A+ A A-

दृष्टिविहीन जीतबहादुर राईबाट प्यूठानका बाढीपहिरो पिडितहरुलाई सहयोग

भावेश भूमरी

श्रावण,३२—कहिलेकाहीँ जीवनमा अति अचानक आउने घटनाले मन थाम्न गाह्रो हुन्छ । आज मलाई यस्तै भइरहेको छ र गतिमा कुदेको मनलाई सम्हाल्दै लेख्न बसेको छु । कारण बिहान म फेसबुकमा प्यूठानका बाढीपहिरो पिडितहरुको सहयोग अनि मेरै सिर्जनाका बारेमा करिब २०/२५ जनाको लाइनमा कुरा गर्दै थिएँ ।

एउटा अपरिचितजस्तो लाग्ने जीतबहादुर राई भाइ दाइ नमस्ते भनेर कुरामा जोडिनुभयो । मैले अलि ढिलो गरी उत्तर दिएँ नमस्ते भाइ । भाइको एकछिनमा उत्तर आयो । अगाडि कुरा गरेका म्यासेज हेरेँ भाइलाई मैले एकपटक नमस्ते भाइ भनेको रहेछु । यत्तिमै यति नजिक एकैछिनमा भाइले मेरो नम्बर माग्नुभयो मैले नम्बर दिएँ । भाइको फोन आयो । मैले अलि विस्तारमा सोधेँ । भाइले म दृष्टिविहीन हुँ दाइ भनेपछि म खुब झस्केँ । एकछिन कुरा भयो अनि म यताबाट फोन गर्छु भाइ भनेर फोन काटी फोन डायल गरेर सम्पर्क गरी अलि लामो कुरा गरेँ । मैले भाइ तपाईंलाई हामीले सहयोग गर्नुपर्ने बेलामा कसरी तपाईंको सहयोग लिनु भन्दा भाइले मेरो मनै जित्ने गरी केही वाक्य भन्नुभयो । भाइले अहिले खाना पकाएर खानु छ दाइ, म एक्लै बस्छु कोठामा, बिहानको १० बजेपछि म गौशाला आइपुग्छु भन्नुभयो । मैले स्वीकारेँ । मेरो मनभरी अनेक कुरा खेले ।

भाइले ठ्याक्कै १०:२० मा फोन गर्नुभयो र भन्नुभयो म गौशाला प्रहरी कार्यालयअगाडि छु । म गौशालातिर लागेँ । पशुपतिमा पूजाआजा भएकाले बाटो एकदमै घुइँचो थियो, हतार हतार पुगेँ म गौशाला । भाइ सेतो छडी टेकेर उभिँदै हुनुहुँदो रहेछ । मैले बोलाएँ र नजिकैको एउटा चिया पसलमा लगेँ । मैले सर्वप्रथम भाइको जन्मघर सोधेँ, धनकुटाको आँखीसल्ला वडा नं ६ मा रहेछ । बाबाको नाम टङ्बहादुर राई र आमाको नाम धनकुमारी राई रहेछ । भाइको जन्म २०४४ साल चैत्र २८ गते भएको रहेछ । २०६४ सालमा प्रथम श्रेणीमा एसएलसी पास गरेर उच्च शिक्षाका लागि काठमाडौँ आउनुभएका जीतबहादुर राईले सोही समयदेखि परिलक्षित नामक संस्थाको थोरै छात्रवृत्तिमा आफ्नो शिक्षा अगाडि बढाउँदै आएर अहिले नेपाली विषयमा स्ताकोत्तर ९एम्ए० दोस्रो वर्षको परीक्षा दिई शोध कार्यमा लाग्नुभएको रहेछ । उहाँ भक्तपुरको सानो ठिमीमा एक्लै बस्नुहुँदो रहेछ । खाना पकाउने, भाँडा माझ्ने, लुगा धुनेलगायतका सबै सबै काम गर्नुहुँदो रहेछ । उहाँका कुरा सुन्दा म अचम्ममा परिरहेको थिएँ । विशेषतस् उहाँमा गीत गाउने शोख रहेछ । धेरै रेडियो एफएमका नियमित स्रोता पनि हुनुहुँदो रहेछ । तपाईंका गीतहरुको म फ्यान हुँ दाइ भन्दै मेरा धेरै गीतहरु कण्ठै सुनाउनुहुँदा म झन् झन् अचम्ममा परेँ । भाइले खाली समयमा अगरबत्ती बेच्नलाई भक्तपुर, ललितपुर र काठमाडौँका धेरै गल्ली गल्लीमा पुगेको कुरा गर्नुभयो । त्यतिबेलै भाइको फोन आयो, म बिजी छु पछि फोन गर्छु भन्नुभयो । मैले जिज्ञासा राखेँ भाइ तपाईंका फोन, सामान र पैसा हराएको छैन रु उत्तर आयो, दाइ एकपटक मोबाइल चोरिदिएको छ कोठाबाटै, त्यतिबेला म पानी भर्दै थिएँ ।

भाइले भन्नुभयो मैले दाइका सबैजस्ता स्टाटसहरु हेर्छु, खुब राम्रा लाग्छन् । कति गम्भीर कुरा जो दृश्टिविहीन हुनुहुन्छ उहाँले मेरा हरेक स्टाटसहरु हेर्नुहुन्छ । जो दृश्टिपूर्ण हुनुहुन्छ प्रायले देख्नुहुन्न । प्यूठानका बाढीपहिरो पिडितहरुका बारेमा मैले राखेका सबैजस्ता स्टाटस पढ्नुभएको रहेछ । कस्तो अचम्म, इच्छा भए केहीले नरोक्ने रहेछ । मैले मेरो कन्फ्युजन राखेँ, भाइ तपाईंले कसरी हेर्नुहुन्छ यसरी रु भाइको उत्तर आयो, दाइ मेरो मोबाइल बोल्छ, म त्यसको सहाराबाट हेर्छु । म अवाक भएँ, नाजवाफ भएँ ।

भाइले यो मेरो प्यूठानका बाढीपहिरो पिडितहरुलाई सहयोग हो भन्दै मतिर पैसा तेर्साउनुभयो । मैले फोटो खिच्न लगाउँछु भन्दै होटलकै भाइलाई बोलाएँ । मैले पैसा कति छ भनेर सोधेँ रु। १५००/- छ दाइ भन्नुभयो तर गन्दा रु। १५५०/- थियो । त्यसमा मैले भाइलाई रु. ४५०र( फिर्ता दिएँ गाडी भाडा भनेर अनि रु. ११००/- राखेँ । मैले प्यूठानमा भाइको नाममा रु. १५००/- नै राखिदिने छु । होटलबाट निस्कने बेलामा भाइले भन्नुभयो मेरी जेठी दिदी पनि दृष्टिविहीन नै हुनुहुन्छ र गाउँमै बस्नुहुन्छ । त्यतिबेला मेरो मन झन् खिन्न भयो । भाइलाई भक्तपुर जाने बस चढाएर म काठमाडौँका विभिन्न ठाउँमा भ्याउनुपर्ने कामतिर लागेँ । आज दिनभरी मनमा भाइकै मात्र कुरा खेलिरह्यो । यत्तिको मन जित्ने मान्छे सायद मैले कमै पाएको छु ।

धन्य जीतबहादुर राई भाइ, जीवनमा मैले तपाईंबाट अति महत्वपूर्ण कुरा सिकेको छु । वास्तवमा कति कुरा सिक्नलाई विश्ववद्यालय जानै पर्दैन । यहाँ धेरैले सोच्नुहोला रकमको कुरा, म ठान्छु जीत भाइको चरित्र, सोचाइ, व्यवहार, सङ्घर्ष दायित्वबोधका कुरा । उहाँले जुन रकम दिनुभएको छ बाढीपहिरो पिडितहरुलाई, सोच्नुस् त मासिक रु. ३०००/- छात्रवृत्ति पाएर, सेतो छडीको सहाराले अगरबत्ती गल्लीगल्ली र पसलहरुमा बेचेर अनि बाँकी खर्च दाइ, बाबासँग जुटाएर कस्तो संघर्ष गर्दै हुनुहुन्छ १ उहाँले कति दिनमा यो रकम जम्मा गर्नुहुन्छ होला रु जीत भाइ, तपाईं स्नातकोत्तर उत्तीर्णपछि क्याम्पस पढाउने अनि गीत सङ्गीतको सेवामा लाग्ने जुन लक्ष्यमा हुनुहुन्छ, तीमध्ये गीत सङ्गीतका काममा मेरो पक्कै सहयोग हुने छ । धरानमा आफ्नै स्वरमा एउटा गीत रेकर्ड गरी बसेका भाइलाई म एउटा गीत रेकर्डमा हरेक पक्षबाट सहयोग गर्ने छु । अरु सहयोग पनि मबाट भइरहने छ भाइलाई ।

मलाई एउटा प्रश्न सोध्न मन लागेको छ, कहीँ भगवान् छन् भने यस्ता राम्रा मान्छेलाई किन यो दुनियाको दृश्यबाट टाढा राखेको होला । यहाँ दिनमा लाख लाख कमाउनेहरु तिनै पिडितको नाममा आएको रकम पचाउन होडबाजी गरिहरेका छन् । धनाड्यहरु कतै ५ रुपैयाँका लागि जस्तै काम गर्न पनि पछि पर्दैनन् । जीतबहादुर राईजस्ता दृष्टिविहीन मायालु मनहरुले आफूले पाएको थोरै छात्रवृत्ति र अगरबत्ती बेचेको पैसा खल्तीमा च्यापेर त्यही पैसाको माध्यबाट समाजसेवा र सहयोगका हात दिँदै हिँड्नुहुन्छ ।

हामी घन्टौँ फेसबुकमा फजुल गफ गर्दै समय व्यतीत गर्छौँ । कहिलेकाहीँ त अनावश्यक नितान्त व्यक्तिगत स्वार्थपूर्तिकै लागि गनथन गरेका हुन्छौँ । मान्छे आइदिन्छन् भाइ, बहिनी र असल साथी बनेर अनि समस्या देखाउँछन् बाबाआमाको बिरामी र हज्जारौँ रकम ठगेर भाग्छन् । यो विषयबाट म पनि मुक्त छैनँ । मलाई लागेको छ, सहर या जताततै हज्जारौँ खाइदिएर हिँडेकाहरु सामाजिक काममा वेखबर बसिदिन्छन् । हामीले अनावश्यक मोजमस्तीमा हज्जारौँ उडाएका छौँ, फेसबुकमै भेटेका प्रेमका छाडा नकावधारीहरुले हज्जारौँ लुटिदिएका छन् ।

र अन्तयमा भन्न र सोध्न मन लागेको छ, हामी अनावश्यक भनिने सस्ता मनोरञ्जनका फोटा या विषयलाई हज्जारौं लाइक, सयौँ कमेन्ट र दर्जनौ शेयर गरेर प्रोत्साहन गर्छौँ । जीत भाइजस्ता व्यक्तिसँग एक शब्द बोल्नसम्म हिचकिचाउँछौँ । कहीँ कतै केही गरिदिन मान्दैनौँ । धन्य धन्य जीत भाइ, आफ्नो समस्या कहिल्यै नदेखाई एकपटक नमस्ते भाइ मात्र भनेको व्यक्ति किन समाजको समस्यामा यसरी जुट्नुहुन्छ रुरु यो सानो स्टोरी बनाउनुको कारण यहाँहरुले प्यूठानका बाढीपहिरो पिडितहरुलाई अनिवार्य सहयोग गर्नुहोस् भन्ने होइन, सहयोग यहाँहरुको स्वेच्छामा भर पर्छ तर कारण यति हो हामी बाँचेको समाज र हाम्रा व्यवहार।

 

Last Updated on Tuesday, 16 August 2016 02:15

Hits: 1659

आर्थिक विकासको नाराः संघीयता र पहिचानको विषयान्तर

बलदीप प्रभाश्वर चामलिङ

रुजवेल्ट र बाबुराम

बाबुराम भट्टराईको नयाँ शक्तिको सन्दर्भमा अमेरिकाको २६ औं राष्ट्रपति थियोडर रुजवेल्ट जुनियरसंगको तुलना उल्लेख्योग्य छ । हुनत भट्टराई भन्दा रुजवेल्ट सिपाही, लेखक, अन्वेषक, प्रकृतिवादी र सुधारक जस्ता बहुआयामिक व्यक्ति थिए । रुजवेल्ट अमेरीकामा सन् १९०१ देखि १९०९ सम्म दुईकार्यकाल राष्ट्रपति बनिसकेको व्यक्ति थिए । पछि तेश्रो कार्यकालको लागि आफ्नो रिपब्लिकन पार्टीको तर्फबाट राष्ट्रपतिको उम्मेदवार बन्न नसके पछि उनले पार्टी फुटाएर सन् १९१२ मा “प्रोगेसिभ” पार्टी बनाए । यसको विचारधारा नयाँ राष्ट्रवाद र प्रगतिवाद थियो । नयाँ राष्ट्रवाद र प्रगतिशील नाराले सबैको ध्यान ताने । यो नयाँ पार्टी खोलिसकेपछि यसको प्रचारप्रसार तामझामका साथ गरे । धेरै धनाढ्य र वौद्धिक मानिसहरू पनि यस पार्टीमा प्रवेश गरे । उनले यो पार्टीलाई “बुल मुज (साँढे जरायो)” को उपनाम दिइएको थियो किनकि प्रचारप्रसारको क्रममा आफ्नो पार्टीलाई बलियो देखाउन हृष्टपुष्ट साँढेजरायोको उदाहरण दिन्थे । रुजवेल्ट यति ज्याद्रो थिए कि एक पटक प्रचारप्रसारको क्रममा विरोधीले उनीमाथि गोली प्रहार ग¥यो । ५० पेजको उनको भाषणको कापी छेडेर उनको छातीभित्र गोली पुग्यो । उनी प्राणीजीवको शारीरिक संरचनाको विज्ञ पनि भएको कारण मुखबाट खुन ननिस्किन्दासम्म मरिन्न भन्ने उनलाई आत्मविश्वास भएको कारण उनी ढल्नको सट्टा टसमस भएर ९० मिनेट भाषण गरे । अन्तमा उनले दर्शक र शुभचिन्तकहरूलाई भने, “सज्जन वृन्दहरू, मलाई गोली लागेको तपाईहरूलाई थाहा भयो कि होइन । तर त्यस्ता गोलीले साँढे जरायोलाई मार्नसक्दैन ।” उनको ज्याद्रोपन देखेर सबै छक्क परे ।

तर उनको पार्टीको तडकभडक बाबजुत पनि सन् १९१२ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा सोचेभन्दा थोरै मत ल्याए । उनको पार्टीले सोचेजस्तो परिणाम ल्याउन सकेन । राज्यस्तरको निर्वाचनमा पनि उनको पार्टीको हार भयो । यसबाट जनतामात्र होइन, सो पार्टीका कार्यकर्ता र नेताहरूमा नैराश्यता आयो । पछि सबै नेताकार्यकर्ता माउ पार्टी रिपब्लिकन पार्टीमै फर्कन थाले । अन्तमा रुजवेल्ट पनि पहिलेकै पार्टीमा आए । सन् १९१८ सम्म आइनपुग्दै यो पार्टी पूर्णरूपमा विघटन नै हुनपुग्यो । यसरी स्थापना भएको ६ वर्ष सम्म मात्र यो नयाँ पार्टी टिक्न सफल भयो ।

हो, इतिहास त नदोहोरिएला । संयोग नै मान्नुपर्ला कि माओवादी पार्टीलाई एक्कासी त्यागेर भट्टराईले नयाँ पार्टी खोलेका छन्, उही थियोडर रुजवेल्टको शैलीमा । रुजवेल्टको नियती बाबुरामले भोग्नै पर्छ भन्ने त छैन । तर बाटो सरल छैन । पार्टी खोल्नु ठूलो कुरा होइन, त्यसलाई धान्न चार्हि महत्वपूर्ण हो ।

भट्टराईको अतिरिक्त महत्वाकांक्षा

राहुल साँस्कृत्यायनले भनेका छन, “दुनियाँदेखि भाग्ने होइन, त्यसलाई बदल्ने हो ।” बाबुरामले माउ पार्टीमा जुन खोट देखाएर त्यहाँबाट टाढिए, यसबाट माउ पार्टीमा रहेको त्यो खोटले उन्मुक्ती पाउने भए । माउ पार्टीमा गम्भीर त्रुटी भए त्यसलाई समाधान नगरी भाग्ने हो भने त्यो त्रुटीको पक्षपोषकहरू त माउ पार्टीमा रहने नै भो । उनीहरूले त्यसलाई संस्थागत गर्ने नै भो । भोली त्यही शक्ति बाबुरामको प्रतिद्वन्दीको रूपमा रहिनै रहने भो ।

यद्यपि भट्टरार्ईले त्यो आरोपले नयाँ पार्टी खोल्नुको औचित्य प्रदान गर्न खोजेका हुन् । वास्तवमा उनमा महत्वकांक्षी लहड चलेको हो । मानिसले अन्तिम उपलब्धी हासिल गरिसकेपछि उ लापारवाही हुन्छ । उसले बाँकी जीवन जुवाको दाउमा राख्छ । यो मानवीय मनोविज्ञान हो । भट्टराईको मानसिकता भनेको “आए आँप गए झटारो” हो । बन्नुपर्ने मुलुकको प्रधानमन्त्री चाँडो उमेरमै बनेकै हो । भूपू प्रधानमन्त्रीको नाताले राज्यले मानसम्मान, सुरक्षा र भत्ता दिने नै छन् । सिंहदरवारमा फोटो टाँसेर इतिहास बनेकै छन् । अब उप्रान्त बाँकी उमेरमा प्रचण्डसंग कचकच गरेर रहनुभन्दा अर्कै राजनीतिक माहोल बनाएर जनताको वाहवाहीको पात्र बन्ने उनको अतिरिक्त महत्वाकाक्षा हो । लागे लाग मोहनी नत्र घरमै छ भने झै यो पथबाट भोली स्खलित हुनपरेता पनि अगाडि नै प्राप्त उपलब्धीले उनको उचाई नघट्ने उनको आत्मानुभूति हो । आम जनताले आफूलाई विद्वान र स्वच्छ राजनीतिक छवी भएको नेताको रूपमा ग्रहण गरेका छन् भन्ने उनको स्वःठम्याइलाई पनि उनले भजाउन खोजेका हुन् ।

विभिन्न झुण्डहरूको स्वार्थ केन्द्रः नयाँशक्ति

नयाँ शक्तिको विचार भने पनि सिद्धान्त भने पनि बाबुराम भट्टराई व्यक्ति हो । व्यक्ति हेरेर नै मान्छे त्यहाँ गएका हुन् । बाबुरामको व्यक्तित्व भनेको हिजोका प्रधानमन्त्री हुन् । उनको व्यक्तित्वको अर्को आयाम भनेको विद्यालय तहदेखि उत्कृष्ट हुदै विद्यावारिधि हो । लाटो समाजमा यहाँ भन्दाअरू आकार्षणको कुरा नै हुनसक्दैन । प्राज्ञिक योग्यताले हाइन, राजनीतिक सहकारीताले मात्र देश बन्छ भन्ने कुरा यो समाजले अझै बुझ्न भ्याएका छैनन् ।
नयाँ शक्ति थरिथरि स्वार्थभएकाहरूको मञ्च हो । यहाँ तीन किसिमका मान्छेहरू छन् ।

पहिलो, हिजोका आआफ्ना पार्टीमा आफ्नो राजनीतिक वृतविकासको भविष्य नदेखेर नयाँ शक्तिमा लाग्नेहरू छन् । जस्तै माओवादीमै रहेर काम गर्दा उनीहरूको राजनीतिक महत्वाकांक्षा पुरा हुने सम्भावना नदेखेका नेताहरूले नै बाबुरामलाई साथ दिएका छन् । आर्थिक विकासको नाराको आडमा मुलुकमा नयाँ तरंग ल्याएर राजनीतिमा स्थापित हुन सकिन्छ कि भन्ने दाउ हो, उनीहरूको । विभन्न पार्टीमा पदीय लाभ कुर्दाकुर्दा हैरान भएकाहरू नयाँ शक्तिमा उदयीमान नेता हुन सकिन्छ कि भनेर लाग्नेहरू हुन उनीहरू ।

दोश्रो तहका मान्छेहरू चाहिँ राजनीतिक पदीय लाभ भन्दा पनि व्यक्तिगत लाभको आशामा छन् । विशेषगरी पढेका तर जागीर नपाएका युवा जमात यसमा पर्छन । नयाँ शक्ति पार्टीले चाँडै उचाइ लिन सक्यो भने त्यसबाट केही लाभ लिन सकिन्छ भन्नेहरू छन् । बाबुरामकहाँ गइयो भने भारतको विश्वविद्यालयबाट विद्यावारिधि गर्न सजिलो हुन्छ भनेर मेरै एउटा साथी त्यहाँ गएका छन् ।

तेश्रो तहका मान्छेहरूचाहिँ निर्दोष पाराले लागेका छन् । ठूला पार्टीहरूले केही गर्न नसकिरहेको अवस्थामा बाबुरामको पार्टीले देशमा सुख र समृद्धि ल्याउला भन्ने आश उनीहरूमा छ । उनीहरूमा पदीय लाभ र अवसरको लोभ छैन् । देश कसरी समृद्ध हुन्छ भन्नेहरू हुन् उनीहरू ।

आर्थिक विकासको नाराः पहिचान र संघीयताको विषयान्तर

आर्थिक विकासको आधार भनेको स्थायीशान्ति हो । स्थायीशान्ति त जनताको राजनीतिक मुद्दा हल भएपछि कायम हुने हो । पुँजी र प्रविधिको लागानी र परिचालन स्थायीशान्तिकालमै हुने हो । यो अवस्था भनेको आर्थिक विकासको गतिविधि हो । तोडफोड, हत्याहिंसा, आतंक र असहयोगको आन्दोलनको परिवेशमा विकास निर्माणको काम गर्न सकिन्न । त्यस्तो परिस्थितिको पहिले राजनीतिक हल खोज्नुपर्ने हुन्छ ।

नेपामा आर्थिक विकासको आधार तयार तयार भएकै छैन । यहाँका जनताहरूले अझै पहिचान र अधिकार खोजिरहेको अवस्था छ । जनताहरू चेतनाले नागरिकीकरणको प्रकृयामा छन् । नागरिकहरूलाई राजनीतिक अधिकार बाहेक अन्य कुरा तपशीलका हुन् । सबै परिवर्तन विकास हुन सक्दैन र सबै विकास जनताको आकांक्षा पनि हुनसक्दैन । राजनीतिसंग जोडिएको जनताको मुद्दालाई हल नगरी आर्थिक विकासको कुरा गर्नु हावादारी विषय हो । वास्तवमा बाबुरामको आर्थिक विकासको कुरा भनेको संघीयता र पहिचानको मुद्दाको विषयान्तर हो । यस मुद्दाबाट जनताको ध्यानलाई अन्तै मोड्नु हो ।

दोहोरो मापदण्ड

भट्टराईको दोहोरो मापदण्ड देखियो । यसैले उनीप्रतिको विश्वासमा संकट पैदाभो । राजनीतिमा जे बाहिर देखिन्छ त्यो भित्र हुन्न । भट्टराईको कदम बक्रगामी देखियो । जारी संविधानप्रति नै उनको आत्मिय झुकाव र समर्थन हो भन्ने कुरा संविधानसभामा यो संविधान जारी गर्दा ताका उनको भूमिकाले प्रस्ट पार्दछ । यो संविधान जारी गराउन उनको हस्ताक्षर छ । यो संविधान यो कारणले वेठीक छ भनेर उनले नोट अव डिसेन्ट अभिव्यक्ति दिन सकेन । संविधान जारी गराउने कुरामा भित्र सही ठोक्ने अनि बाहिर आएर असन्तुष्ट पक्षको आन्दोलनमा गएर त्यही संविधान ठीक भएन भनेर भाषण गर्ने कुराले नै उनी माथि प्रश्न ठडिए ।

गाईलाई राष्ट्रिय जनावर बनाउने र धर्मनिरपेक्षतालाई सनातनधर्मसंग जोडेर नेपाललाई फेरि उही हिन्दुराज्य नै बनाउने यो छद्म संविधानको जारीकर्ता भट्टराई एकल हिन्दुनश्लीय सर्वोच्चताको पक्षपाती होइन भन्ने आधार के ?

संविधान जारी गरिसकेपछि त्यसलाई पुनरलेखन गराउन प्रायः असम्भव हुन्छ, सानातिनो आन्दोलनले त्यसलाई प्रभाव पार्न सक्दैन, यसो भएपछि यही संविधान नै रहिरहन्छ, यो संविधान रहुन्जेल् जनजाति र मधेशीमा असन्तुष्ट रहिरहन्छ र त्यही असन्तुष्टीलाई “क्यास डाउन” गरेर नयाँ शक्ति निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने सोचकै परिणाम हो, उनको यो राजनीतिक यात्रा ।

ब्याक फायरः मधेसी र जनजातिमाथिको निर्भरता

असन्तुष्टी मधेसी र जनजातिमा छन् र तिनीहरूलाई जनाधार बनाएर लग्न सकिन्छ भन्ने उनको नीति हो । पार्टीमा जातीय क्लष्टरको अवधारणा छ । वास्तवमा बाहुनछेत्री बाबुरामको पार्टीको जनाधार बन्न सक्ने अवस्था छैन । उनको पार्टीमा लागिदिने भनेको उही जनजाति र मधेसी हुन् । तर यी जातीय समुदायबाट पनि उनले साथ पाउला जस्तो छैन । अझै मधेसीहरू उनको पार्टीप्रति कुनै अभिरूची देखाएका छैनन् । उता जनजातिमा पनि विनाजनाधारका परशुराम तामाङहरूजस्ता छवि धमिलिएकाहरू मात्र छन् । आइएनजियो एनजिओको लाभले बानी विग्रिएकाहरू छन् ।

यसबाट के देखिन्छ भने पार्टीमा संकलित रकम भइन्जेल् उर्जा र आकर्षण हुने हो । यसको अर्थ यो होइन कि बाबुरामको पार्टी शुुुुन्य नै हुन्छ । केही जनाधार हन्छ, उसको । दुइचार ठाउँ जित्न पनि सक्छ । तर वैकल्पिक शक्ति नै भएर तुरन्तै आइहाल्ने कुराचाहिँ ठट्टाको विषय हो ।

पार्टीको दीर्घकालिन जीवनप्रति आशंका

यो पार्टी बाबुराम भट्टराईको जीवनकाल भरी मात्र रहने हो किनकि मानिसहरू उनलाई नै हेरेर लागेका हुन् । भट्टराइको जीवन कथङ्कदाचित तलमाथि भए पार्टीको जीवनमा सङकट आइपर्नेछ । त्यसपछि त्यहाँ कसैले एकले अर्कोलाई मान्नेवाला छैनन् । त्यो उचाइको नेता पनि हुने छैनन् ।

हिजो युद्धकालमा संगैमर्ने र संगैबाच्ने प्रण गर्ने सहयात्रीहरूलाई त चटक्कै छाडेर अन्य बाटो तिर लाग्ने मानिसले त्यस्तै नयाँ पार्टीमा संकट आयो भने अभागी झुण्डहरूलाई नै कुरी बस्लान् त, भट्टराई जीले ? त्यस्तै आइपरे रुजवेल्टजस्तै माउपार्टीमा फर्कन सक्दैन भन्ने के ग्यारेन्टी छ ?

बाबुराम भट्टराई अहिले आफ्नो पार्टीको औचित्य पुष्टी गर्न आफ्नै माउपार्टीविरूद्ध खनिएको देखिन्छ । काग्रेस र एमालेले आफूहरू धोइपखालिन प्रचण्ड माओवादीलाई वासिङ पाउडरको रूपमा प्रयोग गरिरहेको भनेर भट्टराईले चार्ज लगाउन थालेका छन् । कहिले कांग्रेस र कहिले एमालेले माओवादी केन्द्रलाई वासिङ पाउडरको रूपमा प्रयोग गरिरहेको भट्टराईले भनिरहदा उनी स्वयम आफूचाहिँ के हुन त ?

कुनै पूर्वाग्रह नराखी वस्तुपरक ढंगमा यसो भन्दा कसैले आपती मान्नुपर्ने आवश्यकता छैन कि बाबुराम भट्टराई उसिनेको अण्डा हुन् जस्ले चल्ला उत्पादन गर्न सक्दैन । माउपार्टीमा रहदाँ नै भट्टराईको “पोलिटिकल भर्जिनिटी” भंग भैसकेको हो । उनको उर्वरदक्षता कति हो भन्ने कुरा त्यही बेला परिक्षण भैसकेको हो । अबको उनको कदमले अधिकार र पहिचानको आन्दोलनलाई “डिस्टर्व” बाहेक अरू केही गर्दैन ।

 

Last Updated on Saturday, 06 August 2016 02:15

Hits: 411

के पी ओली गएकै जाति

कृष्ण केडेम 

राज्यलाई सम्बृद्ध र कंगाल बनाउनमा शासक हरुकै हात हुन्छ, यो सन्दर्भमा के पी ओलीको नौ महिने साशन र त्यो वरिपरि राज्यले के पायो अथवा के गुमायो र उनि कस्ता राजनीतिज्ञ रहेछन, भन्नेमा यो लेख केन्द्रित छ ।

राजनीतिको केन्द्र अथवा सर्बोच्च पद प्रधानमन्त्री सम्म पुग्न जस्तोसुकै तरिकाहरु अपनाइए पनि त्यो सजिलो काम चाहिं पक्कै होइन । यस्ता व्यक्तिहरुमा बेजोड क्षमता, गुण र आफ्नै खालका स्वभावहरु हुन्छन चाहे त्यो राम्रो अथवा नराम्रो होस् । यो पाटोमा के पी ओली क्षमतावान र बुद्धिमान भन्दापनि अहंकारी, जिद्धि र छुद्र रणनीतिकार हुन् भन्दा फरक नपर्ला ।

बिगत ५ दशकमा नेपालमा भएका राजनीतिक परिबर्तनहरुमा उनको दह्रो उपस्थिति रहेको अथवा राष्ट्रलाई भलो हुने कुनै निर्णयहरुको पक्षमा भूमिका निर्वाह गरेको सुन्नमा कहिल्यै आएन, त्यस्तो गरेर पनि पत्र पत्रिकाले लेखि दिएन भने बेग्लै कुरा हो । तर, जब पार्टीको अध्यक्ष हुँदै देशको प्रधानमन्त्री पद सम्म भ्याए त्यसपछि उनको अडान र निर्णयहरुले देखायो उनि कस्ता राजनीतिज्ञ रहेछन र उनले परिकल्पना गरेको नेपाल कस्तो रहेछ भन्ने । आफ्नै पार्टीका नेता माधव कुमार नेपालले भर्खरै मात्र नेपालको संसद भवनमा भनेकाछन् के पी ओलीले जहिल्यै र जतै पनि गुटबन्दी राजनीति मात्र गरेकाछन, नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्र सुधारको लागि ८ पटक अनसन बस्ने चर्चित डा. गोबिन्द के सीको भनाइ अनुसार हो भने माफिया रणनीति अपनाएका हुन् यिनले, बेजोड क्षमता प्रदर्शन गरेर यहाँ सम्म आइपुगेका होइनन ।

के पी ओलीले अख्तियार गर्ने रणनीति कतिसम्म खतरनाक छ भने राज्यको हरेक संयन्त्र हरुमा आफ्नो मान्छेको पकड रहोस भनेर गुट शृजना गर्नु, नभएका ठाउंहरुमा आफ्नो कार्यकर्ता नियुक्त गर्नु, उचित अनुचित तरिकाबाट आफ्ना भनिने मान्छेलाई सानो ठुलो ठेक्का पट्टा मिलाइदिनु, फाइदा गराउनु र बिपक्षिलाइ खसाउनु । आफ्ना भनिने मान्छेहरुले अनुचित र अपराध कार्य गर्दा समेत नदेखे जस्तो गर्नु, राज्यको प्रचलित कानुन अनुसार दोषी ठहर गरिएकाहरुलाई माफिया शक्ति प्रयोग गरेर छुटाउनु अथवा निर्दोष साबित गर्नु सम्म हुन्छ । यो स्थापित नेपाली राजनीतिक संस्कार भएपनि पार्टी हरु मध्ये एमाले अग्र पंक्तिमा छंदैछ तर ओली गुट अझ अगाडि छ । देश बनाउछु भन्ने पार्टी र त्यसका नेताले कुशासन र गरिबीले बादलमा हराएको काग जस्तो नेपाली जनतालाई राजनीतिक भागबन्डाको नाममा सम्बेदनहिन, लाचार, स्वाभिमान बिहिन र कम्जोर बनाउने, खण्डित गर्ने छुद्र रणनीति अख्तियार गर्नु कस्तो बिडम्बना ? सुनेकै हो ओली आफ्ना कार्यकर्तालाई राम्ररी हेर्न र सुरक्षा दिन सक्ने नेतामा गनिन्छन अरे, त्यसको उदाहरण थियो अपराधी हरुको सरदार चरी प्रहरी बाट मारिंदा के पी कुर्लिएका थिए, आफ्नो सरकारको पालामा भ्रष्टाचार र कालोबजारी गर्नेहरुको मनोमानी हुँदा खोइ त शक्तिमान प्रधानमन्त्री ओलीले तिनीहरुको बिरुद्ध एक शब्द बोलेका ? बोल्नु पनि कसरि यिनिहरुनै थिए र छन् ओली सरकारलाई बलियो बनाउने र आउने चुनावको खर्च बटुल्ने हरु ।

जे होस् के पी ओलीले यहि रणनीति अपनाएर एमालेको अध्यक्ष्य मात्र भएनन् देशको प्रधानमन्त्री सम्म हुन भ्याए । नेपाल भन्ने देशको दुर्भाग्य भन्नु पर्छ यो सबैं संबिधान निर्माणको समय र यसको वरिपरि भइदियो । संबिधान निर्माण हुने क्रममा माओबादीले १० बर्ष जनयुद्ध गरेर नेपाली जनमानसमा स्थापित गरिसकेको मुख्यत: बहुजातिय रहने विश्वका केहि देशहरुमा परिक्षण पछि सफल भएको व्यवस्था पहिचान सहितको संघियता र प्रत्यक्ष निर्बाचित कार्यकारी राष्ट्रपतिको साशकिय व्यवस्था नेपाललाई सापेक्ष हुने दुइटा मुद्दा यिनै ओलीको अडान र लिंडे ढिपीले संबिधान किताबमा लिपिबद्ध गर्न नसकिएको होइन र ? नेपाललाई शान्त, शमुन्नत र सम्बृद्ध बनाउन यहाँ रहेका बहु धार्मिक, बहु भाषिक, बहुरंगी जनतालाई मिलाएर मात्रै सम्भव छ भन्ने बुझ्न नखोज्नु यिनको र त्यो सोंच भएका झुण्डको अहंकार होइन र ? सताब्दियौ देखि भेदभावमा पारिएका उत्पीडित जाती र बर्गको आत्म विश्वाश बढाउन, बराबरीको हैसियतमा ल्याउन अरु विकल्पहरु अपनाउन सकिने कुरा गरेपनि त हुन्थ्यो दुर्भाग्य, राज्यका एकथरी जनता घोंडा भइरहनु पर्ने र एकथरी जनता घोड्चढि भइरहनु पर्ने कस्तो समाजको परिकल्पना गर्न सक्ने केपीओली र उनका उत्प्रेरक हरु ? अरु त अरु भए, सिंगो राज्यको अभिभावक भैसकेपछि पनि त्यो पनि कम्युनिष्ट सिद्धान्त अंगालेका ओलीले एउटा बिशेष समूहको मात्र बर्चश्व रहनेगरी देशको संबिधान बनाउन लागि पर्नु राजनेता हुनु हो र ? विभेदमा परेका समुदाय हरुले उठाएका मुद्दा पट्टक्कै नसुन्नु, उल्टै मान मर्दन गर्नु, बिरोध हड्ताल लाई दबाउन अत्यधिक बल प्रयोग गर्नु उनको तानाशाह होइन र ?

भारतले दुर्बल नेपालमाथि आफ्नो चाहना पुरा गर्न कुटिल चालहरु प्रयोग गर्दैनन् भन्ने होइन, तर नेपालका राजनीतिक पार्टी र नेताहरुले नेपाली जनता महाभूकम्पले बेहोस रहेको अवस्थामा द्रुतमार्ग भन्दै कपटपूर्ण तरिका अपनाएर भेदभावपूर्ण संबिधान जारि गर्यो भनेको त सहि हो नि । यदि जारी संबिधान सबै नेपालीलाई मान्यहुने लेखिएको भए, सबैको चित्त नबुझेपनि मुद्दाहरुमा चित्तबुझ्दो तर्क र बहसहरु सबैपक्ष संग गरेको भए, महत्वपुर्ण मुद्दाहरुमा जनमत संग्रह बाट छिनिफानो गरेको भए मधेश र जनजाती हरुबाट बिरोध हड्ताल हुनेनै थिएन । हड्ताल हुँदै गर्दा के पी ओलीले प्रधानमन्त्रिको कुर्सीबाट बिरोध कर्ताहरुलाई मत्थर पार्ने रणनीति अख्तियार गर्नुको बदला जिस्काउनु होच्याउनुले अझ आगोमा घिउ थपिएको हो । बिरोधकर्ता वा भारत जोसुकैलाई दोष दिइएपनि नाकाबन्दी हुनुको कारण भेदभावपूर्ण संबिधान जारीनै थियो । बबुरो नेपालीहरुले पाउनसम्म दुख: पाए , राज्यको अर्थतन्त्रमा ७ खर्बको नोक्सान भयो, यसको कारक के पी ओली एकमात्र हुन् । यस्तो नेता हुनुभन्दा नहुनु राम्रो, लिब्या मा गदाफी, इराकमा सद्धाम हुस्सेन, शिरिया मा बाशार अस्साद जस्तो राष्ट्रबादिको नाम लिएर देश र जनतालाई ध्वस्त पार्ने नेता नआवोस, त्यो मानेमा के पी ओली गएकै जाति । आन्दोलन ताका बिरोधि नेताहरुले धन्न नियन्त्रित बिरोध हड्ताल गर्न सके, भारतले अन्तराष्ट्रिय कानुनको बर्खिलाप गर्दै नाकाबन्दी गरेकोमा आन्तरिक र बाह्य दबाब झेली रहेको, त्यसमाथि मधेस क्षेत्रमा अर्ध भूमिगत अवस्थामा रहेको सशश्त्र समूह हरुले सशश्त्र बिरोध थाल्दा भारतले उक्साएको भन्ने संदेश जाने, त्यसले भारतलाई झन् अप्ठ्यारो पार्ने भएकोले त्यो हुन नसकेको हो ।

केपी ओली अथवा उनको शोंच र शैली २०० बर्ष अग्गडि सम्म मात्र यो गर्न सम्भव थियो तर आजको विश्व परिवेसमा मेल खाँदैन, हुँदैन । यहि सोंच र शैलीबाट देशलाई अगाडी बढाउन खोज्नु भनेको ढिलो चांडो मधेस वा अन्त कतै बाट द्वन्द निम्त्याउनु हो । मिलेर बसेको बिबिध जाती र समाजमा घृणा भनिने बिष छरेर तहस नहस बनाउनु, त्यसपछि यो मुलुकमा कसैलेपनि सुख र सान्तिले बस्न नसकिने दुषित बाताबरण बनाउन खोज्नु हो । त्यो दुस्साहस कसैबाट नहोस ।

तस्विर :-इन्टरनेट  

Last Updated on Monday, 01 August 2016 06:39

Hits: 710

नेपाली सेनाको ठूलो रहस्य पर्दाफास, कटवालदेखि क्षत्रीसम्मको मनपरी

सरोजराज अधिकारी
Prem-Prakash-Thapa-Magar काठमाडौं, १९ साउन -पुनरावेदन गरेको झण्डै ३० महिनापछि १३ जेठ २०७३ मा उपरथी प्रेमप्रकाश थापामगर सैनिक विशेष अदालतबाट निर्दोष ठहर भए । पुनरावेदन अदालत पाटनका न्यायाधीश तिलप्रसाद श्रेष्ठ अध्यक्ष, रक्षासचिव महेशप्रसाद दाहाल र नेपाली सेनाको प्राड विवाक (कानुनी विभाग) प्रमुख उपरथी होमकुमार लावती सदस्य रहेको विशेष अदालतले थापालाई निर्दोष ठहर गरेको हो ।

 

प्रधानसेनापति राजेन्द्र क्षत्रीपछि प्रधानसेनापति बन्ने संभावना रहेका मगरलाई तत्कालीन प्रधानसेनापति गौरवशमशेर जबराले विभिन्न आरोप लगाई २७ कात्तिक २०७० मा उपरथीबाट बर्खास्त गरेका थिए । सैनिक ऐन, २०६३ को व्यवस्था मिचेर जबराको ठाडो आदेशमा गठन गरिएको ‘समरी जनरल सैनिक अदालत’ ले मगरलाई बर्खास्त गरेको थियो । सेनाको आन्तरिक फौजी अदालतबाट बर्खास्तीमा परेका मगरलाई नागरिक ९पुनरावेदन न्यायाधीश र रक्षासचिव० सम्मिलित अदालतले सफाई दिएको हो । न्यायिक प्रक्रियामा भएको ढिलाईले २३ चैत २०६८ मा उपरथी बनेका मगरको पहिलो ३ वर्षे पदावधी २२ चैत २०७० मा सकिएको छ । तर सैनिक ऐनमा कारवाहीमा नपरे र उपरथीको उमेर हद ५७ वर्ष पार नगर्ने अवस्थामा थप २ वर्ष पदावधि थपिने प्रावधान छ ।

यतिखेर मगर आफ्नो पुनर्बहालीका लागि प्रधानसेनापति क्षत्रीलाई ‘बिन्तीपत्र’ लेखेर जवाफ पर्खिरहेका छन् । पत्रको बोधार्थ तत्कालिन उपप्रधान तथा रक्षामन्त्री भीम रावल र रक्षासचिव दाहाललाई समेत दिएका छन् । ७ असार २०७३ मा फैसलाको पूर्ण पाठ लिएपछि उनले १६ असारमा जंगीअड्डामा निवेदन दिएका छन् । पत्रमा मगरले २०६५ सालमा अदालतको आदेशबाट ८ जर्नेलको पुनर्बहाली भएको दृष्टान्तसमेत दिएका छन् । ‘अतीत प्रभावी रुपमा त्यस्तो म्याद थप भएको दृष्टान्त नेपाली सेनाको इतिहासमा श्री पवन पाण्डेलगायत ८ जना सहायक रथीहरुको हकमा नेपाल सरकारबाट पहिले पनि अभ्यास भइसकेको विषय हो । अतः सोही बमोजिम मेरो हकमा समेत दफा १७ ९३० बमोजिम २ वर्षको म्याद थपको लागि नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गरी पुनर्बहाली भई सेवा गर्ने अवसर प्राप्त होस् भनी निवेदन पेश गरेको छु’ मगरको पत्रमा छ, ‘श्रीमानको जो आदेश ।’

प्रेमप्रकाश प्रकरण

यो कारवाही प्रकरण रोचक छ । तत्कालीन प्रधानसेनापति गौरवशमशेर जबराले आफैं अध्यक्ष रहेको बोर्डले गरेको निर्णयलाई त्रुटीपूर्ण भएको भनेर मगरमाथि कारवाही गरेका हुन् । जबराले आफू प्रधानसेनापति भएको एक वर्षपछि छानबिन प्रक्रिया अगाडि बढाएर सो बोर्डको निर्णय प्रक्रियामा संलग्न उपरथी प्रेमप्रकाश थापा मगरलाई २७ कात्तिक २०७० मा बर्खास्त गरेका हुन् । जबरा निरीक्षणाधिकृत उपरथी रहेका बेला उनकै अध्यक्षतामा गठित बोर्डले ७ असार २०६८ मा सहायकरथी हेम खत्रीलाई पाकिस्तानको नेसनल डिफेन्स युनिभर्सिटी इस्लामावादमा नेसनल सेक्युरिटी र वार कोर्स गर्न सिफारिस गरेको थियो । त्यसबेला सहायकरथी रहेका थापा मगर जबरा नेतृत्वको बोर्डमा सदस्यसचिव थिए । ‘खत्रीले पेस गरेको झूटो विवरण आधिकारिक यकिन नगरी पेस गरेको’ आरोपमा मगरलाई भविष्यमा सरकारी सेवामा अयोग्य नठहरिने गरी बर्खास्त गरिएको थियो भने खत्रीलाई चाहिँ  सोही मितिमा ‘भविष्यमा सरकारी सेवामा अयोग्य ठहरिने गरी’ बर्खास्त गरिएको थियो ।

जबरा अध्यक्ष रहेको त्यसबेलाको बोर्डमा तत्कालीन उपरथीहरू नेपालभूषण चन्द (पछि रथी), रामबहादुर गुरुङ, डम्बरसिंह गुरुङ र दमनबहादुर घले सदस्य थिए । जबराले त्यसबेलाका सम्भाररथी उपरथी प्रदीपविक्रम राणाको अध्यक्षतामा ‘समरी जनरल सैनिक अदालत’ गठन गरी त्यसको सिफारिसका आधारमा मगर र खत्रीलाई बर्खास्त गरेका हुन् । खत्रीले पेस गरेका सबै कागजपत्र सहसेनानी सनोजप्रसाद पाठकले प्रमाणीकरण गरेका छन् । यस प्रक्रियामा सहभागी अन्यलाई भने सोधपुछसमेत गरिएन । त्यसमाथि जबरा स्वयम् बोर्ड अध्यक्ष थिए ।

प्रधानसेनापति जबराले मगरको मुद्दामाथि फैसलाका लागि उनीसरहकै उपरथी राणाको नेतृत्वमा ‘समरी जनरल सैनिक अदालत’ गठन गरेका थिए । सैनिक ऐन, २०६३ को परिच्छेद ८, दफा ६७ को (ख) मा ‘कम्तीमा २ जना सेनानी दर्जाका अधिकृत रहने गरी कम्तीमा ३ जना अधिकृत रहेको समरी जनरल सैनिक अदालत गठन गरिने’ उल्लेख छ । तर जबराले सेनानी (मेजर) दर्जाले नेतृत्व गर्ने अदालतको प्रमुख उपरथी (मेजर जनरल) राणालाई बनाए । राणा नेतृत्वको अदालतका ६ सदस्यमा पनि सेनानीभन्दा कम्तीमा दुई तहमाथिका अधिकृत राखिएको थियो । अन्य सदस्यमा सहायकरथीद्वय रमीन्द्र छेत्री, शरद गिरी, महासेनानीहरू गणेश खत्री, होमनाथ दवाडी र रत्नप्रकाश थापा (कानुन विभाग) थिए ।

सैनिक ऐनको दफा ६७ को (क) मा ‘कम्तीमा एकजना रथीवृन्द, दुई जना महासेनानी वा प्रमुख सेनानी र दुई जना सेनानी दर्जाका अधिकृत रहने गरी पाँचजना अधिकृत रहेको जनरल सैनिक अदालत गठन गरिने’ उल्लेख छ । खासमा मगरको हकमा ‘जनरल सैनिक अदालत’ गठन गर्नुपर्ने थियो । प्रधानसेनापति जबराले ‘जनरल सैनिक अदालत’ मा रहने र त्यसभन्दा माथिको हैसियतका सैनिक अधिकृत छनौट गरे पनि ‘समरी जनरल सैनिक अदालत’ गठन गरे । ‘जनरल सैनिक अदालत’ मा रहने हैसियतका अधिकृत राखेर ‘समरी

साभर : दैनिक नेपाल बाट

 

Last Updated on Wednesday, 03 August 2016 15:31

Hits: 413

को–को थिए लखन थापासँगै मारिनेहरू

राजकुमार दिपाल

को–को थिए लखन थापासँगै मारिनेहरूअषाढ, ८ -लखन आफूलाई आफूभन्दा अढाई सय वर्षअघिका सिद्ध लखन थापाका अवतार ठान्थे र सोही अनुसार प्रचार गर्थे । यस्तै देवी मनकामनाले जंग बहादुर राणाको हत्या गरी उनको ठाउँमा आफूलाई शासन गर्नू भन्ने आदेश प्राप्त भएको गाउँलेहरूलाई सुनाउँथे ।
गोरखाका राजा राम शाहका समयका सिद्ध लखन थापाले गुरु गोरखनाथ सँग दीक्षा प्राप्त गरेको, राजा राम शाहको कचहरीमा रहँदा उनले विभिन्न चमत्कार देखाएको, राम शाहका सन्तानले नेपाल जित्ने भविष्यवाणी गरेको, ईश्वरी महारानीको मन जिती उनी र उनको दरसन्तानले मनकामना देवीको पूजाहारीको जिम्मेवारी प्राप्त गरेको आदि वर्णन ‘प्राचीन नेपालुको संख्या २८ ९ श्रावण २०३१:७–१६० मा प्रकाशित ‘गोरखा वंशावलीमा रोचक पाराले प्रस्तुत गरिएको छ । सिद्ध लखन थापाको अवतार हुनु र मनकामना देवीबाट आफूलाई आदेश भएको प्रचार हुनुले यी दोस्रा लखनले प्रशस्तै अनुयायी प्राप्त गरी जंग बहादुर राणाविरुद्धमा जनसमर्थन जुटाएका थिए ।

जंगेको हत्या योजना

जंग बहादुर राणाका छोरा पद्मजंगले लखनलाई मृत्यु दण्ड दिइएको २२ वर्षपछि भारतबाट आफ्ना बाबुको जीवनी प्रकाशमा ल्याउने उद्देश्यले सन् १९०९ मा प्रकाशित गरेको ‘लाइफ अफ महाराज श्री जंग बहादुर रत्न पुस्तक भण्डारद्वारा सन् १९७४ पुनः प्रकाशित पृष्ठ ३०२–३०४०मा प्रकाशित लखन थापा प्रकरण रेग्मी रिसर्च प्रालिले सञ्चालन गरेको ‘रेग्मी रिसर्च सेरिजुको वर्ष १२ अंक ५ डिसेम्बर १९८०स्७२–७५०मा प्रकाशित गरिएको छ ।

सो सेरिजमा प्रकाशित पद्मजंगको बयानअनुसार लखनले त्यस बेला एक हजार पाँच सय जनाको सशस्त्र समूह गठन गरेका थिए । सोही सेनाका प्रमुखलाई उनले राजधानी गएर जंग बहादुरको हत्या गरेर सत्ता कब्जा गरी नेपालमा सुनौलो इतिहास सुरु गर्न आदेश दिएका थिए ।

किल्ला र सैन्य संगठन निर्माण

लखन थापाको विषयमा खोजी र चर्चा गर्दै आएका अभियन्ताहरूले उल्लेख गरेअनुसार आफ्ना सहयोगीका साथ लखनले ढुंगाले घेरी बलियो किल्ला निर्माण गरेका थिए । उनले किल्ला परिसरभित्र मनकामना देवीको प्रतिमूर्ति स्थापना गरेका थिए । फौजलाई कवाज खेल्न, तारो हान्न तालिम सञ्चालन गर्न तथा खानेबस्ने बन्दोबस्त किल्लाभित्र जुटाएका थिए । ढुंगेधारा र पोखरी समेत किल्ला भित्र बनाइएको थियो ।

सेनालाई आवश्यक पर्ने हातहतियारहरू ६० नाल बन्दुक, ठूलो संख्यामा तरबार, खुकुरी, भाला, डन्डी, धनुकाँड, खुँडा र कटारीहरू समेतको बन्दोबस्त गरेका थिए । सेनालाई आवश्यक पर्ने रसदपानी आदिको व्यवस्था मिलाई जंग बहादुरविरुद्ध जनविद्रोह गर्न तयारी पूरा गरिसकेका थिए भनी त्रिलोक थापामगरले ‘राज्यसत्ता डट कम सन् २०११–०९–२३० मा उल्लेख छन् ।

रेग्मी रिसर्च सेरिजले पनि लखन थापा प्रकरणमा उनीबारे सरकारी सेनाले बुझाएको सूचना पनि प्रकाशित गरेको छ । सोअनुसार पाल्पाका मेजर कप्तान शमशेरजंग थापा क्षेत्री, सुब्बा वीरमानजंग थापा क्षेत्री र सुबेदार बुदलसिंह बस्न्यातले प्रसादसिंह थापा, खड्ग थापा र अन्य व्यक्तिबाट यस्तो सूचना पाए लखन थापा जुन घरमा बस्छन्, त्यो आठ क्युविट चौडा र १६ क्युविट उचाइको छ । त्यो घर एक प्रकारको किल्लाजस्तै छ । विसं १९३२ फागुन २६ मा लखन थापालाई बन्दुक र तरबारले सुसज्जित ठूलो संख्यामा सशस्त्र भोटेहरूले साथ दिएका थिए । उनीहरू जंग बहादुरको सैन्यमा भर्ना हुन जान लागेका थिए । त्यसको खास उद्देश्य जंग बहादुरलाई खत्तम गर्नु थियो ।

सरकारी सैन्यको सूचनामा लखन थापाको घरको नाप दिँदै उनको घरलाई किल्लाजस्तै भनिएबाट पनि लखनले जंग बहादुर राणाका विरुद्ध ठूलै तयारी गरेका थिए भन्ने स्पष्ट हुन आउँछ । लखन थापाको विद्रोह दबाउने क्रममा उनीसहित अजप सिंह थापामगर लगायत १२ जनालाई पक्रेर बाँसको पिँजडामा राखी काठमाडौंको थापाथलीमा ल्याइयो । त्यहाँ उनीहरूलाई कायल गर्दा उनीहरूले दिएको बयान पनि रेग्मी रिसर्च सेरिजमा परेको छ । उनीहरूको बयानमा लखनले आफूहरूले सत्ता हात पारेपछि विद्रोहमा संलग्न व्यक्तिहरूलाई सेनाको विभिन्न उच्च पद दिने प्रतिज्ञा गरेका थिए ।

पद्म जंगको बयानअनुसार यो खबर जंग बहादुरले पाएपछि लखन लगायतलाई पक्राउ गर्न देवीदत्त पल्टनका सेना पठाए । उनीहरूको लखन थापाको सेनासँग केही बेर आमने सामने भयो । सानोतिनो लडाइँपछि ती विद्रोहीहरूले आत्मसमर्पण गरे । लखनसहित १२ जना समातिए । उनीहरूलाई बाँसको पिँजडामा राखेर काठमाडौं ल्याइयो । उनीहरूले आफूहरूले गर्न लागेको विद्रोह र जंग बहादुरको हत्याको योजना सम्बन्धी भेद खोले ।

लखन थापाले सुरु गरेको विद्रोहमा जहरे चुमी, जयसिंह चुमी मगर, विराज थापामगर, जुठ्या थापामगर, जितमान गुरुङ र अजपसिंह थापामगर नै बढी सक्रिय भएको हुँदा लखन थापासँग मृत्युदण्ड पाउनेहरू पनि उनीहरू नै हुन सक्छन् । मेजर कप्तान शमशेर जंग थापा क्षेत्री लगायतबाट लखन थापा सम्बन्धी खबर पाउनासाथ जंग बहादुर राणाले विसं १९३२ चैत्र सुदि १ मा पाल्पामा रहेका कर्णेल टेक बहादुर राणाको नेतृत्वमा लखन र उनका सहयोगीलाई पक्राउ गर्न सेना खटाएको ‘रेग्मी रिसर्च सेरिजुबाट स्पष्ट हुन्छ । उनलाई सहयोग गर्न उनै मेजर कप्तान थापा क्षेत्रीलाई आदेश दिइएको थियो । उनीहरूले लखनको घर घेराउ गरेर अजपसिंह थापामगर सहित उनका मानिसहरूलाई पक्राउ गरे । उनीहरूलाई काठमाडौंको थापाथली दरबारमा ल्याइयो । त्यहाँ उनीहरूले जंग बहादुरको हत्या गर्ने योजनाबारे स्पष्टै रूपमा बताए । ‘रेग्मी रिसर्च सेरिजुमा प्रकाशित उनीहरूको बयान यस्तो छः लखन थापाले हामीलाई जर्नेल, कर्णेल र कप्तानमा नियुक्ति दिने कसम खाएका छन् ।

उनले जहरे चुमीलाई जर्नेल, विराज थापामगर, जुठ्या थापामगर र जितमान गुरुङलाई कर्णेल पद दिएका छन् । प्रधानमन्त्री जंग बहादुरको हत्या गर्ने र यसपछि शाहज्यादा उपेन्द्र विक्रम राजा बन्ने र लखनचाहिँ उपेन्द्रका दोस्रा व्यक्ति प्रधानमन्त्री बन्नेछन् । लखनले तार्कु वा मनाङबेसीमा जंग बहादुरको हत्या हुनेछ भनेका छन् । यो योजना सफल भएन भने उनी तिब्बतीहरूको सहयोग माग्न तिब्बत जानेछन् र उनको यो योजना सफल भयो भने उनी राजा बन्नेछन् ।

लखन र उनका अनुयायीहरूको यस्तो बयान अनुसार जंग बहादुरदेखि असन्तुष्ट रहँदै आएका शाहज्यादा उपेन्द्र विक्रम शाहलाई राजा बनाउने थियो र आफूहरूको तात्कालिक योजना असफल भयो भने तिब्बतलाई गुहार्ने थियो । यसले बयानले जंग बहादुरविरुद्ध लखनको दरबारसँग पनि भित्रभित्रै साँठगाँठ थियो भन्ने अनुमानलाई बलियो बनाउँछन् । यस्तै तिब्बतमा गई गुहार माग्ने भन्ने बयानले पनि उनीहरू अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन र सहयोग लिएरै भए पनि जंग बहादुरविरुद्धको अभियानलाई सफल बनाउने उद्देश्यका साथ विद्रोहमा होमिएका थिए भन्ने पनि स्पष्ट हुन्छ ।

सात विद्रोहीलाई मृत्युदण्ड जंग बहादुरका छोरा पद्म जंगको बयानअनुसार छानबिनपछि पक्राउ परेका १२ जनामध्ये लखन सहित सात जनालाई मृत्युदण्ड दिइयो र बाँकी पाँच जनाको त्यस घटनामा सक्रिय सहभागिता नदेखिएका कारण घर फिर्ता गरियो । इतिहासकार बाल चन्द्र शर्माले पनि पक्राउ परेका १२ मध्ये सात जनालाई मात्र मृत्युदण्ड दिइएको ‘नेपालको ऐतिहासिक रूपरेखा ९२०३३ः३४१० मा उल्लेख गरेका छन् ।

लखनसहित सातजना विद्रोहीलाई विसं १९३३ फागुन २ गते बुङ्कोटको काउले भँगारमा झुन्ड्याएर मृत्युदण्ड दिइएको खोजकर्ता त्रिलोक थापामगरले ‘इसमता डट कमु ९२०७२–११–०२० मा उल्लेख गरेका छन् । थापाले आफ्नो लेख ‘कप्तान लखन थापाको जनविद्रोहको नालीबेलीमा उल्लेख गरेअनुसार लखनको जन्म विसं १८९१ मा भएको थियो । हालसम्म लखन थापाको प्रसंगमा ‘उनीसहित जयसिंह चुमी मगर लगायतलाई झुन्ड्याएर मृत्युदण्ड दिइयो भन्नेमात्र पढ्न पाइन्छ ।

उनीसहित मारिने बाँकी को को थिए त ? यो प्रश्नको भरपर्दो जवाफ हालसम्म पढ्न पाइएको छैन । यस समस्याको समाधान गर्ने प्रयास यहाँ गरिएको छ । पद्म जंगको बयानमा पक्राउ परेका १२ जनामध्ये सात जनालाई मृत्युदण्ड दिइएको र विद्रोहमा कम सक्रियता भएका बाँकीलाई घर जान दिइएको प्रसंग परेकाले सात जनाले मृत्युदण्ड पाएको भन्ने तर्कलाई विश्वसनीय मान्न सकिन्छ । लखन थापालाई मृत्युदण्ड दिइएको घटनाको समयमा पद्म जंग २० वर्षका थिए । त्यसैले यस घटनाबारे उनमा चासो हुनु र यसबारे उनी जानकार हुनु सम्भव छ । इतिहासकार दिनेश राज पन्तले ‘पूर्णिमाको पूर्णांक ९३ वैशाख २०५५:३५० मा प्रकाशमा ल्याएको ‘कुण्डली संग्रहु अनुसार पद्म जंगको जन्म विसं १९१४ कात्तिक २८ गते भएको हो ।

‘रेग्मी रिसर्च सेरिजुले प्रकाशमा ल्याएको विद्रोहीहरूको बयानमा लखन थापाले सेनाका ठूलाठूला पद दिने प्रतिज्ञा गरेका व्यक्तिमध्ये जहरे चुमी जयसिंह चुमी मगरलाई जर्नेल, विराज थापामगर, जुठ्या थापामगर र जितमान गुरुङलाई कर्णेल पद दिइएको थियो । पक्राउ पर्दा लखन थापासँगै अजपसिंह थापामगर पनि पक्राउ परेको उल्लेख भएको हुँदा लखनका सक्रिय सहयोगी पनि यिनै व्यक्तिहरू थिए भन्ने अनुमानलाई बलियो बनाउँछ । यी विभिन्न तथ्य केलाएर हेर्दा लखन थापासँगै जंग बहादुर राणाबाट मृत्युदण्ड पाउनेमा जहरे चुमी जयसिंह चुमीमगर, विराज थापामगर, जुठ्या थापामगर, जितमान गुरुङ र अजपसिंह थापामगर नै थिए भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ । एकजना व्यक्तिको नाम भने अझै अज्ञात छ ।

लखन थापालाई मृत्युदण्ड दिइँदा मर्नुअघि उनले ‘म मरेको एक सातामा जंगेको पनि मृत्यु हुनेछ भनी गरेको भविष्यवाणी प्रसिद्ध छ । संयोग पनि कस्तो भयो भने लखनलाई मृत्युदण्ड दिइएको एक होइन, दुई सातापछि जंग बहादुरको पनि मृत्यु भयो । ‘पूर्णिमा पूर्णांक ३३ भाद्र २०३२स्४६० अनुसार जंग बहादुरको मृत्यु विसं १९३३ साल फागुन १६ गते फागुन शुल्क द्वादशी उप्रान्त त्रयोदशीमा भएको हो । जंग बहादुर राणाविरुद्ध सशस्त्र विद्रोहको तयारी गर्नु सानो कुरा थिएन, त्यस बेला । गोरखाको बुङ्कोटमा भएको त्यस विद्रोहमा लखनले निकै ठूलो नैतिक र भौतिक सहयोग प्राप्त गरेका थिए । निकै ठूलो दबाबपछि लखन नेपालको प्रथम सहिद घोषित भए । उनीसँगै विद्रोह गर्दै मृत्युदण्ड प्राप्त गर्ने बाँकी ६ जनाचाहिँ सहिद होइनन् ? उनीहरूलाई पनि सहिद घोषणा गर्न माग किन नगर्ने ?

साभार :अन्नपूर्ण बाट

Last Updated on Sunday, 24 July 2016 04:43

Hits: 2723

हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - गोरे बहादुर खपांगी