A+ A A-

प्रहरी महानिरिक्षक बढुवा सम्बन्ध मा सर्वोच्च अदालत को फैसला न्याय कि अन्याय ?

अमरदीप मोक्तान / डाडा खर्क

 
जे होस् नेपाल प्रहरी का  प्रहरी महानिरिक्षक (आइजीपी) नियुक्ति विवाद को टुंगो लागेको छ |   सर्वोच्च अदालत ले डीआइजी जय बहादुर चन्दलाइ प्रहरी महानिरिक्षक  मा नियुक्त गर्ने मन्त्रिपरिषद को निर्णय प्रहरी नियमावली र स्थापित न्यायिक मान्यता प्रतिकुल देखिएकोले मन्त्रिपरिषद्को २०७३ फागुन १ को निर्णय बदर गरेको छ |
 
सर्वोच्च अदालत ले योग्यता  कार्य सम्पादन तथा बरिष्ठता लाई मुख्य आधार मानेको देखिन्छ जो कि स्वागत योग्य छ तर यो फैसला ले विगत मा बसेको नजिर बेवास्ता गरको देखियो| प्रश्न छ सर्वोच्च  ले  जुन प्रकार उल्लेखित मुद्दा मा तदारुकता देखाउदै फैसला गर्यो   तर समान प्रकृति को  मुद्दा तत्कालिन एआइजि पार्वती थापाले गरेको रिट दायर  को अहिले सम्म किन फैसला भएन ?   समय मा सर्वोच्च अदालत द्वारा  योग्यतम  लाई प्रहरी महनिरिक्षक बनाउन हाल गरेको  जस्तै फैसला  आएको भए   सम्भवतः  पार्वती थापा प्रथम महिला प्रहरी महनिरिक्षक बन्ने थियिन कि? महिला आदिवाशी ज्येष्ठता समग्र कोण ले अग्र स्थान मा भएता पनि  तत्कालिन मन्त्रिपरिषद ले पूर्वाग्रही ढंग ले कनिस्ठ   उपेन्द्रकान्त अर्याल लाई  प्रहरी महनिरिक्षक बनाइएको विरुद्ध आफु लाई आइजीपी बनाइनु पर्ने माग सहित  पार्वती थापा ले २०७१ साल कार्तिक २१ गते सर्वोच्च मा रिट गरेकी थिइन | दुर्भाग्य के छ भने लगभग तिन वर्ष देखि विचाराधीन रहेको पार्वती थापा को मुद्दा रद्दी कागज जस्तो व्यवहार गरियो के यहि हो न्याय गर्ने तरिका ? पार्वती थापा को मुद्दा समय मा  जयबहादुर चन्द विरुद्ध भएको   फैसला जस्तै भएको भए नेपाल प्रहरी को इतिहास मा केहि महिना को लागि भएता पनि महिला आदिवाशी प्रहरी महनिरिक्षक भएको भनि  गणतन्त्र नेपाल लाई सुशोभित हुने गरि स्वर्ण अक्षर मा लेखिने थियो तर  दुर्भाग्य के छ भने सर्वोच्च अदालत मा विचाराधीन  पार्वती थापा को मुद्दा को पालो अहिले सम्म आएन तर  एक महिना अघि  मन्त्रिपरिषद द्वारा आइजीपी मा निर्णय गरिएका जय  बहादुर चन्द विरुद्ध दायर रिट को फैसला भएको छ  |
 
नेपालमा एक मात्र विश्वास गरिने संस्था सर्वोच्चन्यायलाय को फैसला आदेश आँखामा पट्टि वाँधीएको न्यायको देवी जस्तो देखिएको छ तर याद राख्नु पर्ने कुरा के हो भने न्यायको देवीको हातमा वरावर तौल भएको तराजु पनी विद्यमान छ ।  नेपाल मा न्यायलय ले गरेको धेरै जस्तो  फैसला  न्यायको देवीको हातमा वरावर तौल भएको तराजु  खै भन्ने समय आएको छ ?  न्यायपालिका राष्ट्र को मेरुदण्ड हो यदि मेरुदण्ड नै कम्जोर भए कसरि  राष्ट्र बलियो हुने अपेक्षा  गर्न सकिन्छ ? न्यायपालिका कहिले पनि पूर्वाग्रही हुनु हुँदैन भन्ने मान्यता विपरीत सर्वोच्चको पूर्वाग्रही फैसला आदेशले गर्दा बहुसंख्यक जनता अन्यायमा परेका छन् । नेपालमा न्यायलयका दुई भिन्न प्रकारका आँखा देखिएको छ , उदाहरण स्वरुप खिलराज रेग्मी लाई  मन्त्रिपरिषद्का अध्यक्ष नियुक्ति विरुद्ध परेको मुद्धाको  पेशी सरेको सरे भयो  खिलराज रेग्मी ले द्वितीय संबिधान सभा को चुनाव पश्चात सत्ता हस्तान्तरण पश्चात फैसला आयो जसको कुनै औचित्य नै भएन |
 
स्मरण रहोस तत्कालिन  प्रधान मन्त्रि बाबुराम भट्टराई ,गृह मन्त्रि विजय गच्छेदार मन्त्रिपरिषद ले सशस्त्र प्रहरी को  एआइजीपी चयन गर्दा वरिष्ट योग्यता लगाएत सबै कोण ले अग्र स्थान मा कृष्ण कुमार तामांग  भएता पनि कनिस्ठ रिशवदेव भट्टराई र दिपक थापा लाई एआइजीपी बनाउने निर्णय गरियो | कनिस्ठ रिशव देव भट्टराई र दिपक थापा को बढुवा विरुद्ध कृष्ण तामांग ले सर्वोच्च मा  रिट दायर गरेका थिए | प्रमाण को विवेचना न गरि सर्वोच्च्च  अदालत ले मन्त्रिपरिषद को निर्णय लाइ सहि ठहराउदै कृष्ण कुमार  तामांग को रिट बदर गर्यो |यदि कृष्ण कुमार को फैसला मा मन्त्रि परिषद को निर्णय लाइ सहि ठहराउनु सहि थियो भने जय बहादुर को मुद्दा निर्णय गर्दा मन्त्रिपरिषद निर्णय को  कुरा लाई किन नजर अन्दाज गरियो भन्ने प्रश्न हो ?  कहिले योग्यता , कहिले वरिष्ठता ,कहिले  मन्त्रि परिषद उचित भन्ने सर्वोच्च को फैसला ले न्याय नै  दिग्भ्रमित भएको देखिन्छ |
 
 
राजनीति लाई व्यापार सम्झिने नेता हरु द्वारा गरिएको  मन्त्रिपरिषद निर्णय सतप्रतिशत  पूर्वाग्रही हुने गर्दछन त्यसलाई सहि दिशा मा ल्याउने कार्य न्यायपालिका को हो तर नेपाल को न्याय पालिका पनि दुर्गन्धित राजनीति र व्यक्तिगत स्वार्थ को दलदल मा भासिदै गरेको देख्दा  राष्ट्र संकट मा पर्ने सम्भावना लाई  नकार्न सकिन्न तसर्थ न्याय को देवी ले आँखामा पट्टि बाधेर बराबर  तौल को तराजु बोक्ने समय समाप्त भएको छ अब समय को परिवर्तन लाई आत्मसात गर्दै राष्ट्र  लाई एकताबद्ध शक्तिशाली बनाउन न्यायपालिका ले  आँखा को कालो पट्टि फुकालेर सत्य , उचित र सहि  न्याय गर्नु पर्ने बेला आएको छ |
 
 
 

Last Updated on Thursday, 23 March 2017 03:33

Hits: 446

आशा लामा अछुत र रमेश कोइराला, शर्मिला ढकाल कुन आधार मा पवित्र ?

अमरदीप मोक्तान


Image may contain: 1 person, close-up

हालसालै राजदूत नियुक्ति  प्रसंग विवादित बनेको थियो | विवाद को मुख्य कारण के देखियो भने मैनपावर व्यवसायी लाई किन राजदूत का लागि प्रस्तावित गरियो ? राजदूत चयन  विवाद चरम उत्कर्ष मा पुगे पछि सरकार ले विवादास्पद भनिएका नाम फिर्ता गर्ने निर्णय गर्यो तर राजदूत बाट नाम फिर्ता लिंदा काँग्रेस बाट प्रस्तावित आशा लामा को नाम मात्र फिर्ता गरियो | यदि विवाद को जरो राजदूत हुने व्यक्ति मेनपावर व्यवसायी हुनु हुदैन भन्ने थियो भने आशा लामालाई मात्रै किन बलि को बोको बनाईयो ?

उल्लेखित प्रसंग एक उदाहरण मात्रै हो नेपालमा कानुनि राज्यको शासन स्थापित गर्ने कुरा त् गरिन्छ तर अन्तमा गएर कानुन को लठ्ठी कम्जोर माथि नै बज्रिन्छ त्यसको उदाहरण हो राजदूत बाट आशा लामा को नाम फिर्ता हुनु हो ? आशा लामा यदि अछुत हुन् भने रमेश कोइराला र शर्मिला ढकाल कुन आधार मा पवित्र भए ? स्मरण रहोस झलनाथ खनाल ले लार्केल लामा लाई मन्त्रि बनाउदा नेपाल को मिडिया देखि नेता समेत लार्केल को विपक्ष मा उभ्भिएका फलस्वरूप लार्केललाई मन्त्रीपद बाट अपमानित गरेर बर्खास्त गरियो |

यहि कुरा आशा लामाको प्रकरणमा देखिएको छ, आशा लामाको नाम फिर्ता लिनुका साथै यो प्रसंग सेलाएको जस्तो प्रतित हुन्छ किन भने नेपालमा कानून को लठ्ठीमा वर्ग जाति अनुहार छर्लंग रुपमा तोकिएको देखिन्छ | माधव नेपालको प्रधानमन्त्रित्व काल मा हंगकंग को राजदूत नियुक्ति प्रसंनग मा पनि ठुलो विवाद उठेको थियो विवादको कारण थियो हंगकंगमा आदिवाशी मूलका नेपाली समुदायको धेरै संख्यामा बसोबास भएको हुनाले हंगकंग को राजदूत नियुक्त गर्दा आदिवाशी राजदूत को नियुक्ति गर्दा राम्रो हुने भन्ने त्यहाका नेपाली समुदाय को माग थियो तर माधव नेपाल ले कानुन को धज्जी उडाउदै राजदूत हुन् का लागि मापदण्ड न पुगेका आफ्नो भाई लाई हंगकंग को राजदूत बनाएर नै छाडे ?

रमेश कोइराला, शर्मिला ढकाल र आशा लामा तिनै जना मेनपावर व्यसायी हुन् रमेश कोइराला कुन आधार ले पवित्र घोषित भए ?शर्मिला ढकाल लाई पवित्र बनाउन विजय गच्छेदार जोर सोर ले लागेको समाचार छ | दुर्भाग्य के छ भने दुर्गन्धित गच्छेदार रुपी गंगाजल को छिड्काव ले शर्मिला ढकाल पवित्र घोषित भएकी छिन् ? के यहि हो कानुनी शासन कानुनी शासनको अवधारणाको स्वरुप यस्तै हुन्छ त ? नेपालमा नियम को निर्माण त भयो तर नयां कार्यानवयन गर्ने स्थानमा खोट नियत हरु को बोलबाला भयो | नेपालका नीति निर्माताहरु कुवाको भ्यागुता मात्र भएर बस्नु भएन, नेपाललाई समृद्ध राष्ट्र बनाउनु छ, भने फराकिलो सोचको विकाश गर्नु अत्यन्त जरुरि छ | समावेशी गणतन्त्र नेपाल भनिन्छ तर खोइ समावेशी, सबै लाई समान अधिकार को कुरा गरिन्छ तर खोइ अधिकार, पूर्वाग्रह  रहित राज्य संचालनको कुरा गरिन्छ तर खोइ पूर्वाग्रह रही राज्य संचालन गरेको उदाहरण ?

प्रसंग पुनः  राजदूत नियुक्ति प्रसंग तर्फ आशा लामा राजदूत को मापदण्डका लागि अनुपयुक्त हुन् भने राजदूत बाट नाम फिर्ता गरिएको कुरा जायज छ र त्यो हुनु पनि पर्छ तर समान पृष्ठभूमिका रमेश कोइराला र शर्मिला ढकाल कुन आधारमा राजदूत हुने मापदण्ड का लागि उपयुक्त साबित भए त्यो सरकार ले जनता समक्ष खुलाउनु पर्छ | नेपालका नेताहरु ले समयको परिवर्तनका कुरा त् गरे तर समय ले कुन प्रकारको परिवर्तन खोजेको छ त्यसको धज्जी उडाउने कार्य गरि रहेका छन् जो कि राष्ट्रका लागि अनिस्टकारी संकेत हो भनि बुझ्न जरुरि छ | नेपालमा जाति र अनुहारको आधारमा भेदभावको रुपमा रहेको सामन्ती संस्कारको अन्त हुन् अत्यन्त जरुरि छ र यस्ता विचार लाई निस्तेज अथवा समुल रुपमा समाप्त गर्न सकिएन भने भविष्य मा  नेपाल र नेपालीले नसोचेको दुर्घटना बेहोर्नु सक्छ भनी हेक्का रहोस ?

Last Updated on Sunday, 05 March 2017 09:59

Hits: 391

माष्टर मित्रसेन एबं बिचार

त्रिलोक सिंह थापा 

Image may contain: 1 person

प्रारम्भ

नेपाली गीत, संगीत, गायन, परम्परा एंव रगंमचीयकला क्षेत्रमा विर्सनै नसकिने नाम हो मास्टर मित्रसेन थापा मगर । बहुमुखि प्रतिभाका धनी मास्टर मित्रसेन थापा मगर प्रख्यात सङ्गीतकार, गायक, गीतकार, कवि, निवन्ध लेखक, रेडियो नाटक निर्माता रगंमचीय कलाकार तथा समाज सुधारक थिए । उनले सिर्जना गरेका ११ वटा खण्डकाव्य ९७ वटा गीत, ३२ वटा ग्रामफोन रेकर्ड भएका गीत, १४ वटा नेपाली हिन्दी उर्दु मिश्रीत भाषाका नाटक ५ वटा नेपाली रेडियो नाटक, ५ वटा कथा, ६ वटा निवन्ध तथा २ वटा कविताहरु हाल सम्म फेला परेका छन । उनका दर्जनौ कृतिहरु उनको निवास स्थान “मित्र को झुप्रो”तोतारानी गाउँमा पाण्डुलिपी अवस्थामा छन । ती पाण्डुलिपीहरु हाल जीर्ण अवस्थामा छन ।

संक्षिप्त परिचय

मास्टर मित्रसेन थापा  मगर को जन्म सन १८९५ डिसेम्वर २९ तारीखमा भारतको हिमांचल प्रदेश जिल्ला कागंडा धर्म शाला छाउनी को धारा खोला गाउँमा भएको थियो । सन १९०५ को भूकम्पले धारा खोला गाउँको घर भत्किए पछि मित्रसेनको बुवाले तोतारानी गाउँमा बसाई सरी बसोवास गरेका हुन । त्यही “ मित्र को झुप्रो” भनेर सो घरको नामाकरण गरिएको थियो ।
मास्टर मित्रसेन थापा सिज्जाली मगर थिए । उनको पुख्यौली घर मध्य पश्चिम नेपालको तत्कालिन वाग्लुङ्ग जिल्लाको राखुपुलमा गाउँमा पर्दछ । काजी अमर सिंह थापाको नेतृत्वमा सन १९०६ देखि १८०९ सम्म हिमांचाल प्रदेशको प्रसिद्ध “कागंडा किल्ला” लाई गोर्खाली फौजले आफनो घेरा बन्दीमा राखेको थियो । मित्रसेन को हजुर बुबा सुन्दरु थापा सोही गोर्खाली फौजका सिपाही थिए । युद्धोपरान्त काजी अमर सिंह थापा नेपाल फर्किए पछि कतिपय गोर्खाली सैनिकले कागडा किल्लाकै छेउछाउमा बसोबास गर्न रुचाए भने सुन्दरु थापा पनि त्यही भाग्सुमा बसोबास गरे, त्यही उनको छोरा मनवीर सेन थापाको जन्म भयो । मित्रसेन थापा यिनै मनवीर थापा र राधा थापाका छोरा हुन् ।

मास्टर मित्रसेन थापा मगर को जन्म, शिक्षा, दिक्षा, बचपन लगायत सम्पूर्ण जीवन भारतको हिमांचल प्रदेश भाग्सू धर्मशालामा व्यतीत भएको थियो । त्यही उनले उर्दु भाषामा आठ कक्षा सम्म अध्ययन गरेका थिए । त्यस पछि सन १९१२ देखि १९२० सम्म १÷१ गोरखा रेजीमेण्टको सिगलन शाखामा कार्यरत थिए । पल्टनको जागिर वाट स्वेच्छाले अवकाश लिए पछि सङ्गीत साधना, अध्ययन, एवं साधारण व्यवसायमा संलग्न भएका थिए । सन १९२६ मा “हिमाचल थित्रेट्रिकल कम्पनी” स्थापना गरेर सन १९२८ सम्म हिन्दी, उर्दु, नेपाली भाषामा नाटक मंचन गरे । सन १९२८ देखि १९३२ सम्म सनातन धर्मको प्राचरक भए । सन १९३३ देखि १९४६ सम्म जीवनको अन्तिम समय सम्म सङ्गीत साधना, गायन, गीत भजन, साहित्य रङ्गमचीय कला तथा समाज सुधारमा सम्र्पित रहेका थिए । सन १९४६ अप्रिल ९ तारिखमा आफनै गाउँ तोतारानीमा भाग्सु धर्मशालामा अल्प आयुमा उनको निधन भयो । आफनो जीवन कालमा मित्रसेनले सन १९३३, १९३५ तथा १९४४ मा नेपाल भ्रमण गरेको पाइन्छ । सोही अवधिमा नेपाली गाउँघर समाजको गहिरो अध्ययन मनन गरेका थिए ।

सङ्गीत सिर्जना

प्रवासमा जन्मिएर नेपाल लाई आफनो कर्मथलो बनाएका मित्रसेनले नेपाली भाषा, साहित्य, लोक सङ्गीत, लोक नाटक, लोक कथा का साथै सुगम संङ्गीतको उत्थानमा उल्लेखनीय योगदान पुराएका छन । उनका द्वारा सिर्जना गरिएका गीत, गायन एव सङ्गीत विशेष गरी नेपाली लोकलय लोक भाषा, ग्रामीण परिवेश, लाहुरे जीवन, तथा त्यस वेलाका छाउनी संस्कृतिमा आधारित रहेको पाइन्छ । गण्डकी क्षेत्रको प्रचालित झाम्रे वा झ्याउरे गीतको लोक भाषा तथा लोकलयका साथै विभिन्न जाति एवं जनजातीय भाकाहरु नै मास्टर मित्रसेनका गीत, गायन एवं सङ्गीतका आधार रहेको पाइन्छ । नेपाली गीत, गायन, तथा सङ्गीतमा नेपाली लोकलय, नेपाली पन, नेपाली शैली एवं नेपाली पहिचानको विकास गर्ने गराउने भूमिकामा सुरकर्मी माष्टर मित्रसेन अग्रणी रहेका थिए । उनले सिर्जना गरेका गीत, गायन तथा सङ्गीत आज पनि उत्तिकै चर्चित एव लोकप्रिय रहेका छन् । “धानको वाला झुल्यो हजुर देशै रमाइलो” “लाहुरे को रेलीमाई”, “फेसनै राम्रो” “भन गोर्खाली दाजु भाई जय गोरख” “स्वामी नजाउ विदेश फापर छरौला रोटी हालौला खाउला”, “तानसेन कस्तो छ” “चुँइ चुँइ चुइकने जुत्ता”, “मलाई खुत्रुकै पा¥यो जेठान तिम्रो बैनीले” आदि । नेपाली आधुनिक सङ्गीतमा समूह गायन, हास्य र व्यंग, रमाइलो शैलीमा गायन आदिको शुरुवात प्रख्यात सङ्गीतकार मास्टर मित्रसेनबाट भएको हो ।

रंगमणीय कला सिर्जना

मास्टर मित्रसेन थापा मगर का सिर्जनाहरुमा दोश्रो पक्षहो हिन्दी, उर्दु र नेपाली भाषामा नाटक लेखन, निर्देशन, उत्पादन एवं मंचन । सन १९३६ मा तयार गरेका “ वाल भक्त धुव्र” नेपाली नाटक साहित्यमा पहिलो रेडियो नाटक मानिन्छ । यसरी यिनी पहिलो नेपाली नाटक निर्माता तथा उत्पादन कर्ता हुन । यिनिका द्वारा लेखिएका नाटकहरुमा भक्ति रस, करुण रस, वीर रस, हास्य र व्यगंका साथै सामाजिक चेतना जगाउने सन्देशहरु पाइन्छ । रगंमंचीय प्रर्दशनको माध्यम वाट त्यस वेलाम सामािजक कुरीती, एवं अन्ध विश्वास माथि मित्रसेनले तिव्र प्रहार गर्ने गरेका थिए । विभिन्न नाटकहरुका माध्यमवाट भारतीय स्वत्रतता सङग्रामका सेनानहिरुलाई प्रेरणा एवं प्रोत्साहन गरेको पाइन्छ । त्यसताका यिनीका द्वारा तयार गरिएका नाटक एवं रेडियो नाटक ज्यादै लोकप्रिय एवं जनप्रिय भएको थिए ।

अन्य सिर्जनाहरु

मानवीय मूल्य एव मान्यताहरु को संरक्षण एवं प्रोत्साहनका लागि मास्टर मित्रसेनले निवन्ध तथा कथाहरु लेखेका थिए । आध्यात्मिक एवं दार्शनिक मान्यतालाई जनमानसमा जगाउन भगवान बुद्धका उपदेश “बुद्धवाणी” टालस्टायका उत्कृष्ट कथाहरुको अनुवाद पनि गरेका थिए । सम्पादन एव प्रकाशन पनि मित्रसेनले आफनो निपुणता एवं कुशलता लाई प्रदर्शन गरेका थिए ।

सारांश

मास्टर मित्रसेन यस्ता ओजस्वी एवं प्रतिभाशाली थिए जसको साहित्यिक एवं साङ्गीतिक कृतिहरु माथि दुई जना शोधकर्ता विद्वानहरुले नेपाल तथा भारतका विश्वविद्यालयवाट विद्यावारिधी ( पि.एच.डी) प्राप्त गरेका हुन । नेपाल तथा भारत सरकार दुवै मुलुकले उनको नाममा हुलाक टिकट प्रकाशन गरेका छन । उनको साहित्यिक एवं साङ्गीगितक योगदानको सम्बन्धमा नेपाल तथा भारतका विभिन्न पत्र पत्रिकामा निरन्तर लेख वा टिप्पणीहरु प्रकाशित भै राखेको पाइन्छ । नेपाल तथा भारत दुवै मुलुकमा उनको विषयमा पुस्तक प्रकाशन भएको छ । दुवै मुलुकमा उनको नाममा मास्टर मित्रसेनस्मृति संस्था खुलेको पाइन्छ । नेपालमा उनलाई नेपाली आधुनिक एवं सुगम सङ्गीतका अग्रज भनेर मानिन्छ भने भारत मा भारतीय साहित्यका निर्माता भनेर परिचय गराउने चलन देखिन्छ । 

निष्र्कश

उपरोक्त संक्षिप्त पृष्ठभूमि लाई नियालेर हेर्दा के पाइन्छ भने नेपाली आधुनिक एव सुगम सङ्गीत एव गायन परम्परामा तथा नेपाली रंगमंचयि कला क्षेत्रमा मित्रसेनको योगदान अतुलनीय एवं अविष्मरणीय रहेको छ । त्यस वेला मित्रसेनका गीत, गायन, सङ्गीत तथा नाटक आदि जति बढी प्रचारित, बिस्तारित, विकसित एवं लोक प्रिय भए जुन तुलनात्मक रुपमा अरुकुनै सर्जकको हुन सकेन । त्यस वेला नेपाली शहर,गाउँ एवं बस्तीहरुका बासिन्दाहरुमा मात्र होइन भारतीय भूमिका नेपाली भाषा भाषीहरुमा पनि उनका गीत, गायन एवं नाटकहरु ज्यादै जनप्रिय एवं लोकप्रिय भए । आज पनि उनका गीत एवं गायन उत्तिकै कर्ण प्रिय छन् । सुन्दा उत्तिकै मधुर एर्व स्वादिला लाग्दछ ।

(लेखक: मा. मित्रसेन प्रतिस्ठानका अध्यक्ष हुनुहुन्छ)

 

Last Updated on Wednesday, 28 December 2016 15:18

Hits: 738

प्रथम शहीद लखन थापा मगर


-रुल बहादुर आले

(अध्यक्ष ः प्रथम सहिद लखन थापा मगर स्मृति प्रतिष्ठान )
पृष्ठभूमि ः

“मेरो सम्झनामा आँसुद्धारा शोकको करुणा धुलो हुन्छ भने केहीबेर रुँनु तर अफसोच् कहिल्यै नगर्नु । राष्ट्र र जनताको सेवालाई गहिराईका साथ मनन् गर्नु र मुक्ति संघर्षलाई अझै दह्रो बनाउनु । म खुशी संग जनताको बीचमा रहेर हाँसी–हाँसी मर्दैछु । मेरो चिहानमा शोकको सागर नहोस् । अझै दृण क्रान्तिकारी भावनाले ओतप्रोत भएर अघि बढ्नु र मुक्तिको लागि लडिरहनु ।”–जुलियस फ्युचिक !


जुलियस फ्युचिकले भन्नु भए जस्तै देश र जनताको हितका लागि आफ्नो जिवनको कुनै प्रवाह नगरि नेपाली विर सपुतहरुले हाँसी हाँसी फाँसीको माला पहिरीएर जिवन उत्सर्ग गरेका थिए । जसको महत्वपूर्ण योगदानले आज मुलुक र हामी संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा प्रवेश गरेका छौ । तिनै विरहरुमध्ये एक हुन् ः प्रथम सहिद लखन थापा मगर । जसले जुलियस फ्युचिककै जस्तो गरी नेपाली समाजलाई संवोधन गरी फाँसीको माला पहिरीन पुगेका थिए । नेपालको एकतन्त्रिय निरङ्कुश जहानियाँ राणाशासनको विरुद्धमा आवाज उठाएकै कारण लखन थापा मगरले वि.सं १९३३ फाल्गुण २ मा मृत्यृवरण गर्न पुगेका थिए । उनले त्यत्तिबेला विद्रोहको आवाज उठाएका थिए, जतिबेला जंगबहादुर राणाद्धारा स्थापित राज्यसत्ता र शासन ब्यवस्था जनताको हित विपरित थियो । उनको सहादतको १३९ वर्षपछि मात्र राज्यले उनलाई प्रथम सहिदको सम्मान दिएको छ । उनको स्मृतिमा हरेक वर्ष फाल्गुण २ गते देशकमा विभिन्न्न भागमा स्मृति सभा कार्यक्रम गरिन्छ । यसैको निरन्तरता स्वरुप यो वर्ष पनि गोरखाको बुंकोट, धादिङ्ग बेशि, दाङ्ग, धनकुटा, चितवन, बुटवल, पोखरा लगायतका स्थानमा कार्यक्रम जनस्तरमाबाट हुदैछ । प्रतिष्ठानले काठमाण्डौको कमालादी स्थित प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा गर्दैछ । त्यसैगरी विदेशका विभिन्न्न स्थानमा समत गरिदैछ । विडम्बना ! राज्यबाट भने हुन सकेको छैन । त्यसैले अव राज्यले नै हरेक वर्ष स्मृति दिवस मनाउने गर्नुपर्दछ । जेहोस् ढिलै भएपनि राज्यबाट भएको न्यायिक निर्णयप्रति सरकार एवं सम्बन्धित सरोकार सवैमा धन्यबाद दिदै २०७३ फाल्गुण २ को १४०औं स्मृति दिवसका अवसरमा प्रथम सहिद लगायत ज्ञात–अज्ञात सवै सहिदहरुप्रति हार्दिक श्रद्धासुमन ।

नेपालको इतिहासमा विभिन्न समय कालखण्डमा विभिन्न आन्दोलनहरु सञ्चालन हुदै आएको छ । परिवर्तित परिस्थिती र परिवेशमा पृथक खालको पृष्ठभूमिमा आन्दोलनको स्वरुपमा समेत परिमार्जित भएको पाइन्छ । नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता, राष्ट्रिय एकता,स्वाधिनता,स्वाभिमान, लोकतन्त्र र अग्रगामी परिवर्तनका लागि नेपाली जनताको महत्वपूर्ण, सान्र्दभिक र निर्णायक भूमिका रहदै आएको छ । बैदेशिक हस्तक्षेपको विरुद्धमा मुलुकको हितका लागि होस् या देश भित्रको आन्तरिक मामिलाका सवै घटनामा नेपाली जनताको उल्लेखनिय सहभागितामा मात्र आन्दोलन सम्भव भएको छ । परिस्थीति र आवश्यकता अनुसार क्रान्तिमा होमिन देखि शान्ति, समृद्धि र परिवर्तनका पक्षमा नेपाली जनता सधै उभिदै आएको इतिहास साँची छ ।

सहिद

सहिद शब्द आफैमा वृहत, पृथक र सम्मान योग्य छ । जसको नाम सुन्नसाथ हाम्रो छाति गर्वले फुल्छ र शीर श्रद्धाले झुक्छ । यो शब्द यति वजनदार र गर्विलो छ कि जोकोहीको नाममा प्रयोग गर्न सकिदैन । शहीद हुनु भनेको नेै राष्ट्रप्रति आगाध प्रेम प्रकट गर्नु हो । राष्ट्र र जनताको कठीन, जटिल र सङ्गीन परिस्थितीमा गरिएको बलिदान स्वरुप राज्यद्धारा दिइने सम्मान हो सहिद । स्वतन्त्रता, लोकतन्त्र, राष्ट्रियता र परिवर्तनका निम्ति आफ्नो प्राण समेत आहुति गर्ने वीर सपूतका सहादतको सम्मान हुनु राष्ट्र र जनताकै आत्मगौरव तथा अहोभाग्यको विषय हो । सहिदले देखाएको बाटोमा हिड्न र लिएको आर्दशलाई आत्मसाथ गर्न सक्नु नै सहिदप्रतिको वास्तवीक सम्मान हो ।
आज समयको गतिसँगै सहिदको परिभाषा फेरिएको छ । बदलिदो राजनैतिक घटनाक्रम, शासकिय स्वरुप र सरकारको नेतृत्व परिवर्तनसँगै सहिदको परिभाषा, दृष्ट्रिकोण बदलिएको छ । हिजो सहिद नाम उच्चारण गर्नसाथ श्रद्धाले शीर झुकाउने नेपाली समाजलाई आज सहिदको बर्गिकरण, सँख्या, मापदण्ड, सिमाँकन र परिभाषाले अल्मल्याएको छ । मुलुकमा हाल कति सहिद छन् र ति को–को हुन् अनि उनको परिवारको अवस्था आदि बारे सरकार अनविज्ञ जस्तो पाइन्छ । जाति, पार्टि, बर्ग,क्षेत्र देखि विभिन्न दुर्घटना, ब्यक्तिगत भैmझगडा आदिमा जिवन गुमाउन पुगेकाहरुलाई समेत सहिदको पंक्तिमा राख्ने प्रयास देखिन्छ । हरेक सरकार परिवर्तन संगै सहिद सम्बन्धि आयोग, कार्यदल , समिति बनेतापनि राजनैतिक विचार र निर्देशनभन्दा बाहिर कहील्लै जान सकेन । बर्षमा एकपटक सहिद दिवस औपचारिकतामा मनाउने शिवाय सहिदप्रतिको सम्मानका काम अरु केहि भएको पाइदैन ।


प्रथम सहिद

वि.सं १८९१ मा गोरखास्थित बुंकोट–४ काहुलेमा जम्मेका लखन थापा मगर नेपाली सेनामा भर्ती भई पुरानो गोरख गणमा बहाल रहेको समयमा वि.सं.१९१४ भारतमा भएको सिपाही विद्रोह शान्त पार्न उनी पनि लखनऊ पुगेका थिए । नेपाली सेना त्यहाँ भारतीय सेनालाई नभई अंग्रेज सेनालाई सघाउन सामेल भएका थिए । जहाँ जंगबहादुर राणाले नेपाली सेनालाई उनिहरुको विरुद्धमा उपयोग गरेका थिए । तर भारतीय सैनिकहरुले आफ्नो राष्ट्रप्रति देखाएको स्वाभिमान र देशभक्तिबाट उनी अत्यन्त प्रभावित बनेका थिए । उनले नेपालमा पनि हुकुमी राणाशासन विरुद्ध आम नेपाली जनताले स्वतन्त्रता र मुक्तिका लागि एकजुट भएर लड्न आवश्यक देखे । जंगबहादुर राणाले नेपाली जनता माथि थोपरेको निरङकुशताविरुद्ध जनतन्त्रको माग गर्दै स्थानीय मानिसहरुलाई चेतनशील र जागरुक बनाउँदै संगठित भई उठ्न आव्हान गरे । यसरी नेपाली जनताको हक र अधिकारका लागि तत्कालीन राज्यसत्ता र शासन–ब्यवस्था विरुद्ध जनमानसलाई एकत्रित र संगठित गराई विद्रोहमा उत्रेकै कारण उनलाई वि.सं १९३३ फाल्गुण २ गते गोरखा जिल्लास्थित बुङकोटको काहुलेभंगारमा फाँसी दिइयो ।

शहीद लखन थापाले सुत्रपात गरेकै प्रजातान्त्रिक आन्दोलनलाई आत्मसात गर्दै राणाशासन विरोधी विभिन्न गतिविधिहरु सञ्चालन गरे वापत वि.सं.१९९७ सालमा नेपालका चार सपुतहरुले सहादत प्राप्त गरेका थिए । यो विद्रोहको लगत्तै वि.सं.२००७ फाल्गुण ७ गते नेपालमा प्रजातन्त्रको आगमन भई जहानियाँ राणाशासनको विधिवत् अन्त्य भयो । प्रजातन्त्रको प्रादुर्भावसँगै शहीदहरुको सूचीमा चार अमर शहीदहरुलाई राखिए तापनि जेठा शहीद लखन थापा मगरलाई भने समावेश गरिएन । यसको अर्थ राज्यले शहीद लखन थापा मगरप्रति पूर्वाग्रह राखेकै कारण उनलाई तत्काल सम्मान दिन राज्य तयार भएन । जनस्तरवाट अझ खासगरी मगर समुदायले यो विभेदप्रति लामो समयसम्म आवाज उठाउदै आएको थियो । तत्कालिन प्रधानमन्त्री श्री कृष्ण प्रसाद भट्टाईको समयमा तत्कालिन मन्त्री श्री चिरञ्जीवी वाग्लेको विशेष पहलमा वि.सं २०५६ सालमा उनलाई शहीदको कोटीमा समावेश गरिएको थियो ।

जंगबहादुरको निरङ्कुश राज्य सत्ताविरुद्ध पहिलो पटक जनस्तरबाट आवाज उठाएकै कारण सहादत प्राप्त गर्न पुगेका लखन थापा मगरलाई नेपालको प्रथम शहीदको दर्जा दिलाउन लामो संघर्ष हँुदै आयो । नेपाल मगर संघ र स्वदेशी विदेशी मगर संघसंस्था लगायत तमाम विद्वान, लेखक, इतिहासकार, बुद्धिजीवी र समाजसेवीहरुले नेपाल सरकारलाई दवाव दिंदै आएका थिए । प्रथम शहीदको नाममा २०६५ सालमा स्थापित प्रथम शहीद लखन थापा मगर स्मृति प्रतिष्ठानले अध्ययन, अनुसान्धान, गोष्ठी, सेमीनार, छलफल आदि गर्दै सरकारलाई ज्ञापनपत्र, ध्यानाकर्षणपत्र, स्मरणपत्रका साथ दबाव दिदै आएको थियो । जसको परिणामस्वरुप प्रतिष्ठानको पछिल्लो ज्ञापन पत्रलाई आधार मान्दै तत्कालिन प्रधानमन्त्री शुशिल कोइरालाको नेतृत्वको सरकारले २०७२ असोज ३ गते औपचारिक ढंगले निर्णय गरी शहीद लखन थापा मगरलाई नेपालको प्रथम शहीद घोषणा गरेको छ ।

ऐतिहासिक उपलब्धी ः

संविधानसभाबाट संविधान निर्माण गर्ने क्रममा नेपालमा दुई–दुई पटकसम्म संविधानसभा निर्वाचन भयो । विभिन्न आरोह, अवरोह पार गर्दै लामो अन्तरालमा नेपालको संविधान, २०७२ असोज ३ गते विधिवत् जारी भयो । यो नेपाली जनताले गरेको लामो संघर्ष, त्याग र वलिदानको परिणामस्वरुप आएको संविधान हो । यो पारस्परिक सहमती र सम्झौताको दस्तावेज पनि हो । जसले लोकतन्त्र, गणतन्त्र, संघीयता, धर्मनिरपेक्षता र समावेशिता जस्ता महत्वपूर्ण पक्षहरुलाई आत्मसात गरेको छ । करिव ९०% जनप्रतिनिधिहरुको हस्ताक्षरमा संविधान जारी भएको अवस्था पनि हो । त्यसो त संविधानमा मधेशी लगायत आदिवासी जनजाति, पिछडावर्गका समस्याहरुबारे उचित सम्बोधन हुन नसकेको परिवेशमा यसको विरोध कायमै छ । अहिले संविधान संशोधन कि निर्वाचन भन्ने विषय पेचीलो बनेको छ । साथै राज्यपुनरसंरचना अन्र्तगत सिमाना हेरफेरका विषय पनि त्यत्तिकै विवादमा रहेको छ । दलहरु विच शित युद्ध चलिरहेको अवस्था छ । यद्यपी असहमती, बिमति र असमझदारीका विषयलाई पारस्परिक सहकार्य, समन्वय, एकता गरी सहमतिमा पुगी शान्तिपुर्ण तवरबाट मुलुकलाई सम्भावित दुर्घटनाबाट जोगाउन सवै जिम्मेवार हुन आवश्यक छ ।

देशमा नयाँ संविधान घोषणा गरिएकै दिन मन्त्रिपरिषद्ले शहीद लखन थापा मगरलाई नेपालको पहिलो शहीदको रुपमा स्विकार गर्दै सो सम्बन्धी निर्णय सार्वजनिक गरेको थियो । ढिलै भएपनि राज्यपक्षले शहीद लखन थापा मगरको योगदान र वलिदानको कदर गरेको छ । नयाँ संविधान जारी गरिएको ऐतिहासिक दिनमै भएको यो थप अर्को ऐतिहासिक निर्णय हो, जसलाई नेपाली जनताले लामो समयदेखि प्रतीक्षा गरिरहेका थिए । यो अविस्मरणीय ऐतिहासिक दिनमा भएको ऐतिहासिक उपलब्धी प्राप्त गर्नका लागि शहीद लखन थापा मगरप्रति राजकीय सम्मान जुटाउने तत्कालीन प्रधानमन्त्री सुशील कोइराला नेतृत्वको सरकारप्रति हामी सवै नेपाली कृतज्ञ रहनेछौं ।


प्रथम सहिद घोषणादेखि हुलाक टिकट प्रकाशनसम्म ः


प्रथम सहिद घोषणा गराउन माग गरी ज्ञापन पत्र दिने क्रममा पूर्व प्रधानमन्त्री स्व. शुशिल कोइराला साथमा र घोषणा पश्चातको धन्यवााद ज्ञापन समारोह

स्थापना कालदेखि नै लखन प्रतिष्ठानले विभिन्न विद्वान, लेखक, इतिहासकार, बुद्धिजीवी, समाजसेवी लगायत विशिष्ट व्यक्तित्वहरुसंग निरन्तर घेटघाट, छलफल, संवाद र अन्तत्र्रिmया गर्दै प्रस्तुत विषयलाई राष्ट्रिय बहसको एजेण्डा बनायो । सरोकारवालाहरुसंग निरन्तर समन्वय र सहकार्यहरु भए । अध्ययन, अनुसन्धानकै क्रममा प्रथम शहीदका सन्ततीहरु खोज्दै प्रतिष्ठानको टोली दार्जिलिङ्ग(भारत)सम्म पुगेको र यो साक्षात्कारबाट महत्वपूर्ण जानकारीहरु हासिल भएका छन् जो सवैका लागि, सधैंका लागि महत्वपूर्ण समेत रहेको छ ।

सरकार परिवर्तन भएसँगै लखन थापालाई प्रथम शहीद घोषणा गर भनि प्रतिष्ठानबाट ज्ञापन–पत्र, स्मरण–पत्र, ध्यानाकर्षण–पत्र बुझाउने काम हुँदै आयो । पूर्वप्रधानमन्त्रीहरु पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड, झलनाथ खनाल, माधव कुमार नेपाल, डा.बाबुराम भट्टराई लगायतलाई विगतमा ज्ञापन–पत्र बुझाउने काम भए । त्यसैगरी पूर्व संस्कृति मन्त्रीहरु डा.मीनेन्द्र रिजाल, गोपाल किराँती, कमला रोका मगरलाई ज्ञापन–पत्र बुझाउने काम भएका थिए । २०७१ असोजताका सभासद मा.शिवलाल थापामगरले शहीद लखन थापा मगरलाई प्रथम शहीद घोषणा गराउन व्यवस्थापिका संसदमा सार्वजनिक महत्वको प्रस्ताव पेश गर्नु भएकोले सो सम्बन्धमा छलफल हुनुपूर्व लखन प्रतिष्ठानले सभासदज्यूहरुलाई गरिमामय सदनमा कुरा उठान गर्न सहज होस् भन्ने हेतुले २०७१ पौष ५ गते आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, जावलाखेलमा प्रथम शहीदको सवाल, राज्यको दायित्व र सभासदहरुको भूमिका विषयक अन्तरक्रिया कार्यक्रम संचालन ग¥यो । विभिन्न दलका करिब ३० जना सभासदहरुले उपस्थिति जनाए पछि सो अन्तरक्रियामा प्रा.डा. श्रीरामप्रसाद उपाध्यायबाट कार्यपत्र प्रस्तुत भयो, यसरी प्रतिष्ठानको मुद्दा स्थापित गर्न सभासदहरुको भूमिका महत्वपूर्ण बन्न पुग्यो ।

पछिल्लो समय तत्कालीन संस्कृतिमन्त्री कृपाशुर शेर्पा, भूमिसुधारमन्त्री दल बहादुर राना, कानुनमन्त्री नरहरि आचार्य र पूर्वमुख्यसचिव लिलामणि पौडेल, हालका मुख्यसचिव डा.सोमलाल सुवेदी लगायतलाई पनि लखन प्रतिष्ठानले ज्ञापन–पत्र, ध्यानाकर्षण–पत्र बुझाएको थियो । मा.अमरसिंह पुन, मा.शिवलाल थापामगर, मा.चिनकाजी श्रेष्ठ, मा.गणेशमान पुन, मा.गोकुल घर्ती लगायतका सभासदहरुसंग लखन प्रतिष्ठानले निरन्तर समन्वय र सहकार्य गरिरह्यो । अन्ततः पछिल्लो पटक २०७२।५।१४ मा लखन प्रतिष्ठानले बुझाएको ज्ञापन–पत्रलाई आधार मान्दै संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयको २०७२।६।१ को विभागीय प्रस्ताव अनुसार मिति २०७२।६।३ मा बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले शहीद लखन थापा मगरलाई नेपालको प्रथम शहीद घोषणा ग¥यो ।

सञ्चार मन्त्री सुरेन्द्र कार्की प्रथम सहिदको हुलाक टिकटका साथमा र टाचां लगाईको टिकट(दायां)
प्रथम सहिद घोषणा पश्चात प्रतिष्ठानले आयोजना गरेको धन्यवाद ज्ञापन समारोहमा सरकारको तर्फबाट तत्कालिन सञ्चार मन्त्री डा. मिलेन्द्र रिजालबाट प्रथम सहिदको फोटो अंकित हुलाक टिकट प्रकाशनका लागि प्रक्रिया अगाडि बढाई सकेको जानकारी गराउनुभएको थियो । त्यसका लागि प्रतिष्ठानले आवश्यक फोटो, संक्षिप्त जिवनी लगायतका कागज सम्बन्धीत मन्त्रालय, मन्त्रिपरिषद, हुलाक सेवा विभाग आदिमा दिने काम निरन्तर भयो । सोका लागि विभिन्न समयमा विभिन्न तहमा छलफल, बहस, सल्लाह–सुझाव लिने–दिने काम भयो । यसै सिलशिलामा २०७३ मंशिर १ गते नेपालको हुलाक सेवा विभागबाट प्रथम सहिद लखन थापाको फोटो अंकित रु १०।– को हुलाक टिकटमा सञ्चार मन्त्री सुरेन्द्र कार्कीबाट टाचा लगाई सार्वजनिक गरीयो । प्रथम सहिदको चित्रांकित रु १०।– को टिकट १० लाख प्रति प्रकाशन गरी अहिले प्रयोगमा ल्याइएको छ । सोही अवसरमा राष्ट्रिय जिवनमा महत्वपूर्ण योगदान गर्ने ब्यक्तित्वको रुपमा परिचित राजनितिज्ञ महेन्द्र नारायण निधि(महोत्तरी) र समाज सुधारक योगमाया न्यौपाने(भोजपुर) र देशका विभिन्न धार्मिक–सास्कृतिक महत्व बोकेका ५ वटा मठमन्दिरहरुको हुलाक टिकट समेत सार्वजनिक गरिएको थियो ।

राष्ट्रिय विभुतिको सम्मान आवश्यकः

सानो त्याग,प्रयास र योगदानले हिजोको शासन ब्यवस्था फेरिएको होइन । राष्ट्र, राष्ट्रियता र जनताप्रतिको स्वतन्त्रता र मुक्तिका खातीर आफ्नो महत्वपूर्ण जिवनको कुनै प्रवाह नगरी फाँसीको माला हासी–हासी पहिरीएका थिए । ति महान सहिद जसको बलिदानले आज मुलुक यो परिस्थितीसम्म आउन सकेको छ । सूर्यको प्रकाश झै ज्वाज्वल्यमान भैरहने सहिदहरु राष्ट्रका आर्दश पात्र हुन् । जसले अपनाएको लक्ष्य र लिएको सपना सदा सर्वदा राष्ट्र र जनताको निम्ति मार्गदर्शन रहीरहन्छ । ति सहिदको सपनालाई साकार पार्नु र उनका लक्ष्य र उदेश्यलाई आत्मसाथ गरी अगाडि बढ्नु नै सहिद प्रतिको सम्मान हो ।


राष्ट्रिय विभूतिहरु मुलुकको स्वाधिनता, स्वतन्त्रता, स्वाभिमान, पहिचान, र आर्दशका परिचय हुन् । जसले राष्ट्रिय जिवनदेखि अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रसम्म मुलुकको पहिचानलाई विस्तार गरेको हुन्छ । ठुलो त्याग, महत्वपूयर्ण योगदान र बलिदानले मुलुकको स्वतन्त्रता, स्वाधिनता, पहिचान र स्वाभिमानलाई उठाएको हुन्छ । प्रथम सहिद लखन थापा मगरको बलिदानीले मुलुक र जनताको हित र स्वतन्त्रता कायम गराएको छ । नेपालको राजनैतिक इतिहासमा १३९ वर्ष पछि प्रथम शहीदको मान्यता शहीद लखन थापा मगरले पाएका छन्, यसलाई जिवन्त राख्दै उनलाई राष्ट्रिय विभूतिको रुपमा समेत स्थापित गराउन जरुरी छ । उनैले शुरु गरेको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको विजारोपणले मुलुक कयौं उकाली ओराली पार गरी संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा पुगेको छ । यसर्थ नेपाल सरकारले प्रथम सहिद लखन थापा मगरलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्नु आजको आवश्यकता बनेको छ । प्रथम सहिद लखन थापा मगरलाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्नु उनी र तमाम सहिदप्रतिको सम्मान पनि हो ।

प्रतिष्ठानको आगामी योजना ः

सहिद लखन थापा मगरलाई प्रथम सहिद घोषणा गराउन, आवश्यक अध्ययन अनुसन्धान गरी राज्यलाई सहयोग पु¥याउन, उनको बलिदानीपूर्ण योगदानको उच्च सम्मान राज्यबाट गराउन २०६५सालमा प्रथम सहिद लखन थापा मगर स्मृति प्रतिष्ठान स्थापना भएको हो । स्थापनाकालदेखि नै लखन थापामगरका विषयमा अध्ययन अनुसन्धान, सभा, समारोह, अन्तरक्रिया, गोष्ठी, बौद्धिक छलफल, पैरवी चलाउदै आएको छ । जसमा राज्यको प्रतिनिधी, विभिन्न इतिहासविद, राजनीतिज्ञ, संघसस्था, ब्यक्ति विशेष सवैको भूमिका रहेको छ । यसका निम्ति ति सवै सहयोगीहरुमा प्रतिष्ठान कृतज्ञता एवं आभार ब्यक्त गर्दै आगामी दिनमा सवै खाले सहयोग, सल्लाह, सुझाव, समन्वय एवं सहकार्यको अपेक्षा समेत राख्दछ ।
प्रतिष्ठान स्थापना संगै यसले ठुलो आधी, बेहोरी, बाधा, ब्यवधान झेल्दै आइरहेको अवस्था पनि हो । प्रतिष्ठानमा कुनै जाति, बर्ग, क्षेत्र, लिङ्ग, धर्म, पार्टि विशेषको नभएर सम्रग रुपमा समावेशी, स्वतन्त्र, खुल्ला चौतारीको संरचना र पद्धतिमा अगाडि बढेको छ । जसको फलस्वरुप प्रतिष्ठानले सांगठानिक संरचना, क्षेत्र, दायरा, अधिकार, आर्थिक स्थितीको सितिमता र अभाव एवं कयोै चूनौतिका बावजुद पनि आफ्नो लक्ष्य, उदेश्य, रणनीतिमा सफल हुदै आएको छ । स्थापनाको छोटो अवधीमा पनि राज्य संगको एउटा लडाई समाप्त भई प्रथम सहिदको सम्मान प्राप्त हुन पुगेको छ । जसले हामीलाई गर्व, खुशी, न्याय मात्र दिएको छैन कि हिजो प्रतिष्ठानको सन्र्दभमा उठेका भ्रम, जिज्ञाशा, तर्क, ब्यवधानलाई समेत चिर्न सफल भएको छ ।
प्रथम सहिद घोषणा पछि हामी लखन थापामगरलाई राष्ट्रिय विभूतिको सम्मान दिनुपर्छ भन्ने मुद्धामा समाहित हुदै अगाडि बढीरहेका छौ । तर फेरी हिजो राज्यले प्रथम सहिद घोषणा किन १३९ वर्ष पछि मात्र गर्न पुग्यो भन्ने सन्र्दभमा पनि उत्तिकै सर्तक छौ । त्यसकारण हामी अहिले सो विषयमा अध्ययन, अनुसन्धान, समन्वयको क्रममा तल्लीन रहेका छौ । राज्यसंगको लडाई भनेको त्यत्ति सहज निश्चय पनि हुदैन । यदि हुदो हो त जनताको पक्षमा लडेका लखन थापाले फाँसीको माला लाउनुपर्ने थिएन । किनकी हिजो पनि उनले राज्य सत्ता र शासन ब्यवस्थाकै विरुद्धमा लडेका थिए । आज उनको सम्मान राज्यबाट दिलाउन अर्को शासकहरुसंग लड्दा हामीले उनको सम्मानको यात्रामा १३९ वर्ष वितायोै । त्यसैले यि सवै यर्थाथता हाम्रा विचमा विधमान रहेकाले हामीले संवेदनशिल भई अगाडिका पाइला चाल्नु जरुरी छ ।
प्रतिष्ठानले हरेका वर्ष प्रथम सहिदको विषयमा केन्द्रित रही स्मारीका प्रकाशन गर्दै आएको छ । प्रथम सहिदको फोटो अंकित हुलाक टिकट पनि प्रकाशन भई प्रचलनमा आएको छ । साथै हामीले उनको फोटो अंकित सिक्का पैसाको लागि सरोकार पक्षसंग समन्वय गर्दै छौ । त्यसैगरी २०७२ साल बैशाख १२ गते गोरखाको वारपाकलाई केन्द्र विन्दु बनाई गएको भुकम्पबाट ठुलो मानवीय एवं भौतिक क्षती भयो । सोहीक्रममा प्रथम सहिदको सहादत स्थलमा उनको स्मृतिमा स्थापित लखन थापा प्रा.वि. पनि ध्वस्त हुन पुग्यो । प्रतिष्ठानले सो अघि पनि त्यस ठाउँको विकास निर्माणको लागि बुंकोट गुरुयोजना प्रस्ताव ल्याएको थियो । त्यहि शिलसिलामा भुकम्प पछि विद्यालय पुनर्निर्माण एवं लखन थापाको किल्ला संरक्षण तथा संग्राहलय निर्माणका लागी हामीले सवै पक्षसँग आब्हान गरेका थियौ । हालसम्म मगर संघ युके बाट ४ रोपनी २ आना जग्गा खरिदमा सहयोग भएको छ । सााथै विश्व मगर संघ बेल्जीयमबाट विद्यालय निर्माणका लागि कुरा भइरहेको अवस्था छ ।
प्रतिष्ठानले लखन थापा स्मृति अक्षय कोषको स्थापना गर्दैछ । अहिलेसम्म युके मगर संघ बेलायतबाट रु एक लाख सहयोग प्राप्त भएको छ । अक्षय कोषका लागि निर्देशिका , योजना, नीति तथा कार्यक्रम समेत तयार भइरहेको छ । साथसाथै देशभर विभिन्न ठाउँमा स्थापना गरिएका प्रथम सहिदको शालिकलाई कसरी एकरुपता ल्याउने, कसरी दिर्घकालिन संरक्षण गर्ने, राज्य र समुदाय विच कसरी समन्वय गराई अगाडि बढाउने सन्र्दभमा समेत प्रतिष्ठानले अध्ययन गरिरहेको छ । अहिले बनेका शालिकहरुलाई विभिन्न बहाना बनाई हटाउने, त्यसको स्वरुप बदल्ने, संकुचित दायरामा लैजाने जस्ता हर्कत पनि विभिन्न पक्षबाट भएको देखिन्छ । जोसुकै पक्षबाट यस्तो प्रयास भएतापनि यसप्रति प्रतिष्ठान गम्भीर भएको छ ।

अवको आवश्यकता ः

सहादतको १३९ वषैपछि नेपाल सरकारले प्रथम सहिदको सम्मान गरेको छ । अहिले उनको सम्मानमा हुलाक टिकट समेत प्रचलनमा ल्याएको छ । उनी संगसंगै सहादत प्राप्त गर्ने जयसिंह चुमी मगर, शुकदेव गुरुङ, सुपति गुरुङ जस्ता तत्कालीन समयका सहयोद्दाहरुलाई पनि शहीदको स्थान दिलाउन यथोचित पहल गर्न जरुरी छ । गोरखा बुङकोटको सहादतस्थललाई स्मारकको रुपमा विकसित गरी ऐतिहासिक स्थलको संरक्षण, सम्बद्र्धन गर्दै शहीदका जीवित सन्ततीहरुलाई राज्यले दिन सक्ने सुविधा जुटाउन कन्जुस्याई गर्नु हँुदैन । साथै शहीदहरुको स्मृति र सम्मानमा विभिन्न संरचनाको तयारी, बिद्यालयदेखि विश्वबिद्यालयको पाठ्यक्रमा समावेश, अक्षयकोषको स्थापना आदि गरी तत्कालीन समयको गौरवमय इतिहासलाई प्रचार–प्रसारमा ल्याइनु पर्दछ ।
अझै पनि राज्यले लखन थापा मात्र उल्लेख गरी मगर छुटाई इतिहासलाई तोडमोड गराउने प्रयास गरेको देखिन्छ । सहिद कुनै जाति, बर्ग,धर्म, क्षेत्र विशेष होइन तापनि अपनत्व, अस्तित्व, पहिचानलाई नामेट पार्नु उसको इतिहास मेटाउनु हो । यसर्थ सरोकार जिम्मेवार सवै पक्ष यस विषयमा सचेत रहनु आवश्यक छ । इतिहासमा देखिएका दुई लखन थापा स्वभाविक रुपले दुवै भिन्न प्रकृति र इतिहास बोकेको महत्वपूर्ण ब्यक्तित्व हुन् । यसैलाई फरक शैलीले प्रचार गरी इतिहासलाई गलत ब्याख्या गर्ने प्रयास पनि भएको देखिन्छ । त्यसकारण यसतर्फ हामी सवैको ध्यान जानु जरुरी छ । कतिपय सन्र्दभमा प्रथम सहिदको फोटोमा पनि केहि भ्रम रहेको पाइन्छ । सवै क्षेत्र र ब्यवहारमा प्रचलित एवं नेपाल सरकारबाट आधीकारीक रुपमा हुलाक टिकटमा टाचाँ लगाईएको फोटो नै आधिकारीक फोटो हो । जसलाई प्रतिष्ठानले नेपाल सरकार सम्बन्धित सरोकार एवं सर्वसाधारण सवैमा आधीकारीक प्रयोगका लागि समेत सिफारिस तथा अनुरोध गरेको छ ।

अमर शहीदहरुका नाममा स्थायी संरचना निर्माण गरी स्वतन्त्र, निष्पक्ष र भरपर्दो संयन्त्र विकास गर्नु पर्दछ । सहिद सम्बन्धी स्पष्ट मापदण्ड, सिमांकन र परिभाषा गरी यसवारे छुट्टै आयोग वा प्रतिष्ठान स्थापना राज्यबाट गरिनुपर्दछ । राजधानीको शहीदगेट लगायत देशका विभिन्न भागमा राज्यको पहलमा प्रथम शहीदको शालिक, स्मारकस्थल लगायतका संरचनाहरु निर्माण गर्दै लैजानु पर्दछ । हरेक वर्ष सहिद सप्ताह औपचारिकता मात्र पुरा गर्ने प्रयास गरिन्छ । सहिद सप्ताह गर्दा प्रथम सहिदप्रति सरकारबाट केहि भएको देखिदैन । तर्सथ फाल्गुण २ गतेलाई नै सहिद दिवसको रुपमा लिई सरकारवाटै उनको स्मृतीमा कार्यक्रम गरि सार्वजनिक विदाको ब्यवस्था गर्नु आवश्यक छ । उनको ऐतिहासिक विरासतलाई कायम राख्दै शहीदहरुले रोजेको बाटो, अँगालेको विचारहरु आत्मसात गर्दै अगाडि बढ्नु हामी सवैको कर्तब्य हो । नेपाली जनताको हकहित, अधिकार, स्वतन्त्रता र राष्ट्रिय स्वाधीनताको लागि शहीदले देखेको सपना साकार पार्दै देशमा सुख, शान्ति र समृद्धी ल्याउने दिशातर्फ बढ्नु सक्नु नै प्रथम शहीद लखन थापा मगरप्रतिको सच्चा सम्मान एवं श्रद्धाञ्जली हुनेछ ।


धन्यबाद !

Last Updated on Friday, 17 February 2017 14:10

Hits: 324

मन्त्रिहरुको सम्पति विवरणले उब्जिएका गम्भीर प्रश्नहरु ?

अमरदीप मोक्तान


संबिधान संसोधनको सकस रहेको बेला मन्त्री पदमा सपथ ग्रहण गरेको साठी दिन भित्र मन्त्रिहरुले सम्पति सार्वजनिक गर्नु पर्ने नियमलाई अटेर गरेका मन्त्रिहरुले बल्ल आफ्नो सम्पति सार्वजनिक गरेका छन । जे होस ढिलो भए पनि सम्पति सार्वजनिक गरेकोमा साधुवाद तर मन्त्रिहरु द्वारा सार्वजनिक गरिएको सम्पतिले नेपालका नेताहरु वास्तविक चरित्र र पोल खोलिदिएको छ ।
मन्त्रिहरु द्वारा सार्वजनिक गरिएको सम्पति विवरणले कुन मन्त्रि ब्यापारी कुन मन्त्रि झुटो कुन मन्त्रि साँचो हुन् कुन भ्रस्टाचारी त्यो चरित्र उजागर गरेको छ । नेपालको अवस्था किन दिन हिन अवस्थामा पुगेको हो ? मन्त्रीहरु द्वारा सार्वजनिक गरिएको सम्पति विवरणले छर्लंग हुन्छ । नेपाली जनताले राष्ट्र हाक्न पठाएकाहरु झुटो, राजनीतिलाई व्यापार सम्झने, जनताको अमुल्य मतको अनादर गर्ने प्रवृतिका भए भने राष्ट्र द्रुत विकाशको गतिमा कसरि हिड्न सक्छ ? सम्पति विवरण अनुशार केहि मन्त्रिहरुको सम्पति विवरणमा सत्यता देखिन्छ भने केहि मन्त्रिहरुको सम्पति विवरण सन्देहास्पद र विवादस्पद देखिन्छ ।

झुटो मन्त्रि- नेपालको दुर्भाग्य नै भन्नु पर्छ माओवादीका हेविवेट नेता प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको पेश गरिएको सम्पति विवरणमा पत्नी सिता दाहालको नाममा चितवन भरतपुरमा एक कट्ठा जग्गा र सुन तिन तोला त्यस्तै गरि उपप्रधानमन्त्री तथा अर्थ मन्त्रि कृष्ण बाहादुर महराको रोल्पा लिवांगमा नेपाली शैलीको दुइ तले घर एक तले गोठ, आठ रोपनी सुक्खा पाखो जग्गा, नगद अस्सी हजार गरगहना बाहेक केहि न भएको भनि सार्वजनिक गरेको सम्पति विवरण झुटको पोको बाहेक केहि होइन भन्दा अन्यथा हुनेछैन । थिचिएका पिल्सिएका उत्पीडित जनताको मुक्तिदाता हुन् भनि डंका पिट्ने माओवादी पार्टीका हेविवेट नेता द्वयले झुटको बलमा दस वर्षे जनयुद्ध गरेका रहेछन, सोझा सरल जनतालाइ कसरि उल्लु बनाएका रहेछन सार्वजनिक गरिएको झुटो सम्पति विवरणले स्पस्ट हुन्छ ।

सत्य विवरण पेश गर्ने मन्त्रि- सार्वजनिक गरिएको सम्पति विवरण तथा आचरण अनुशार उर्जामंत्री जनार्दन शर्मा प्रभाकर, प्रथम पटकमा नै वन मन्त्रि पड्काउन सफल शंकर भण्डारी, श्रम मन्त्रि सूर्यमान गुरुङ, कृषी विकाश मन्त्रि गौरीशंकर चौधरी, खेलकुदमन्त्री दलजित श्रीपाली, शिक्षामन्त्रि धनीराम पौडेल, वातावरण जयदेव जोशी, कानुनमन्त्री अजय्शंकर नायक, गरिबी निवारण मन्त्रि हृदयराम थानी लगाएत प्रथम पटक राज्यमन्त्री पद प्राप्त गर्न सफल भएका मन्त्रिहरु श्री प्रशाद जगेबु, सत्यनारायण भगत राधिका तामांग, धनमाया बिक खनाल द्वारा पेश गरिएको सम्पति विवरणमा केहि हद सम्म सत्यता झल्किन्छ ।

ब्यापारी मन्त्रि- भूमिसुधार मन्त्रि विक्रम पाण्डेको पृष्ठभूमि नै ब्यापार भएको हुनाले अकुत सम्पतिको विवरण पेश गरिएको छ तर मन्त्रि विक्रम पाण्डेको अकुत सम्पति विवरण अनुशार राज्य लाई सम्पति कर बुझाएका छन् कि छैनन् त्यो मुख्य कुरो हो ?

हुनेखाने मन्त्रि- हुनेखाने मन्त्रिको श्रेणीमा आर्थिक सबल परिवारिक पृष्ठभूमि भएका मन्त्रिहरुमा विमलेन्द्र निधि, रमेश लेखक, बालकृष्ण खाड, नविन्द्र राज जोशी, दिपक गिरि, केशव कुमार बुढाथोकी रोमी गौचन थकाली, सितादेवी यादव, गगन थापा देखिएका छन् ।

राजनैतिक ब्यापारी मन्त्रि- सहरी विकाश मन्त्रि अर्जुन नरसिं केसी, परराष्ट्रमन्त्री रामशरण महत, आपूर्ति मन्त्रि दीपक बोहरा, पर्यटन मन्त्रि जीवन बाहादुर शाही द्वारा पेश गरिएको सम्पति विवरणमा अकुत सम्पति देखिन्छ यसले पनि नेपालमा निष्ठाको राजनीति भन्दा पनि अर्थ संकलन गर्ने सहि ब्यापार बनेको छ राजनीति । नेताहरुले जुन सुकै तरिकाले जोडेको अवैध सम्पतिमा न कसैले औला उठाउन सक्छन यदि उठाइ हाले भने पनि राजनतिक ब्यापारीहरु त्यस्ता निकायका प्रमुख सदाको लागि पंगु र निरिह बनाउने क्षमता राख्दछन भन्ने अनेकौ उदाहरण छन् । नुवाकोट जिल्लाका अर्जुन नरसिं केसी र डाक्टर प्रकाश शरण महतको विगतको पारिवारिक पृष्ठभूमि र आर्थिक हैशियत सामान्य किसान परिवार नै हो । अर्जुन नर्सिग केसी नुवाकोटको दुर्गम गाउँ राउत बेसीका बासिन्दा हुन् । काठमान्डौमा उच्च शिक्षा अध्ययन पश्चात सरस्वती क्याम्पसमा करारमा पढाउने बाहेक उनले न त कुनै जागिर न त बन्द ब्यापार नै गरेका छन् । अर्जुन नरसिंग केसी निरन्तर राजनीतिमा सफल भएका नेता हुन् । पन्चायतकालमा अर्जुन नरसिंग केसी नुवाकोट जिल्ला सभापति, स्वास्थ्य राज्यमन्त्री, लोकतन्त्र पश्चात पनि बिभिन्न मन्त्रि पद प्राप्त गर्ने भाग्यमानी हुन् । अर्जुन नरसिंग केसीले आफ्नो बालबच्चाहरुलाई काठमाडौँ राम्रो स्कूल कलेज गराउनुको साथै उच्च शिक्षा गराएर पनि यत्रो बिघ्न अकुत सम्पति विवरणले राजनीति व्यापार कति सम्म लाभदायक हुदो रहेछ त्यसको पुस्टि हुन्छ । अकुत सम्पति जोडेको अभियोगमा अर्जुन नरसिंग केसी माथि अखित्यारले कारवाही प्रारम्भ गरेको थियो तर उनको शक्ति र पहुचको अगाडी घुडा टेक्दै अख्तियारले उनको मिसिल तामेलमा राख्न बाध्य भयो ।

सामान्य आर्थिक अवस्था भएका परराष्ट्रमन्त्री प्रकाश शरण महत र रामशरण महत काठमाण्डौ चोभार स्थित आफ्नो फुफुको घरमा बसेर अध्धयन गरेका हुन् । प्रकाश शरण महतले भारतीय सरकारको छात्रवृत्तिमा उच्च शिक्षा एवं डाक्टरको उपाधि प्राप्त गरेका हुन् । विगतको सरकारमा उर्जामंत्री समेत भै सकेका प्रका शशरण महतको सम्पति विवरणमा देखिएको अकुत सम्पतिको श्रोत के हो त ? पंचायत काल देखि वर्तमानमा समेत पटक पटक मन्त्रि पद प्राप्त गर्ने भाग्यमानी हुन् दिपक बोहरा राजनीति बाहेक कुनै व्यापार नभएको बोहराको सार्वजनिक गिएको सम्पति वैधानिक कि अवैधानिक नेपालको राजस्व बिभागको ध्यानाकर्षण हुने कि नहुने त्यो हेर्न बाकी छ । सुदुर पश्चिमका पर्यटन मन्त्रि जीवन बहादुर शाहीको सम्पति विवरणले पनि अचम्भित बनाएको छ ।

राष्ट्रियता माथि प्रश्न उत्पन्न गर्ने मन्त्रि- प्रचण्ड मन्त्रीमंडलका प्रवक्ता संचारमन्त्री सुरेन्द्र कार्कीको सम्पति विवरणमा अकुत सम्पति नदेखिएता पनि दार्जिलिंग र सिक्किममा घर उल्लेख भएकोले सुरेन्द्र कार्की भारतको नागरिक कि नेपाल भन्ने गम्भीर प्रश्न उठेको छ ? विवादित नागरिकता भएका संचारमन्त्री सुरेन्द्र कार्कीलाई सरकारको प्रवक्ता जस्तो पदबाट खारेज गर्दै नागरिकताको विषयमा तत्काल छानबिन अत्यन्त जरुरि छ । राष्ट्रियताको सम्बन्धमा गम्भीर बहस चली रहेको बेला संचारमन्त्री सुरेन्द्र कार्कीको विवादित नागरिकता जस्तो संवेदनशील मुद्दामा सरकारको ध्यानकर्षण हुने कि नहुने ?

नेताहरुको सम्पति विरवरणले जनता द्वारा विश्वाश गरिएका नेताहरुको चरित्र उजागर भएको छ । जनताले माया गरेर विश्वाशका साथ आफ्नो अमुल्य मत दिएर राष्ट्र हाक्न पठाएका नेताहरु जनताको कसौटीमा कति खरो उत्रेका रहेछन छरपस्ट भएको छ । नेपाली जनताले जब सम्म राष्ट्र भक्त नेता लाई मत दिएर अगाडी बढाउदैनन र छ्द्म्वेशी अनुहार भएका नेताहरुको चंगुलमा फसी रहन्छन तब सम्म न त राष्ट्रले विकाश पाउछ न त जनताले चैनको सांस फेर्न पाउछन ।

Last Updated on Thursday, 15 December 2016 14:53

Hits: 270

हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - गोरे बहादुर खपांगी