर्थ हो, नेपालमा तेस्रो ठूलो जनसंख्या र आदिवासीमा पहिलो । जसमध्ये ४ लाख २५ हजार १३५ मगर मात्र आफ्नो मातृभाषा बोल्छन् ।


नेपालमा १२६ जातजाति र १२३ भाषामा ६ थपिएर भाषा संख्या १२९ पुगेको छ । मातृभाषी जनसंख्याका आधारमा मगर भाषा नेपालको सातौँ स्थानमा छ । ‘गोर्खा’ र ‘माओवादी’ विस्तारमा मगर रगत काठमाडौंमा मगर कहिलेदेखि बस्न थालेका हुन् ? मगर लेख्य इतिहास छैन । ‘शासक खलकीय इतिहास’ भरपर्दो छैन । तपाईंले भन्नुहोला, ताम्रपत्र र शिलापत्रमा लेखेको के हो ? त्यस्ता लेखोटमा भेटिने शासकस्तूति हो ।

रुकुम मैकोटका लजिम पुन सुनाउँछन्– रुकुम मैकोटका ‘र्‍हाङु पुन’ वंशावली रुकुमकोटे राजाले लान्छन् । पितापुर्खा जान्ने जिज्ञासा जागेर लजिमहरूले खोज्छन् । रुकुमकोटे राजा सन्तान लोकेन्द्रबहादुर शाहले आफ्ना पितालाई मागेर नरहरिनाथ योगीले लगेको बताउँछन् । लजिम वंशावली खोज्दै योगी आश्रम पुग्छन् । त्यसवेला योगी ‘माथि’ लागिसकेका हुन्छन् । सरकारले ‘सिल’ गरेको भन्छन् । हेर्न नपाएर फरक्क फर्कन्छन् । नरहरिनाथपछिका मुख्य योगी श्रीषनाथ भन्छन्, ‘बढीजसो कागतपत्र सिल गरेका वेला पानीले भिजेर खत्तम भयो । तपाईंले भनेको चिज छ कि छैन ? कुन्नि ?’ पहिलो, मगर लिखत नै नगण्य छ । भएका पनि ‘गुम’ छन् ।

गोर्खा कब्जाअघि कर्णालीको खस आक्रमण प्रतिकार गर्न क्षेत्री, मगर सेना ल्याउने चलन सुनाउँछन्, जानभानहरू । त्यसैले शाही सत्ताअघि पनि काठमाडौंमा मगर अस्तित्व सम्भावना देखिन्छ । गोर्खा विस्तारमा लडेका लडाकु सन्तान हुन्, काठमाडौंका रैथाने मगरबस्तीवाल । कब्जा गरेको भूगोल रक्षार्थ सामरिक महत्वका ठाउँमा मगरबस्ती बसालेको देखिन्छ ।

मगर कमान्डर र सेना साथले काठमाडौं सिंहासनमा पृथ्वीनारायण शाहलाई राज गराएको हो । ‘गोर्खा विस्तार’मा मगरबस्ती उजाडिएका छन् । उजाडिने क्रम दोहोरिन्छ, पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्धमा पनि । सत्ता जोगाउन राणा सरकारले मगरलाई बेचेर बसालेको ‘लाहुरे संस्कृति’, मगर बेचबिखन अर्थात् लाहुरयात्रा ‘समाजवादी’ डबल ‘कम्युनिस्ट’ ओली सरकारसम्म जारी छ । कास्मिरमा भर्खरै गोर्खाका अर्जुन थापामगरले रगत बगाएका छन् ।

बेलायती साम्राज्य फैलाउन र जोगाउन पनि मगर रगत बगेको छ । पृथ्वीनारायणलाई काठमाडौं सिंहासन दिलाएको २३९ वर्षपछि मगरले नै पुष्पकमल दाहाललाई बालुवाटार सिंहासन दिलाउँछन् । सुप्रिम कमान्डर दाहालका चारमध्ये दुई डेपुटी कमान्डर अनन्त वर्षमान पुन र पासाङ नन्दबहादुर पुन हुन् । दुवैजना माओवादी आधारभूमि रोल्पाका हुन् । जुन भूमिमा ‘जनयुद्ध’ जग बसाल्ने रामबहादुर थापा बादल हुन् ।

गोर्खा विस्तारमा बाह्र मगरात मगर रगतको गण्डकी बगेको छ भने माओवादी विस्तारमा अठार मगरातको रापती । बलिदानअनुसार मगर समुदायले सत्ताको ‘बिलो’ पाउनुपर्ने हो । तर, एकाधलाई दिलाएको ‘चिब्लो’मै मगर बलिदान सुरापूरा गरिएको छ ।

टुंग्याउनीमा माओले सत्ता बन्दुकको नालबाट निक्लन्छ भनेजसरी नेपालमा सत्तापलट रगतको आहालबाट आएको छ । आहालमा मगर रगत पनि छ । तर, त्यो रगत अरूका सत्ता ल्याइदिन र जोगाइदिनमै सिमितिएको छ । मगर रगत, पसिना, भावना र जीवनका खुसी सत्ता खोस्न र टिकाउन प्रयोग गर्ने पृथ्वीनारायण ‘नजिर’ दोहोरिरहेको छ ।

पछिल्लो संस्करण हो, पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड नेतृत्वको जनयुद्ध । एकातिर, राज्यले नै जबर्जस्त मगरलाई माओवादी बनाउँछ भने अर्कोतिर प्रचण्डले ‘उत्पीडित जाति, लिंग, वर्ग र क्षेत्र’लाई मुक्तिको ‘ललिपप’ देखाउँछन् । सबभन्दा बढी मगर नै ‘जनयुद्ध’मा सहभागी हुन्छन् । मारिन्छन्, बेपत्ता पारिन्छन् र अंगभंग बनाइन्छन् । तर, सहिद, घाइते, बेपत्ता र जिन्दगीका रहर जति बलिदान गर्ने भुइँतले मगरसपना सडकमै अलपत्रिन्छन् ।

पृथ्वीनारायण र पुष्पकमल सत्ता दिलाउने र टिकाउने लडाकुमै कहिलेसम्म मगर सिमितिने ? लाहुरे संस्कृतिमा कहिलेसम्म लाहुरिने ? कुमार थापाको संगीत र जगदीश समालको यो गीत कहिलेसम्म गाइरहने, ‘...बलिदानको बाली लाउँछौ उठाउने हुन्छ अर्कै ।’जवाफ खोज्ने वेला घर्किसकेको छ ।-नयाँ पत्रिका 

Last Updated on Friday, 17 January 2020 17:23

Hits: 314

रामेछापको उमाकुण्डमा बिशाल गुम्बा निर्माण

 

गेली शेर्पा

रामेछाप जिल्लाको उत्तरी भेग उमाकुण्ड गाँउपालिका वाड नं ६ झगरे खानि भन्ने ठाउँमा करोडौ लागानिमा भब्य बौद्ध गुम्बा, बिहार शिक्षालयको निर्माण हुने भएको छ । २०७६ साउन ३ गते परम पुजनिय छैटो निर्माणकाय धर्मगुरु थेण्डुप रिन्पोछेले उमाकुण्ड गाँउपलिकामा वाड नं ६ स्थित झगरे खानिमा शान्ति, समृद्धि र दिगो बिकासका लागी वाङ तथा प्रबचन कार्यक्रमको आयोजनामा बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालय निर्माण गर्ने घोषणा गरेका थिए ।

कार्यक्रममा गा.पा. का अध्यक्ष शेर बहादुर सुनुवार गा.पा.को प्रशासकीय अधिकृत इश्वरी प्रसाद सुवेदी र वाड न. ६ का वडा अध्यक्ष कृष्ण बहादुर सुनुवारको उपस्तिथि रहेको थियो । उक्त कार्यक्रममा रामेछाप जिल्लाको उत्तरी भेग उमाकुण्ड, गोकुलगंगा र लिखु तामाकोशी गाँउपालिकाका हजारौँ मानिसहरुको सहभागिता रहेको थियो । उमाकुण्ड गा.पा. वडा न. ६ मा जन्मेका राजनितिज्ञ तथा पत्रकार कृष्ण बहादुर तामाङ र सामाजिक क्षेत्रमा सकृय रहेका कर्म छेतेन लामाको पहलमा गुम्बा, बिहार र बौद्ध शिक्षालयको निर्माण हुने भएको हो ।

परम पुजनिय छैटौ निर्माणकाय धर्मगुरु थेन्डुप रिन्पोछेज्युले वाङ तथा प्रवचन र बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षलय निर्माण गर्ने घोषणा गरेको दिनमा बिसाल झरि बर्षा भएपनि कार्यक्रम भब्य रुपमा सम्पन्न भएको थियो । कार्यक्रममा धर्मगुरु रिन्पोछेले उमाकुण्ड गा.पा. वडा न. ६ झगरे खानिमा करिब चालिस रोपनी क्षेत्रफलमा भब्य बौद्ध गुम्बा, बिहार, शिक्षालय र प्रवचन दिन आउने रिन्पोछे र धर्मगुरुहरुको निम्ती बिशिष्ट र साधरण गरि दुईवटा अतिथि गृहको पनि निर्माण गर्ने घोषणा गरेका थिए । बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालयको निर्माण सम्पन्न गर्ने योजना सफल बानाउन गाँउपालिका र वडाका जनप्रतिनिधिहरुले आफुले गर्न सक्ने सबै प्रकारको सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता गरेका थिए ।

बैद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालय निर्माणको निम्ती त्यसै वडाका बासिन्दा गरुड सिंह तमाङले बाह्र रोपनी जग्गादान गरेका छन् भने बाँकी जग्गाको ब्यवस्थापन गाँउपालिका र वडाका जनप्रतिनिधिहरुले उपलब्ध गराइ सकेका छन् ।

नेपाल प्राकृतिक रुपमा संसारकै धनि देश भएपनि आर्थिक रुपमा गरिब देश हो । उमाकुण्ड गा.पा.को झगरेखानी रामेछाप जिल्लाकै बिकट र बिकासका दृष्टिले समेत पछि पारिएको गाँउ हो । उमाकुण्ड गा.पा.को झगरेखानी बिकासको दृष्टिले अत्यन्तै नाजुक, राज्यले दिनु पर्ने र गर्नु पर्ने बिकास निर्माणका हरेक कुरामा पछि पारिएको छ । यो ठाँउलाई भौतिक पुर्वधार तथा बिकासमा मात्र नभई शिक्षा जस्तो अत्यन्तै अपरिहार्य बिषयमा समेत पछि पारिएको छ । आर्थिक, सामाजिक, शैक्षिक, भौतिक पुर्वधारका बिकास लगायत हरेक क्षेत्रमा पछि पर्दा यहाँका जनताहरुलाई धेरै पिडा बोध हुने गर्दछ । यस क्षेत्रका जनताको आर्थिक स्थिति राम्रो बनाउन सक्ने कुनै आधार नभए पछि यहाँका युवाहरु गाउँ नै खालि गरेर बिदेश पलाएन हुनु पर्ने डरलाग्दो अवस्था रहेको छ ।

नेपाली भुमिमा जन्मनु भएका भगवान बुद्धको दर्शन र बुद्ध धर्म संसार भर प्रख्यात छ । तर नेपालमा बौद्धमार्गिहरुको जनसंख्या दश प्रतिसत पनि छैन, जुन दुखद कुरा हो । नेपालमा बुद्धधर्म पछि पर्नुको थुप्रै कारणहरु छन्, ति सबै कारणहरु याहा उल्लेख गर्न सकिदैन । अन्य धर्मलाई बौद्धमार्गिहरुले कहिल्यै सानो ठुलो भनि भेदभाव गर्दैनन् । अनेक आलोचना गर्नु भन्दा पनि बौद्ध धर्म र दर्शनको कसरी जर्गेना गर्ने र मानव उपयोगी बौद्ध दर्शनलाई कसरी सबैतिर फैलाउने मुख्य कुरा हो ।

बुद्धका दर्शन र महाज्ञानहरुलाई आम नेपाली समुदायले बुझ्ने गरी नेपाली भाषामा नसिकाउनु र नपढाउनु नै बौद्ध धर्म पछि पर्नुको मुख्य कारण हो । बाौद्ध दर्शन र महाज्ञानहरुलाई नेपाली भाषामा सिकाउने र पढाउने व्यवस्था गरेको भए सायद आज नेपालमा सत प्रतिसत नेपालीहरु बैद्धमार्गि बन्ने थिए होलान् । बुद्धका दर्शन र महाज्ञानहरुलाई नेपाली भाषामा नसिकाउने, नपढाउने र लुकाई छिपाई राख्ने गरेकै कारण बुद्ध जन्मेको देश नेपालका नागरिकहरुलाई बौद्धमार्गी हौ भन्न पनि लाज लाग्ने अवस्थाको सृजना भएको छ ।

लामा नपढेका वा तिब्बती भाषा नजानेका अधिकांस नेपाली नागरिकहरुलाई बौद्ध दर्शनका पञ्चशील र अष्ठशीलको सामान्य सिद्धान्त समेत थाहा हुदैन भने कसरी बौद्ध दर्शन र धर्मको बिकास हुन्छ ? लामा नपढेका वा तिब्बती भाषा नजान्ने नेपाली बौद्धमार्गिहरुलाई बौद्ध धर्म र दर्शनको सामान्य ज्ञानमात्र थाहा पाएको देखिन्छ । नेपालका बौद्धमार्गिहरुलाई बौद्ध धर्म र दर्शन अनुसार गरिने जन्म, न्वारन, बिवाह, मृत्यु सस्कार र सामान्य धार्मिक पुजापाठ मात्रै गर्न जानेका छन् । बुद्ध धर्मको शास्त्र त्रिपिटक नै नेपाली भाषामा छैन भने आदिबाशी समुदायको भाषामा हुने कुरै भएन । बरु अहिले नेपालका सबै गाउँ बस्तीको आदिवाशी समुदायको हातहातमा त्याहाका स्थानिय समुदायकै भाषामा बाईवल पुगेका छन् र बौद्धमार्गिहरु माथि धार्मिक अतिक्रमण भइ रहेकोछ ।

उमाकुण्ड गाँउपलिका वडा न. ६ झगरेखानी र धर्मगुरु थेन्डुप रिन्पोछेले बौद्ध गुम्बा, बिहार र स्कुल निर्माण गर्ने घोषणा गरेकै स्थानमा बौद्ध गुम्बा, बिहार र स्कुल निर्माण भएमा त्यस क्षेत्रमा बौद्ध धर्म र दर्शनको ज्ञान ब्यापक रुपमा फैलने छ । परम पुजनिय धर्मगुरु रिन्पोछेले बौद्ध गुम्बा, बिहार र स्कुलको निर्माण गर्ने घोषणा गर्ने क्रममा योजना सम्पन्न भए पछि त्यस गुम्बामा नियमित रुपमा धर्म गुरु र रिन्पोछेहरु बाट बौद्ध धर्म र बौद्ध दर्शनका बारेमा नियमित रुपमा प्रवचनहरु दिइने र धर्म गुरु थेन्डुप रिन्पोछे स्वयम उपस्थित भएर हरेक ६ महिनामा एक पटक १५ दिनसम्म करिब पाँच हजार जनालई बौद्ध धर्म र दर्शनको बारेमा प्रबचन दिने घोषणा पनि गरेका छन् । धर्म गुरु रिन्पोछेले निर्माण गर्नुहुने यस गुम्बामा बुद्ध दर्शनहरु पढाइनेछन्, बौद्ध दर्शनका महत्वपुर्ण कुराहरु जिवनमा लागु गर्न सिकाइने छ । बौद्ध धर्म दर्शन र ज्ञानको आम जिवनमा कस्तो महत्व छ भन्ने कुराहरु यस ठाउँका बौद्धमार्गिहरुलाई प्रवचनद्धारा सिकाईने छ र यस गुम्बामा थुप्रै बिद्यर्थिहरुलाई पढाइने छ ।
बाैद्ध धर्म र दर्शनको बिषयमा रामेछापका मात्रै नभएर दोलखा, सोलुखुम्बु र ओखलढुङ्गाका जनताले समेत लाभ लिन सक्नेछन् भने हिसावले उमाकुण्ड, गोकुलगंगा र लिखु तामाकोशी गा.पा. का बौद्धमार्गिहरु बढी लाभान्वीत हुनेछन् । देश बिदेशवाट समेत उक्त बौद्ध शिक्षलयमा आइ बौद्ध दर्शन अध्ययन गर्न सक्नेछन् ।

बौद्ध धर्म र बुद्धका दर्शनहरुलाई आज बिश्वका सबै धर्म र समुदायले अनुशरण गरी रहेका छन् । उहाका जिवनका दुःख, रोग, भोक, माया, लोभ, घृणा र तिरस्कार, क्रोध, घमण्ड आदिका बिषयमा दिनु भएका ज्ञानमार्ग र दर्शनहरु, शान्ति र मानव समुदायको जिवनका लागि र सम्पुर्ण प्राणि जगतको भलाईको लागि हो भन्ने कुरा बिश्वका शिक्षित सभ्य मानव समुदायले बुझिसकेका छन् । विश्वभर दिन दुई गुणा र रात चौ गुणाको दरले बुद्धका अनुयायिहरु बढदै गई रहेकाछन् । हलिउडका बरिष्ठ कलाकारहरुले समेत बुद्ध धर्म र दर्शनलाई ग्रहण गरिरहेकाछन् । विश्वका कैयौ बौद्धिक र दार्शानकहरु बौद्ध धर्म र दर्शन प्रति आकर्षित हुदै छन् । अमेरिकाको एप्पल कम्पनिका तत्कालिन कार्यकारी निर्देशक तथा एप्पल र आईफोनका पिता स्टिभ जब्सले समेत बौद्ध धर्म र दर्शनलाई ग्रहण गरेको उदाहरण छ ।

मानव समुदायको सामाजिक र धार्मिक बिषयमा मात्र महत्व नभएर बौद्ध धर्म र दर्शनको महत्व आर्थिक र पर्यटनको बिकासमा समेत रहेको देखिन्छ । परमपुजनिय छैटौ निर्माणकाय थेन्डुप रिन्पोछेले घोषणा गर्नु भएको उमाकुण्ड गा.पा. वडा न. ६ झगरे खानिमा नै यस आयोजनाको निर्माण कार्य सम्पन्न भयो भने त्यस क्षेत्रको मानव समुदायहरुमा ठुलै परिवर्तन ल्याउने छ । यस आयोजनाको निर्माण कार्य सम्पन्न भएपछि यस क्षेत्रको पर्यटन र रोजगार व्यवासायको बिकासमा स्वत बृद्धि हुनेछ । जसले आर्थिक बिकासका अवसरहरु सिर्जना गर्नेछन् । आयोजनाको निर्माण कार्य सम्पन्न भई सकेपछि यस क्षेत्रका बौद्ध धर्म र दर्शनका बारेमा पढ्न चहानेहरुले आफ्नै ठाउँमा बसेर बौद्ध धर्म र दर्शनको अध्यान गर्न पाउनेछन् ।

बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालय निर्माणको सबै भन्दा महत्वपुर्ण बिषय यही हो । यस आयोजनाको निर्माणले यस क्षेत्रको मानव सभ्यताको बिकास र सामाजिक एकतामा बल प्रदान गर्ने छ । मानव समुदायको बिकास भनेकै उस्को चेतना र बौद्धिकताको बिकास हो भने यस ठाउँमा यस प्रकारका योजनाहरु सम्पन्न हुदा मानविय चेतनाको बिकासमा सकरात्मक प्रभाव पार्ने छ ।

परम पुजनिय छैटौ निर्माणकाय धर्मगुरु थेन्डुप रिन्पोछेले त्यस क्षेत्रमा निर्माण गर्ने भनि घोषणा गर्नु भएको बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालयको योजना अहिले कुन अवस्थामा अघि बढिरहेको छ यस बारेमा त्यस क्षेत्रका स्थानिय मानिसहरु बेखर रहेकाछन् । त्यस क्षेत्रका मानिसहरुलाई यतिबेला श्रद्धेय धर्मगुरु थेन्डुप रिन्पोछेले घोषणा गर्नु भएको बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालयको निर्माण हुन्छ कि हुदैन भन्ने चिन्ता र चासोको बिषय भएको छ । त्यस क्षेत्रमा बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालय निर्माण कार्यको योजनाकार परम पुजनिय धर्मगुरु र सम्बन्धित सबै सरोकारवालाहरु लागि पर्नु भएकोले त्यस क्षेत्रका जनप्रतिनिधिहरु बाैद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालयको निर्माण हुने कुरामा पुर्ण बिस्वास रहेकाछन् ।

करिब चालिस रोपनी क्षेत्रफलमा निर्माण हुने ठुलो योजना भएकोले सजिलो र चाडो भने पक्कै नहोला तर श्रद्धेय परम पुजनिय छैटौ निर्माणकाय धर्मगुरु थेन्डुुप रिन्पोछेज्युको गरिमाको लागि त्यस क्षेत्रको लाखौ जनताको मुक्ति र भबिस्यको निम्ती भएपनि प्रस्ताव भइसकेको बौद्ध गुम्बा, बिहार र शिक्षालय निर्माण कार्यको योजना ढिलो चाडो जे भएपनि बन्ने निस्चित छ, बनाइनु पर्छ ।

Last Updated on Monday, 23 December 2019 09:08

Hits: 313

बुद्धको जन्मेको देश नेपालमा सबैको घरघरमा बुद्ध झन्डा फहराउने अभियान चलाऊने कि ?

 यही जेष्ठ ४गते बुद्ध पुर्णिामाको दिनदेखी घरघरमा बौद्ध झण्डा फहराउने  अभियान चलाऔ !

टि बि पुन

बौद्ध झण्डाको ऐतिहासिकता ?

बौद्ध झन्डामा पाँच रंगहरु मिलेर बनेको हुन्छ - रातो, निलो, सेतो, पहेंलो र कलेजि रङ । बौद्ध झन्डाको पहिलो डिजाइनर बिख्यात अमेरिकी नागरिक बौद्ध विध्दान Henery steel Olcot थिए । उनले यो झण्डा सन १८८० मा निर्माण गरेका थिए । बौद्ध झन्डा सर्वप्रथम श्रीलंकामा फहराइएको थियो । श्रीलंका जब सन १८८४ मा बृटिस उपनिवेशबाट मुक्त भयो । त्यहाँ धार्मिक स्वतन्त्रता प्राप्त भयो र बौद्ध धर्ममा पुनर्जागरण आयो । अर्को बर्ष सन १८८५ मा श्रीलंकामा बौद्ध झन्डा गाडियो । श्रीलंका पुन बौद्ध देश भयो । त्यो बेला हेनरि वाल्कट महाशय श्रीलंका पुगेर ४०० भन्दा बढी बौद्ध स्कुलहरु खोले । हजारौं बुद्ध मुर्तिहरु स्थापना गरे ।

सन १९५० मा Old Buddhist federation ले यसलाई बौद्ध झन्डाको रूपमा मान्यता दिएपछि यो अफिसियल रूपमा world Buddha flag हुन पुग्यो । यो झन्डा निर्माणको श्रेय अमेरिकन नागरिक हेनरी वालकट महाशयलाई जान्छ ।

झन्डामा रहेको रंगहरुको प्रतिकात्मक अर्थ ?

(१) निलो रङ- बुद्धको केस, आकाश जस्तै निर्मल मन ।

(२) पहेँलो रङ- बुद्धको छाला वा चिवर, मैत्री र करुणा ।

(३) रातो रङ- बुद्धको रगत, बैचारिक शक्ति ।

(४) सेतो रङ- बुद्धको दात वा हड्डी, पवित्रता र शान्ति ।

(५) कलेजी रङ- बुद्धको कलेजो र हिर्दय, कोमलता ।

झन्डा राख्नाले हामीलाई हुने फाइदाहरु-

# बुद्धको देश नेपाल हो । हामी बौद्ध बुद्धका सन्तान अनुयायी हौं भन्ने चिनारी दिन्छ ।

# धार्मिक स्वदेशी नेपाली रास्टियता झल्कन्छ ।

# झन्डा देखेर आगन्तुक मगन्ते धर्मका ठगिहरु तर्सेर परै भाग्दछ्न । उनीहरुले हामीलाई धार्मिक प्रलोभन देखाएर ठगी गर्न सक्दैनन् ।

# धर्मप्रचारक धर्म प्रचार गर्न लाज मान्दछ्न, हिचकिचाउछ्न, डराउदछ्न । # हामीमा कुनै धार्मिक अन्योल, दुविधा र विचिकिच्छा हुँदैन । हाम्रो स्वाभिमान बढ्द्छ ।

# हामीमा रहेका सबै किसिमका धार्मिक रुढीबादी, कुरिति कुप्रथा अन्धबिस्वासहरु हटेर जान्छन् ।

# बिघ्नबाधा सबै किसिमका भय अन्तराय सतुत्राहरु हटेर जान्छन् ।

# घर परिवारमा शान्ति, करुणा, मेलमिलाप र मैत्रीपूर्ण भावना रहन्छ ।

# संसार कै गुरु बुद्ध भगवानलाइ घरमा स्थान दिन सकिन्छ ।

# मुर्खहरुको संगतबाट टाढै रहन सकिन्छ ।

# झन्डा फहराउनाले सितलता दिन्छ, शान्तीको वातावरण ल्याउदछ भने सबै किसिमका अशान्तीहरु हटद्छ।

भवतु सब्बमङगलम !

Last Updated on Monday, 01 April 2019 16:50

Hits: 5139

बौद्धराष्ट्र" को लागि जनमत सृजना गर्न नपरोस ❗️

 हिन्दुधर्मलाई राजकीयकरण र बुद्धधर्मलाई व्यावसायीकरण गरिएकाे छ ।

_ ✍️ बलदीप प्रभाश्वर चामलिङ / बिश्लेषक, लेखक "जातियमुक्ती र लोकतंत्र" सचिब - राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी ।

 

हिन्दुधर्मलाई राज्यकाे हैसियत दिइएकाे छ भने बुद्धधर्मलाई कमाइखाने भाँडाे बनाइएकाे छ । बुद्ध जन्मेकाे देश भन्दै देशविदेश शयर गर्ने र चन्दा असुल्ने तर नेपालमा चाहिँ बुद्धकाे अपमान गर्ने पाखण्डीहरू छन् ।

लुम्बिनी विकासकाे नाममा देशविदेशबाट करोडाैँ ल्याउनेे र विकास काेषकाे प्रमुखमा गैह्रबुद्धिष्ट हिन्दुलाई राखेर अार्थिक दाेहन गरिन्छ ।

प्रम केपी अाेली एक अन्तर्राष्ट्रिय बाैद्धसम्मेलनमा भियतनाम र कम्बाेडियाकाे भ्रमणमा गएका छन् । तर बाैद्धधार्मिक सम्मेलनले डाकेर उनी त्यहाँ गएका हुन् भन्ने कुरा बताइएकाे छैन् ।

जाबाे फटाहा जाली याेगीहरूले बाेलाएकाे पुराणमा झ्याली पिटाएर जाने अाेलीहरू बाैद्धसम्मेलनमा जाँदा चाहिँ पण्डितहरूकाे टाेली लिएर सुटुक्क जानुले के सन्देश दिन्छ ?

हिन्दुराष्ट्रका हिमायती र अतिवादी अाेलीहरूकाे यस्ताे हर्कतविरूद्ध भाेली "बाैद्धराष्ट्र नेपाल" काे लागि जनमत सिर्जना गर्न नपराेस् ।

Last Updated on Tuesday, 14 May 2019 13:03

Hits: 877

कँग्युर महापुजामा आठ धर्मगुरुहरुको एकैस्थानमा जमघट हुने !

प्रेमध्वज गाहा

पुर्बी नवलपरासी , कार्तिक १७  - पुर्बी नवलपरासीको कावासोती ३ मा रहेको बरचुली बौद्ध गुम्बाको आयोजनामा  बौद्ध धर्मको महान ग्रन्थ त्रिपिटक कङ्ग्युर पाठबाचन महापुजा २०७५ हुने भएको छ ।



शनिबार, गुम्बाको प्राङ्गणमा आयोजित पत्रकार सम्मेलन मार्फत महापुजा हुने जानकारी दिइएको हो । गुम्बा ब्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष गोपी गुरुङको अध्यक्षता तथा बौद्ध लामा ओम गुरुङको प्रमुख आतिथ्यतामा सम्पन्न कार्यक्रममा ,मनिप्रसाद गुरुङ , दुरपति गुरुङ, गँगालक्ष्मी गुरुङ, बिष्णु गुरुङ, सरद गुरुङ लगायतका तमु अगुवा तथा समाजसेबीहरुको उपस्थिति रहेको थियो । कार्यक्रममा बोल्नुहुँदै अध्यक्ष गोपी गुरुङले  गुम्बालाई नेपालकै नमुना बौद्ध धर्मावलम्बीहरुको पर्यटकीय तीर्थस्थल निर्माण गर्ने , बौद्ध भिक्षुहरुको उत्पादन गर्ने , गुम्बा तथा बिहार निर्माण गर्ने उद्देश्यका साथ महापुजाको आयोजना गर्न लागिएको जानकारी दिनुभयो । महापुजाबाट करिब ३५ लाख रुपैयाँ सँकलन गर्ने लक्ष्य रहेको पनि वहाँले बताउनुभयो ।

त्यस्तै कार्यक्रममा बोल्नुहुँदै बौद्ध लामा ओम गुरुङले महापुजाबाट सबै धर्मावलम्बीहरु बीच एकता र सद्भाव कायम गर्दै शान्त र सभ्य समाज निर्माणको सन्देश महापुजाबाट प्रबाह हुने आशा ब्यक्त गर्नुभयो । वहाँले बिश्वमा शान्ति कायम गर्नका लागि भगवान गौतम बुद्धको उपदेश पालना गर्नुपर्ने खाँचो पनि औँल्याउनुभयो । महापुजाको कार्यक्रम अन्तर्गत मँसिर १ गते सँघीय साँसद एवम उद्योगपति बिनोदकुमार चौधरीबाट समुद्घाटन  तथा शान्ति ¥याली ,सर्बधर्म महामिलन कार्यक्रम , प्रवचन लगायतका कार्यक्रमहरु रहेको आयोजकले जानकारी दिएको छ ।

महापुजामा अन्य धार्मिक कार्यक्रममा नदेखिएको दृश्य समेत देखिने भएको छ । मँसिर ३ गते सोमबार महापुजामा बौद्ध , हिन्दु , मुस्लिम , क्रिश्चियन लगायतका आठ धर्मका धर्मगुरुहरुको जमघट हुने भएको हो । महापुजा आगामी मँसिर ३ देखि मँसिर ७ सम्म सञ्चालन हुने छ । बौद्ध धर्मको महाग्रन्थ बिनयपिटक ,सुत्रपिटक र अभिधर्मपिटकको १०८ ठेली १०१ धर्मगुरुहरुबाट बाचन गरिने  महापुजाको समापन गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री पृथ्बीसुब्बा गुरुङको उपस्थितिमा हुने पत्रकार सम्मेलनमा जानकारी दिइएको छ ।

Last Updated on Monday, 05 November 2018 01:42

Hits: 789

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - भिमी देवी राना

मिग मिडिया प्रा.ली द्धारा संचालित

www.rajyasatta.com

सुचना तथा प्रसारण बिभाग

दर्ता नम्बर १६८७/०७६-७७

ठेगाना

ललितपुर १४, ललितपुर

संचालक/प्रधानसम्पादक

हुम बहादुर थापा मगर

मोबाईल ९८४१५९३६०६