A+ A A-

तिहार पर्वमा देउसीको सन्दर्भ

हरि  घर्ति मगर

"तिहार्" पर्व वली राजा सँग सम्वन्धित भएको र तिहारपर्वमा आज पर्यन्त पनि सर्वत्र देउसी भैलो खेल्ने चलन रही आएकोछ, सो देउसी भैलो खेल्दा भट्ट्याउनेले "वलिराजाको हुकुम हुँदा आएको हामी" जस्ता शब्दोच्चारोण गरिदै आएवाट तिहारपर्व ईतिहासको एउटा निस्चित कालखण्डमा बलिराजाले नै चलाएका थिए भन्ने प्रमाण झल्कन्छ l भैलो देउसरी जस्ता शब्दको नेपाली भाषा र सस्किर्त  भाषामा कुनै खास अर्थ नै  छैन l यि ऐतिहासिक शब्द  मगर भाषामा शब्द उच्चारण भएको भनेर बिभिन्न मगर भाषा विद्द्वानहरुले भैलो र देउसरी फ ए लो बाट भैलो र घे उ स रि बाट देउसरी अपभ्रम्स भएर आएको हो भन्दछन् l यसको मगर भाषामा अर्थ हुन्छ फ ए लो को अर्थ हो लाई बचाय यौ, घे उ स रि को अर्थ ठुलो धर्मात्माको राजालाई बचायौ अर्थात् ठुलो धर्मात्मा वली  राजालाई बचायौ l                                                                                                                                                                                                                                             इतिहासविद् एम एस् थापा मगर अनुसार लिक्षिबी कालिन समयमा बोल्ने बैसाली भाषा र हालको मगर भाषामा धेरै मेल खान्छ l ईतिहासका मर्मोद्घाटन स्पस्ट वक्ताको रुपमा ख्याती प्राप्त प्रो. डा. राजाराम सुवेदी (प्रज्ञा ६५ र १-१३)  ले आफ्नो पुस्तकमा १२ मगरातको केन्द्र पाल्पाको बल्डेङ्गडी थियो जसका संस्थापक वलिहांङ् राजा थिए भँने त्यो राज्यको अन्तिम राजा रनविर रानामगर थिए भन्ने ईतिहासको मर्ममा लुकेको दुर्लव ऐतिहासिक तथ्यहरु रहस्योद्घाटन गर्नु भएकोले र राई, लिम्बु, मगर लगाएतका अधिकाम्स नेपालका आदिवासी जनजातीको भासिक भिन्नत रहे पनि राजालाई "हांङ्" भन्ने गर्छन् भने खस भाषामा राजालाई राजा र संस्कृत भाषामा  राजालाई राजन भनिने तथ्यवाट पनि दिपावली "तिहार्" पर्व नेपालका आदिवासी जनजातीहरुको चाडपर्व थियो भन्ने प्रमाणित हुन्छ l काग, कुकुर र गाईतिहार बलिहांङ् राजासँग र भाईटिकासँग कुनै सरोकार नराख्ने हुँदा तत्काल ब्राम्हण शासकहरुले यो जनजातीको "तिहार" चाडमा घोलिदिएको हो भन्ने नकार्न सकिन्न l हिन्दू धर्मका देविदेवता राम्, कृष्ण, दुर्गा, काली जस्ता अधिकांस देवी देवतालाई हेर्दा हिंसाबाट श्रीजित भएकोले र तिहार कुनै वली दिनेगरी काटमार नहुने हुँदा यो चाड गैर हिन्दुहरुको हो भन्ने सवालमा दुईमत छैन l तथापी विगतमा बाम्हणवादी शासकहरुले हिन्दू धर्मको  चाडपर्व भनेर आम जनसमुदायमा भ्रम श्रीजना गरेको देखिन्छ l स्मरण रहोस् ईतिहासविद् एमएस थापा मगरको प्राचिन मगरहरु र अख्खारीका पुस्तक अनुसार नेपालमा हिन्दू धर्मको विकास १२ औं सताव्दिमा शंकरचार्य नेपालमा प्रवेस भएपछि मात्रै भएको थियो l स्वंयम भारतका प्रसिद्द ईतिहासकार प्रो. भण्डारले दोर्सो सताव्दीदेखि चौथो सताव्दीको अन्त्य सम्म बाम्हणको धर्मलाई दर्साउने कुनै पनि भवन् वा वस्तुकला देखा परेको छैन l हात्तीको जस्तो सुड भएको गणेस देउता ईस्वी सन् सातौ सताव्दी भन्दा अगाडी थिएन l प्राचिन वैदिक धर्म धर्ममा र बाम्हण धर्म हिन्दू धर्ममा परिणत पाचौं सताव्दिमा भएको हो भनेर प्रस्ट भन्नु भएको छ l जवकी बलिहांङ् राजाको तिहार सम्वन्धी किंवदन्ती सताव्दिऔ पुरानो देखिन्छ ।    

(घर्ति मगर अध्यक्ष आदिवासी जनजाति युवा परिषद युएईैका अध्यक्ष हुन)

Last Updated on Sunday, 18 November 2012 05:48

Hits: 1032

झापड महिमा अपार

नेपाली राजनितीका शक्तिशाली नेता प्रचण्डले अन्ततः आफ्नै कार्यकर्ता बाग्लुङ्ग निवासी पदम कुँवरको हस्त झापड रुपी आर्शीबाद प्राप्त गर्न सफल भएका छन् । नेपाली राजनितीमा झापड किन आशीर्वाद बन्न पुगेको हो यो बारे भन्नु पर्दा नेपालका चर्चित र ठुलो भनौदा नेताहरुको शुभ लाभ एवं पदोन्नती झापड महिमाको आर्शीवाद साबित भएको छ । झापड महिमारुपी आर्शीवादको शुरुवात नेपाली कांग्रेसका दिग्गज नेता रामचन्द्र पौड्ल माथि दलित गोल्छे शार्कीको बज्रेको थियो फलस्वरुप रामचन्द्र उपप्रधानमन्त्रीसम्म हुन सफल भए । त्यस्तै २०६७ साल माघ ७ गते देवी प्रसादको देवी आर्शीवाद रुपी झापड खानुको पश्चात राजनितीमा झण्डै झण्डै झल्लु भइसकेका झलनाथ खनाल १५ दिन पश्चात नेपालका प्रधानमन्त्री पदमा शौभायामान हुन पुगे । २०६९ असोज १३ गते कपनमा भएको कांग्रेसी चियापान समारोहमा कांग्रेसी कार्यकर्ता बस्नेतद्धारा शुशीलमाथि गरेको कुर्सी प्रहारले वँहाको शुभलाभ हुने सम्भावना क्षीण बन्दै गएको छ, किनभने कांग्रेसी कार्यकर्ता बस्नेतको कुर्सी प्रहार सट्टा चस्मा फुट्ने गरी झापड महिमाको रस्वादन शुशील कोईरालाले प्राप्त गरेको हो भने निश्चित रुपमा शुशील कोइराला नेपालका राष्ट्रपती वा प्रधानमन्त्री बन्ने ठोकुवा गर्न सकिन्थ्यो ?
नेपालको राजनितीमा अद्भुत आश्चय लाग्दो कुरा के छ भने झापड महिमाले सटिक निशाना र जाती पनि हेर्दा रहेछ, दलित गोल्छे शार्कीको झापड महिमाको कारण राम चन्द्रको उपप्रधानमन्त्री पद भन्दा पदोन्नती हुने सम्भावना देखिन्न, ब्रह्मज्ञानी ब्राहमण देवी प्रसादको देवी प्रसाद रुपी झापड महिमाको १५ दिन पश्चात झलनाथ प्रधानमन्त्री बन्नु सफल भएको कुरा संयोग नभई झापड महिमा पनि जातीवादि ग्रसित रहेको प्रमाणित भएको छ । नेपालका शक्तिशाली नेता प्रचण्डको इच्छा नेपालको उच्च राष्ट्रपति पद प्राप्त गर्नु हो । संविधानसभाको चुनाव पश्चात राष्ट्रपती बन्ने इच्छा हुदा हुदै प्रचण्ड भित्ते राष्ट्रपती बन्न पुगेको नेपाली जनता सामु झलझली छ र नेपाली जनताले प्रचण्डको राष्ट्रपती हुने इच्छा बुझेका छन् । संविधानसभाको चुनावमा झापड रुपी आर्शीवाद प्राप्त नभएको कारणले गर्दा जे गर्दा पनि प्रचण्ड आफ्नो लक्ष्यमा सफल हुन सकेनन् । जे होस् ढिलै भए पनि पदम कुँवर अर्थात राणा वंशको होनहार सपुतको झापडको रस्वादनले निश्चित रुपमा प्रचण्डको इच्छा पुर्ण हुने सम्भावनाको ढोका खुलेको छ तसर्थ प्रचण्डले पदम कुँवरलाई धन्यवाद दिनै पर्छ । प्रतीक्षा गरौ अब चाँहि प्रचण्डलाई ३ सरकार जस्तै निरकुंश राष्ट्रपती हुनबाट कसैले रोक्न सक्दैन ।
 झापड महिमाको करिश्मा नेपालको राजनितिमा आर्शीवाद वा वरदानको रुपमा ग्रहण गर्दै गरेको कारणले गर्दा त्यो दिन टाढा छैन जब नेपालका राजनितिमा पदोन्नती र शुभलाभका लागि नेपाली नेता झापड महिमाको प्रतिक्षामा प्रतिक्षारत रहने छन् । मधेसले राष्ट्रपती, उपराष्ट्रपती, उपप्रधानमन्त्री जस्तो उच्च पद प्राप्त गरीसकेका छन् । मात्र बाँकि छ प्रधानमन्त्री बन्न तसर्थ प्रधानमन्त्रीको पदमा मधेसी समुदाय भएको देख्न आंकाक्षा पुर्ण गर्न मधेसका भ्रष्टाचारी अवसरवादि, अराजनितिक नेतालाई मधेसी जनताले कहिले सम्म झापडरुपी आर्शीवादको रस्वादन गराउने हुन् हेर्न बाँकि छ । जे होस् नेपाली झापड महिमा अपरम्पार छ जुन नेताले झापड खायो, त्यसको बेडा पार छ ।
अमरदिप मोक्तान

Last Updated on Sunday, 18 November 2012 03:28

Hits: 1107

इस्लाम धर्मालम्बि डा. मोहम्मद मोहसिनले हिन्दु राजाको हातबाट टिका ग्रहण गरेका थिए

केहि वर्ष अगि तागाधारि सुरक्षा समाज सिक्किम्को ब्रामण जातिहरुमा वितरण भएको साचो पर्चा "गायत्रि मन्त्र" मा भनिएको थियो l मतवालिबाट जो पनि नेता बन्न खोज्दछ त्यसलाई कुनै रितले नास गर्नै पर्छ र साप्रदायिक भनेर, देश द्रोहि भनेर, समाज विरोधि, भ्रस्टचारि एबम यस्तै बिभिन्न सन्ज्ञा दिएर प्रचार प्रसार गर्नु पर्दछ l ताकि त्यो नेतालाई उसका जातिका मानिसहरुले पनि साथ दिन डरवस र जातिवादको छाप लागे पछि दुवानि (काम नचल्ने) भै हाल्छ र यति गर्दा पनि कार्य फ़त्ते नभए धर्मदत्त फ़र्मुला प्रयोग गर्न पनि पछि हट्नु हुदैन, हिच्किचाउनु हुदैन l साथै मतवालि (जनजाति) हरुको समर्थन एबम चुनावमा भोट पाउनकोलागि उनिहरु विचमा सधै अमेल र फ़ुट पैदा गराउने र आपसमा जुधाउनु पर्छ लडाउनु पर्छ जसरि अन्ग्रेज हरुले भारतमा जाति जाति हरुमा फ़ुट ल्याई सयौ वर्ष राज्य गर्न सक्षम भएका थिए l यि मतवालि जनजातिहरुमा एकता कायम हुन नदिनुनै हाम्रो विजय हो l यसका लागि (धर्म दत्त फ़र्मुला) साम, दाम, दण्द र भेद लगाई यो फ़ुट सदा कायम राख्न सक्ष्म हुनु पर्दछ, भन्ने यिनि बाहुनवादिहरुको त्यो गायत्रि मन्त्रको सिकार भएको थियो l आदिवासि जनजातिका महान श्रदय नेता गोरे बहादुर खपान्गि मगर र होइन भने तत्कालिन अमेरिकि राज्दुत क्रिस्चन धर्मालम्बि क्रिस्टिना रोक्का, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष इस्लाम धर्मालम्बि डा. मोहम्मद मोहसिनले हिन्दु राजाको हातबाट टिका ग्रहण गर्दा माधव नेपालले घुडा टेकेर ज्ञानेन्द्र लाई पैसा चडाउदा प्रचण्ड, बाबुराम, झलनाथ, माधव, केपि, शुसिल र शेरबहादुर मुस्लिमको चाडमा मुस्लिमकै भेस भुसामा शुभकामना आदन प्रदान गर्दा किन बहसको बिषय बन्दैन ? तत्कालिन राष्ट्रिय जनमुक्ति पाटिको एक जिम्मेवार प्रभावशालि नेताको हैसियतले, जुन राज नैतिक पाटिले धार्मिक भासिक, सास्क्रितिक सहिस्णुताको जिम्वेवारि पुर्ण वकालत गरेको थियो त्यहि पाटिबाट एउटा राष्ट्रिय नेताले अरुको धर्म, सस्क्रितिको सम्मान स्वरुप हिन्दु धर्मालम्बि राजाको हातबाट टिका ग्रहण गरेको बिषयमा किन प्रोपागाण्डा ? किन भ्रम ? किन झुट्को खेति अर्थात किन कप्रचार ? हामिले बुझ्नै पर्ने गाठि कुरो के हो भने खपान्गिको आफ़्नो बिबाह थिएन अरुको बिबाहमा जन्तिमात्रै जानु भएको थियो l बिबाह हुने एउटा कुरा हो जन्तिमात्रै जाने अर्कै कुरा हो र एउटा महान समाजवादि नेता राष्ट्र्कै नेता हुन्छ l कुनै जाति धर्म समुदायको मात्रै सागुरो घेरामा मात्रै सिमित हुदैन र l यो हामि आदिवासि जनजाति समुदायले बुझ्नु पर्दछ l उहा अहिले नेपालको राजनैतिक विर्तमा प्रमुख समस्याको सवाल रहेको धर्म निरपेक्ष राज्य, राज्यको सम्मान जनक पुनर सम्रचना, आत्म निर्णय सहित जातिय स्वशासन एबम राज्यको निति निर्माण गर्ने, निर्णय गर्ने र निर्णय कार्य नयन गर्ने सबै तह र तप्कामा आफ़्नो जातिको जनसन्ख्याको समानुपातिक प्रतिनिधित्व्को चेतनाको ससक्त बेकुल फ़ुक्नु भएको थियो l तिन चार जन जाति मात्रै भेटाए पनि उहाहरुलाई रोकि गोरु गाडामा उभिएर जातिय, क्षेत्रिय र लिङिय विभेद र यसको अन्त्य वारे दिनुभेको तार्किक र सार्र गर्भित भासण यो पङ्ग्तिकार्ले धेरै पटक देखेको र सुनेको छ l जतिवेला अहिलेका (अग्र्गामि समुह) जातिय बिभेद अर्थात सामाजिक बिभेद्का अग्र भागमा खटिनु हुने आदिवासि जनजाति एबम मधिसे समुदायका नेताज्युहरु जातिय मुक्तिको कुरा गर्न र जातिय सन्घ सस्थामा सन्गठित हुन लजाउनु हुन्थ्यो र डराउनु हुन्थ्यो l

विगत दश वर्षको जनयुदमा तत्कालिन माओवादिले उठाएको आत्म निर्णयको अधिकार सहितको जातिय स्वसाशन, धर्म निरपेक्ष राज्य र राज्यको सबै तह र तप्कामा समानु पातिक प्रतिनिधित्वको राजनैतिक निति माओवादिको होइन l गोरेबहादुर खपान्गिले राष्ट्रिय जनमुक्ति पाटि मार्फ़त उठाइएको राजनैतिक सिद्दान्त हो र माओवादिले त केवल साइनिङ लगायर मेडिन माओवादि लेखेको मात्रै हो र त्यसैले जाति, भसा, धर्म, सस्क्रिति, क्षेत्र र समुदायको आधारमा भएको विभेद तथा लैगिक उत्पिडनको विरुदमा एबम सविधानसभाको राज्य पुनर्सरचना तथा राज्य सक्तिको बाडफ़ाड समिति तथा राज्य पुनर्सरचना उच्च स्तरिय सुझाव आयोगको दुई तिहाई बहुमतले परित प्रतिवेदनमा आफ़्नो चार दसक लामो राजनैतिक इतिहासलाई चेकेमा राखेर दिर्ढताका साथ उभिनु हुने नेता असोक राई, रकम चेमजोन्ग, बिजय सुब्बा, पासान्ग सेर्पा, रामचन्द्र झा, रिजवान अन्सारि, किष्ण भट्टचनहरु, सिखण्डिका रुपमा रहेका एकाध जोकरहरु बाहेक सबै आदिवासि जनजाति नेएताहरु एउटै ठाउमा उभिन जरुरि छ l गोरे बहादुर खपान्गि, एम एस थापा, बयान सिङ राई, केशव सुर्यबसि, रामचन्द्र थापा, टोप अस्लामि र रत्न राना लगायतका नेताहरु सन्ग पद (कुर्चि)लाई केन्द्र होइनकि जातिय उत्पिडन, क्षत्रिय उतिडन एबम लिन्गिय बिभेद्लाई केन्द्र बनाइ एउटै मन्चमा उभिनु पर्दछ l अहिले समय अतेन्तै राम्रो छ र आदिवासि जनजाति सक्तिहरु करिव बिस प्रतिसत नेत्रित्व समाल्न सक्षम छन् l हामिहरु जस्ता करिव तिस प्रतिसत युबाहरु अहिलेको समसामयिक विषयमा तर्क सन्गत बहस गर्न सक्षम छौ भने करिव चालिस प्रतिसतले बाहुनवादिहरुबाट आफ़ुहरु ठगियको हेपिएको बुझेका छन् कुनै पनि बिद्रोहका लागि सेनाका जवानहरुले झै आदेसको पर्खाइमा छन् र यो त आदिवासि जनजातिहरुले आव्हान गरेको काठमाण्डौ उपत्याको सडक सन्घर्ष् को आन्दोलन्बाट प्रमाणित हुन्छ l साथै राष्ट्रिय जनमुक्ति पाटिका अध्यक्ष एम एस थापाले राज्य सत्ता डटकमलाई दिएको अन्तर्वार्तामा आफ़्नो पाटि हुदा हुदै असोक राइको पाटिमा किन जाने भनेर अन्तवार्ता दिनु भएको थियो l त्यो भनाई आदिबासि जनजाति एबम उत्पिडनमा परेका जाति बर्ग समुदायको चाहना बिरुद्दमा छ l अव पाटि निर्माण भए सबै उत्पिडित जाति, बर्ग, क्षेत्र र लिन्गको हुने छ l जसले सम्विधान सभामा आएको अभिमतलाई कार्य नयन गर्ने छ l आदिवासि जनजाति, मधेसि, मुस्लिम, दलित, महिला तथा पछि पारिएका क्षेत्रका जनताहरु सबै किसिमका शोषण उत्पिडनबाट मुक्त हुन र समान अबसर, पहुच, प्रतिनिधित्व तथा प्रतिष्ठा प्राप्त हुने छ l अनि निसन्देह यि बाहुनवादि नेता र तिनिहरुका पक्ष पोसण गर्ने दलालहरु खरानि घसि पियालो बस्त्रमा बानरसमा तर्फ़ लाग्ने दिन सन्निकट आउने छ !

हरि घर्ति मगर आबुधावि यूएई

Last Updated on Monday, 12 November 2012 01:24

Hits: 1052

अध्यादेशबाट सत्ता चलाउनु संविधान माथिको जालझेल हो : डा. चन्द्रकान्त ज्ञवाली

अध्यादेश विशेष परिस्थितिमा देशमा ऐन नियम जारी गर्नका लागि ल्याइन्छ । अध्यादेश यस्तो चीज हो जहाँ संसद् हुन्न, संसद् भए पनि अधिवेशन नबसेको अवस्था र पछि संसद् बस्छ भन्ने अवस्थामा बीचको अवधिमा मात्र अध्यादेश जारी गर्न सकिन्छ । एक अधिवेशन सकिए पछि अर्को अधिवेशन छ महिना पछि बस्नु पर्ने मान्यता छ । छ महिना भित्र विश्वका जुन सुकै लोकतान्त्रिक मुलुक होस् अधिवेशन नवसेको अवस्थामा राष्ट्रपति वा संवैधानिक राजा रहेको मुलुकमा व्यवस्थापकीय अधिकार राष्ट्राध्यक्ष वा प्रधानमन्त्रीमा सुम्पिएको हुन्छ । त्यो संविधान अनुकूल नै हुन्छ र लोकतान्त्रिक संविधान अनि मुलुकमा । अहिले संसद्को अधिवेशन बसेको छैन । त्यो अवस्थामा संसद्को अधिकार त्यो पनि अन्तरिम संविधानको धारा ८८ बमोजिम दिएको विद्यायिकी अधिकार हो । त्यो विद्यायिकी अधिकार कि संसद्लाई हुन्छ कि राष्ट्राध्यक्षलाई हुन्छ । सरकारलाई विद्यायिकी अधिकार जुन सुकै लोकतान्त्रिक मुलुकहरुमा पनि दिएको हुन्न । विद्यायीकि अधिकारमा ऐन बमोजिम नियमावली बनाउँने अधिकार मात्र रहन्छ । तर सरकारले अध्यादेश राष्ट्रपति समक्ष सिफारिस गरिसकेको अवस्था छ, र अरु थुप्रै अध्यादेश त्यसरी नै ल्याउँने तैयारी गरिरहेको छ ।
निर्वाचन आयोगले संविधान संशोधन नगरी संविधानसभाको निर्वाचन हुन सक्दैन भनेरै सरकारलाई साउन ७ गतेसम्मको अल्टिमेटम दिएको थियो । तर सरकारले संविधान संशोधन गर्न सकेन । त्यसकारण पनि मंसिर ७ मा सरकारले घोषणा गरिसकेको निर्वाचन गर्न संभव नभएको आयोगले सरकारलाई जानकारी दियो । त्यस पछि सरकारले दुइ वटा अध्यादेश संविधान संशोधन नगरी राष्ट्रपति समक्ष जारीका लागि पुरयाएको थियो । निर्वाचन आयोगले संविधान संशोधन विना मंसिर ७ मा निर्वाचन हुन सक्दैन भनेर सरकारलाई जानकारी गराइँसकेको र संविधान संशोधन विना अध्यादेश मार्फत् ऐन कानुन जारी गरेर कुनै औचित्य हुन्न भनेरै राष्ट्रपतिले अध्यादेशलाई फिर्ता पठाएका हुन् । निर्वाचन आयोगले जुन आधार दिएको थियो त्यही आधारलाई टेकेर राष्ट्रपतिले अध्यादेश फिर्ता गरेका हुन् । अध्यादेश राष्ट्रपतिले फिर्ता गर्नुलाई असंवैधानिक भनेर राजनीतिक दलहरुले भन्ने गरे पनि त्यो असंवैधानिक काम भने होइन ।
अध्यादेश मार्फत् ऐन जारी गर्ने अधिकार राष्ट्रपतिलाई मात्र हुन्छ । तर सरकारलाई संविधान अनुरुप सिफारिस गर्ने अधिकार हुन्छ । तर सरकारलाई संविधान अनुरुप गर भनेर राष्ट्रपतिले भन्नु पर्छ । तत्काल यो काम नगर्ने हो भने राष्ट्रलाई असर पर्छ भन्ने लाग्यो र त्यो शक्ति प्रयोग गरेर त्यस अनुरुप सरकारले सिफारिस गर्ने अधिकार रहन्छ । अहिलेको अवस्था त्यस्तो होइन । निर्वाचनका लागि पहिले संविधान संशोधन गर्नु पर्र्ने थियो । संसद् नभएको अवस्थामा बाधा अड्काउँ फुकाउँका लागि सरकारले सिफारिस गरेर राष्ट्रपतिका कहाँ जानु पर्ने हुन्थ्यो । संविधान संशोधन गर्न सरकारले राष्ट्रपति कहाँ बाधा अड्काउँ फुकाउँन गएन । मुल जरो जस्ताको तस्तै छ । संविधान संशोधन गरि त्यस अनुकूल ऐन नियम बनाएर जानु पर्नेमा त्यसो नगरि सिधै गएकाले त्यो अनुकूल भएन भनेर राष्ट्रपतिले फिर्ता गरेका हुन् । अध्यादेश सिफारिस गर्ने सरकारको काम संविधान अनुरुप थिएन । संविधान अनुरुप छैन भने सरकारले अध्यादेश ल्यायो भने राष्ट्रपति सन्तुष्ट नहुन सक्छन् । संविधान अनुरुप थियो भने ऐन जारी गर्न सकिन्थ्यो । अध्यादेश भनेको राष्ट्रपति र राष्ट्राध्यक्षलाई संविधानत दिइएको स्वविवेकीय अधिकार हो । भारतमा पनि त्यस्तो अधिकार राष्ट्रपतिलाई दिइएको छ । राष्ट्रपतिको इन्टक्सनमा सरकारले केवल सिफारिस गर्ने अधिकार मात्र रहन्छ । अध्यादेश संसद् नभएको अवस्था, देशमा तत्काल केही गर्नु पर्ने वा अधिवेशन नबसेको अवस्थामा मात्र ल्याइन्छ । त्यसरी ल्याइएको अध्यादेश पनि ६० दिन भित्र संसद्मा लैजाउनु पर्ने हुन्छ तर नेपालको सन्र्दभमा यसो गर्न सकिने अवस्था देखिन्न । काम चलाउ सरकार रहेको देशमा देशलाई दिर्घकालीन असर पर्ने निर्वाचन जस्तो राजनीतिक सहमति बेगर उसले गर्न मिल्दैन । दैनिक प्रशासन चलाउँनका लागि पनि अध्यादेश आवश्यक पर्दथ्यो भने राष्ट्रपतिसंग सल्लाह गरेर प्रशासन चलाउँन मात्र अध्यादेश ल्याउँन पाइन्छ । निर्वाचन जस्तो गम्भीर र दिर्घकालिन असर पर्ने विषयमा सरकारले अध्यादेशको सिफारिस गर्दछ भने त्यो फल्ड अफ  कन्सीच्युसनल हुन्छ भारतको विहारमा पनि त्यस्तै भएर हजारौ अध्यादेशलाई अदालतले बदर गरेको छ । नेपालमा फेरि त्यही अध्यादेश राष्ट्रपति कहाँ लगेर बाध्य बनाएर ऐन जारी गरिन्छ भने त्यसलाई न्यायिक पुनरावलोकन गर्ने अधिकार सर्र्वाेच्चलाई रहन्छ । त्यो अध्यादेश राष्ट्रपतिले जारी गरेको खण्डमा अदालतले बदर गर्न सक्छ ।
अहिलेको सरकार कार्यकारी सरकार होइन । राष्ट्रपतिले सरकारलाई धारा ३८ को ९ बमोजिम काम चलाउँ भनेर भनिसकेका छन् । अर्काे सरकार आए पछि यो स्वतः विस्थापित हुन्छ । बजेट त पूरा आकारको ल्याउँन नपाएको सरकारलाई अरु महत्वपूर्ण ऐन नियम बनाउँने अधिकार रहन्न  । अहिले सहमतिमा ल्याउनु पर्ने बजेट समेत अध्यादेशबाट ल्याउन खोजिदै छ । त्यसरी अध्यादेशबाट बजेट  ल्याउँनु संविधान बमोजिम काम होइन त्यो केवल ममा कार्यकारी अधिकार छ भनेर जर्वरजस्त रुपमा सरकारले संविधानलाई प्रयोग गदै ल्याउन लागेकाले त्यो फल्ड अफ द कन्सीच्युसनल हुन्छ । त्यो संविधानको जालजेल मानिन्छ । त्यसकारण देशलाई दिर्घकालीन असर पर्ने गरि अध्यादेश सिफारिस गर्न सरकारले हुन्न । लोकतन्त्र र विधिको शासनलाई सरकारले मान्ने हो भने सरकारले अध्यादेश सिफारिस गर्ने कामबाट हात झिक्नु पर्दछ । यदि जर्वरजस्त रुपमा राष्ट्रपतिबाट अध्यादेश जारी गरियो भने पनि अदालतले बदर गर्दछ । काम चलाउँ सरकार भएकाले विधिको शासनलाई पालना गर्नु उसको कर्तव्य हुन्छ । त्यसकारण पनि सहमतिको सरकारका लागि उसैले पहल गर्नु पर्छ । सहमतिको सरकार गठन गर्न राष्ट्र पतिलाई वर्तमान प्रधानमन्त्रीले सघाउँ पुरयाउँनु पर्छ ।
अध्यादेश फिर्ताको विषयलाई लिएर सरकार कानुन भन्दा बाहिर जान्छ भने संविधानको संरक्षकको हैसियतले राष्ट्रिय सहमतिको सरकार गठन गर्नको लागि अन्तरिम संविधानको धारा ३८ (१) काफी छ । संसद् विना पनि राजनीतिक सहमतिमा सरकार गठन गर्न सकिने भएकाले उक्त धारा अनुरुप राष्ट्रपतिले सहमतिको सरकार गठनका लागि आह्वान गर्न सक्ने छन् । काम चलाउ सरकार मुलुकमा धेरै समय बस्न हुन्न । देशका लागि नीति नियम र दिर्घकालीन असर पर्ने खालका काम गर्नु पर्ने हुदा तुरुन्तै सहमतिको सरकार गठन गर्नु पर्ने हुन्छ । त्यो गर्नु राष्ट्रपतिको कर्तव्य पनि हो । त्यसो  गर्नु संवैधानिक पनि हुन्छ । छिट्टै नै राष्ट्रपतिले सहमतिको सरकारका लागि कदम चाल्नु पर्ने देखिन्छ नत्र यो सरकार निरंकुश हुदै जान सक्छ । विधिको शासन अनि लोकतन्त्रलाई बढवा दिन पनि राष्ट्रिय सहमतिको सरकार हुनु जरुरी हुन्छ ।
लोकतन्त्रमा र संविधान अनुकूल छ, संसद् बस्ने अवस्था छ साथै तत्काल देशका लागि केही गर्नु पर्ने अवस्था छ भने राष्ट्राध्यक्ष र सरकार मिलेर भोली संसद्ले पनि स्वीकृत गर्ने गरि त्यस्ता खालका अध्यादेश ल्याउँन सक्छन् । त्यसलाई क्लियर एण्ड डेन्जर थेउरी पनि भनिन्छ । त्यो राष्ट्र संकटमा पुग्यो भने अवस्थामा आवश्यकताको सिद्धान्त अनुरुप गर्ने कुरा हो । संसद्लाई छलेर ल्याइन्छ भने त्यो फल्ड अफ कन्सुचिसन भनिन्छ । त्यो संविधान माथिको जालझेल मानिन्छ । त्यसैले लोकतन्त्रमा अध्यादेश मार्फत् शासन सत्ता चलाउँनु पर्छ भन्ने कुरा त्यो निरंकुश शासन पद्धतिको उपज मात्र हो । अहिले सरकारले पनि संविधान माथि जालझेल गरेको छ ।
विधिको शासनमा अदालत स्वतन्त्र निकाय भएकाले संविधान भन्दा बाहिर सरकार गयो भने उसलाई न्यायपालिकाले सिमित पार्छ । न्यायिक पुनरावलोकन मार्फत् सरकारका काम कारर्वाही संविधान बमोजिम छ भने त्यसलाई बैद्यता दिन्छ । त्यो भन्दा बाहिर छ भने त्यसलाई पूरै रोक्न सक्छ । त्यसलाई संविधावादको रुपमा हेर्न सकिन्छ । लोकतन्त्रमा संविधानबादलाई नै विश्वास गरिन्छ । तर अदालतको फैसला विरुद्ध सडकमा उत्रिने काम पनि भएको छ । लोकतन्त्रमा अदालतको फैसलालाई सम्मान गर्नु पर्छ । विधिको शासन मानिएन भने लोकतन्त्र पनि जिवित रहन सक्दैन । अदालतको फैसला नमान्ने उपर जो कसैलाई अदालतको अपहेलना गरेको ठहर गरि कारर्वाही गर्न सक्छ । अवहेलना विरुद्ध कारर्वाही गर्ने कुरा स्वतन्त्र न्यायपालिकाको हतियार पनि हो । लगाम लगाएको घोडा भनेको विधिको शासन हो । संविधानवादमा लगाम अदालतले लगाइ दिन्छ ।
(संविधान विद् डा. चन्द्रकान्त ज्ञवालीसंग गरिएको कुराकानीमा आधारित )
–राज्यसत्ता नेपाल व्युरो

Last Updated on Monday, 12 November 2012 01:34

Hits: 933

धार्मिक चाड र कुसस्कृति

M. Palli

हिजो आज चाड पर्बको रौनक्ता यत्रतत्र वातावरणमा छ्रपस्टीरहदा सामाजिक सन्जाल फेशबुकको भित्ता भरी रगताम्या बोका, खसी, रागो, सुगुर, भेडा, बाख्रो अनी कुखुरा, हास र परेवाको फोटाहरूले मात्र सिङ्गारिएको छ । मलाई भने हत्या गरिएको जन्तु वा पन्क्षीको रगत देखे पछि रिंगटा लागेर आउछ खैर यो अधिकाम्स नेपालिको सस्कार र धर्मसँग गासिएको पक्ष हो । अहो !हामि नेपालिको सस्कार अनी धर्म मान्ने प्रथा देख्दा कहीले काहि घोरिएर भुइतिर लत्रिन मन लाग्छ । होईन कस्तो सस्कार, के सस्कार, के को लागी सस्कार, कुन उपयोगी सस्कार अनी कुन घातक सस्कार l हामी अन्धाभक्ती हौ भन्दा अतियुक्ती नहोला । परापुर्ब कालदेखि चली आएको प्रथा, सस्कार बचाउनै पर्छ भनेर कतिपय घातक, बेफाइदाजनक सस्कारको पछाडि दौडिरहनु जरुरी लाग्दैन । हरेक चिज वा बस्तु चलायमान छ, परिबर्तन्शिल छ त्यस्तै सस्कार अनी प्रथा पनि । त्यसलाई समय अनुसार त्यसको सत्य र वास्तबिक पक्षलाई निरन्तर्ता दिदै सम्सोधन गरिनु पनि पर्छ । हाम्रा पुर्खाले जानअन्जान अनी उनीहरूको समय सापेक्षताको लागि बिभिन्न कारणवस प्रथा र सस्कार बसाए होलान् । ती मध्ये कतिपय सस्कार र चलन २१ औ शताब्दीमा प्रबेश गरिसक्दा परिबेस अनुरुप अनुकुल नभएको महसुस हुन्छ l जो हामि आफैलाई निरन्तर्ता दीइरहनु अप्ठ्यारो लागिरहेको छ l फेरि पनि सामाजिक बहिस्करणको डर र त्रासले अङ्गिकार गरिरहेकै छौ । कतिपय ठाउमा त्यस्ता ब्यक्ति जो सस्कार समय अनुकुल परिमार्जन गर्नु पर्छ भन्ने लाई गाऊका बुढापाकाहरू मिली ठेकान पनि लगाएका छन् ।
बिषय प्रबेश गरौ
कुरो यहाँ मैले उजागर गर्न खोजेको के भन्देखिन, पशु बध गरि भगवान मान्ने, आफ्नो पुर्खालाई पुज्ने देखि हरेक जसो सस्कार अनि कर्म कान्ड गर्दा निर्दोस पशुलाई नै उपयोग गरिन्छ । बिशेष गरि यो कुप्रथाले जरो गाडेको छ आदिबासी जनजाति समाजमा । यहाँ उल्लेख गरिरहनु नपर्ला कसरी कुन कुन सस्कारमा पशु वा पक्षीलाई उपयोग गरिन्छ भनेर । हामि बुझेर, जानेर पनि मुक्दर्शक बनी ती कार्यहरूलाई निरन्तर्ता दीइरहेका छौ । न त छोड्न सकेका छौ न त सम्सोधन नै । यदाकदा सम्सोधन वा कुप्रथा रोक्नु र छोड्नु पर्छ भनी सामाजिक चेतना फैलाउने कर्तालाई नै हाम्रो समाजले घ्रिणाको पात्र बनाउछन वा हतोत्साहित गर्छन् ।
वास्तवमै भन्नु पर्दा सस्कार धर्म द्वारा प्रतिपादित चलन हो l त्यसै गरि कतिपय प्रकृतिको विश्वाशको आधारमा चलाइएको एउटा चलन हो । तर मलाइ यहाँ नेर के अनौठो लाग्छ भने बिशेष गरि नेपालि समाजमा हरेकजसो भगवान, देउता, देवी देरालीलाई पशुबली चढाएरै मान्नु पर्ने कारण के ? कहाँ नेर लुकेको छ सत्याता ? पशुबली चढाउदा के फाईदा भो र फुलपातीले मात्र पुजा
गर्दा के बेफाइदा भो ? छ हामि सँग हिसाब किताब ? यी यस्ता कार्य गर्नु प्रेरित गर्ने हाम्रो समाजमा बिध्धमान धर्म नै हो । हरेक जसो हिन्दू शक्ति पिठ र मन्दिरमा भोग नै दिनु पर्ने चलन छ।त्यस्तै कथा र देवी देउताको मुर्तिले पनि हिङ्सा गर्न अभिप्रेरित गर्ने गरि बनाइएका हुन्छन् । जो धर्मले प्रसिद्द छन् ती मध्ये सायदै हिन्दू धर्मले मात्र होला पशुबली दिनु पर्छ मन्दिर र कोटमा  भनी वकालत गर्ने । खोइ अरु धर्म जस्तै ख्रिस्टियन, मुस्लिम अनी बौध्ध धर्माव्लम्बीको आस्थाको केन्द्र चर्च, मस्जिद र बौध्ध स्तुपामा जाऔ न त त्यहा पशुबली चढाइएको रगतको खाटा नै देखिन्छ न त धुपधुवार र कोलाहल नै । कति सफा शान्त र आनन्दको अनुभुती हुन्छ । क्रिश्टियनिटीमा कहील्यै चर्चमै गएर पशुबली चढाउनु पर्छ भन्ने चलन वा सस्कार बसाएनन तेस्तै मुस्लिममा पनि । शान्तिको अग्रदुत भगवान् गौतम बुद्धले त झन हत्या हिन्सा गर्नु हुन्न भनेर संसार भारी ज्ञान फैलाउनु भो । तथ्याङ्क अनुसार् अधिकाङ्स नेपालिले अङ्गालेको हिन्दू धर्मको आस्थाको केन्द्र मन्दिरमा जाऔ जताततै भित्ताभरी रगत पोतिएको, दुनाटपरीको फोहोर डङुर थुपारिएको त्यस्तै धुपधुवारबाट निस्कने धुवा र घण्टाहरूबाट निस्कने आवाजले वातवरणमा कोलाहल मच्ची रहेको हुन्छ ।
हिजो आज त झन् दशै पर्बको महिमाले गर्दा सबै जसो हिन्दू शक्ति पिठ मन्दिरमा भक्त्जनहरू आफ्नो क्षमता अनुसारको पशु वा पन्क्षी लिएर दर्शन गर्न लावालस्कर नै छ । मलाइ यहि नेरै हाम्रो धर्म मान्ने सस्कार र पर्बको तुक देख्छु । हामिले बिजया दशमीमा रगतमै मुछिएको रातो टिका नै ग्रहण गर्नु नितान्त जरुरी छ ? अक्षताले मात्र टिका लगाउन सकिन्न र ? फूलपाती अक्षता लिएर मन्दिरमा दर्शन गर्न सकिन्न र ? यी यस्ता खाले अन्धबिस्वासबाट चलाइएका प्रथा र सस्कारलाई हामिले सम्सोधन र परिमार्जन गर्दै लानु जरुरी छ । यसरी समाजमा चेतनाको जागरण गरियो भने समाजमा बिध्धमान धर्म, बिस्वास र आस्था (जसले कुसस्कार राख्यो) को भबिस्यामा निकास र समुन्नत बिकास होला होईन भने सधैं येस्ता खाले आरोप र आक्षेप भोगी रहनु नपर्ला भन्न सकिदैन ।                

Last Updated on Tuesday, 30 October 2012 01:08

Hits: 1150

 हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - भिमी देवी राना

मिग मिडिया प्रा.ली द्धारा संचालित

www.rajyasatta.com

सुचना तथा प्रसारण बिभाग

दर्ता नम्बर १६८७/०७६-७७

ठेगाना

ललितपुर १४, ललितपुर

संचालक/प्रधानसम्पादक

हुम बहादुर थापा मगर

मोबाईल ९८४१५९३६०६