A+ A A-

राजपा को आन्दोलन घोषणा कि मुस्लिम लिग को पथ अनुशरण ?

अमर दीप मोक्तान

Image may contain: 1 person, closeup
डाडा खर्क, दोलखा - दोस्रो चरण को चुनाव तैयारी जोर शोर मा छ, पार्टी हरु धमाधम उम्मेदवार  छान्न व्यस्त  छन्  भने सरकार ले संबिधान संशोधन ,जनसंख्या को आधार मा निर्वाचन क्षेत्र घोषणा ,पार्टी दर्ता,चुनाव चिन्ह र मधेश आन्दोलन का क्रम मा लागेको सरकार वादी मुद्दा फिर्ता लगाएत का विषय मा सत्तापक्ष  ले गरेको प्रतिबद्धता पालन न गरेको भनि  राष्ट्रिय जनता पार्टी ले चुनाव मा भाग न लिने र निर्वाचन रोक्न सशक्त आन्दोलन गर्ने निर्णय गरेको छ | प्रश्न छ चुनाव के का लागि ? चुनाव त् यस्तो माध्यम हो जहाँ प्रत्यक्ष रुप मा जनता समक्ष प्रस्तूत भएर सरकार ले गरेको अन्याय लाई उजागर गर्ने  र सरकार ले आफु द्वारा  जनता प्रति गरिएको न्याय र उब्लाब्धि को बयान गर्ने एउटा सशक्त मंच हो | आखिर राजपा ले यस्तो राम्रो माध्यम हुदा हुदै चुनाव लाई किन रोजेन ? आन्दोलन को बाटो नै रोज्यो किन ? राजपा द्वारा निर्वाचन बिथोल्न आन्दोलन गरेको हो भने यसले अविभाज्य भारत मा मुस्लिम लिग द्वारा पाकिस्तान निर्माण का लागि अपनाएको रणनीति को अनुशरण नै भन्न  सकिन्छ | हुबहु न भएता पनि अविभाज्य भारत को तस्वीर र मधेशी दल द्वारा अपनाइएका हमेशा विरोध गर्ने रणनीति मुस्लिम लिग संग मिदोजुल्दो छ र यसका लागि अविभाज्य भारत मा के भएको थियो र  भारत किन पाकिस्तान बनाउन बाध्य हुन् पर्यो त्यो इतिहाश को सन्क्षिप्त  पाना निहार्न अति जरुरि छ | 

अविभाज्य भारत को १९४६ को स्थिति लाइ दुर्ब्यवास्था भन्नु नै उचित हुने छ | भारतीय कांग्रेस को अंग्रेज लाई सम्झाउन का लागि प्रयास थियो कि उनीहरुले अब बल प्रयोग गरेर भारत मा राज्य गर्न सक्दैनन | अंग्रेज हरु लाई पनि १८५७ को सिपाही विद्रोह ,मुम्बई ,कराची मा नौसेना को विद्रोह ले गर्दा भारतीय सशत्र  बल मा बिल्कुलै विश्वाश रहेन | कांग्रेस चाहन्थ्यो संबिधान सभा को प्रारूप तैयार गर्ने ,संबिधान सभा को बैठक को आव्हान , भारत स्वतन्त्र को घोषणा र अन्तरिम सरकार को स्थापना जब कि मुस्लिम लिग को दृढ आकान्छा थियो जसरि भए पनि भारत को विभाजन गर्दै पश्चिमोत्तर र पूर्वोत्तर भारत का  मुस्लिम बाहुल्य प्रान्त त्यसलाई मिलाएर एउटा स्वतन्त्र पाकिस्तान को निर्माण गर्ने |

मुस्लिम लिग अध्यक्ष मोहम्मद अली जिन्नाह ले भनेका थिए पाकिस्तान निर्माण गर्न का लागि या त् हामी भारत को बिभाजन गर्छौं अथवा भारत को विनाश गर्छौं | पाकिस्तान निर्माण को योजना अगाडी बढाउन जिन्नाह ले बलपूर्वक पाकिस्तान प्राप्त गर्न मुसलमान लाई आव्हान गरे | वास्तव मा जिन्नाह ले गरेको आव्हान सरकार विरुद्ध विद्रोह र हिन्दु को वंश नाश को घोषणा थियो | १६ अगस्त १९४६ मुस्लिम लिग ले अविभाज्य भारत को मुसलमान लाई पाकिस्तान प्राप्ति का लागि सिधा कारवाही दिवस मनाउन घोषणा गरे | बङ्गाल का तात्कालिन  मुख्यमन्त्री सोहरावर्दी जो मुस्लिम  समुदाय का थिए  कलकत्ता को एक सार्वजनिक सभा मा सम्बोधित गर्दै सीधा कारवाही गर्ने आवहान गरे साथ साथै सिधा कारवाही लाई  सफल तुल्याउन सेना र पुलिस लाई निस्क्रिय भएर बस्न आदेश दिए फलस्वरूप सभा सम्पन पश्चात कलकत्ता मा सुनियोजित ढंग ले दंगा भड्कियो र हिन्दु र सिख को नरसंहार भयो | बङ्गाल का तत्कालिन गवर्नर ले चार दिन पश्चात दंगा भड्काउने अराजक तत्व विरुद्ध कारवाही प्रारम्भ गरे जबकी त्यस बेला सम्म लगभग ५००० जना ले ज्यान गुमाई सकेका थिए |

२ सितम्बर १९४६ एक अन्तरिम सरकार को गठन भयो जसमा पण्डित जवाहरलाल नेहरु गवर्नर जनरल परिषद को उपाध्यक्ष तथा नेहरु सहित ५ सवर्ण(उच्च जाति)  हिन्दु ,३ मुस्लिम, १ इशाई, १ पारसी र १ अनुसूचित जाति समेत १२ जना को चयन भयो | प्रथम मा मुस्लिम लिग अन्तरिम सरकार मा समावेस हुन् इन्कार गरे तर २६ अक्टुबर १९४६ अनिस्टकारी  उद्देश्य का साथ सरकार मा सम्मिलित भए | मुस्लिम लिग को भित्रि उद्देश्य परिषद भित्र रहेर पाकिस्तान निर्माण का लागि लड्न थियो | मुस्लिम लिग ले सरकार को काम मा गतिरोध पैदा गर्ने हर सम्भव कदम उठायो |परिषद का तात्कालिन वित्मन्त्रि  लियाकत् अलि खान ले अन्य मन्त्रि हरु द्वारा पठाइएका प्रस्ताव को मन्जुरी न दिने रणनीति बनाए |
पन्जाब र बङ्गाल मा बारम्बार भड्किने साम्प्रदायिक दंगा  ,१९३७ को तुलना १९४६ मा मुसलमान ले कांग्रेस मा वोट न दिनु र अन्तरिम सरकार मा रहेका मुस्लिम सदस्य हरु को बारम्बार  अवरोध गर्नु को साथै  मुस्लिम लिग को विनाशकारी द्रिस्तिकोण का कारण विवस भएर कांग्रेस ले बिभाजन स्वीकार गर्यो |कांग्रेस द्वारा मुस्लिम लिग लाई कहिले मान्ने कहिले नकाराने नीति तथा हिन्दु महासभा लगाएत का अन्य दल हरु लाई दबाउने ,उपेक्षा गर्ने नीति को परिणाम भारत को लागि घातक सिद्ध भयो | ९ सितम्बर १९४६ संबिधान सभा को प्रथम बैठक मा मुस्लिम लिग ले सम्मिलित हुन् इनकार गरे | मुस्लिम को माग थियो संबिधान सभा को विघटन र विघटन गर्नु को कारण को रुप मा संबिधान सभा ले भारत क सबै भाग को प्रतिनिधित्व न भयको भनि आरोप लगाइयो |

मार्च १९४७ लर्ड बावल को स्थान मा लर्ड माउन्टबेटन ले पदभार ग्रहण गरेकै दिन भारत विभाजन को घोषणा प्रकाशित गरियो | कांग्रेस र मुस्लिम लिग ले विभाजन लाई स्वीकार गर्यो | योजना अनुशार पन्जाब र बङ्गाल  का सदस्य हरु ले जो मुस्लिम बाहुल्य क्षेत्र बाट प्रतिनिधित्व गर्दै हरु लाई  अलग स्थान मा एकत्र भएर तथा गैर मुस्लिम बहुमत भएको सदस्य हरु अलग स्थान मा एकत्र भएर आफ्नो मत द्वारा प्रान्त विभाजन गर्ने वा न गर्ने नीति अपनाइयो फ़लस्वरुप् पन्जाब बङ्गाल ,पश्चिमोत्तर आसम को मुस्लिम बाहुल्य क्षेत्र सिल्हट ,बलुचिस्तान ,सिन्ध को परिणाम सबै लाइ जगजाहेर थियो |आज अविभाज्य भारत बाट  छुट्टिएर दुई नया राष्ट्र को निर्माण भएको छ पाकिस्तान र बंगलादेश जबकी बहुसंख्यक  भारतीय मुसलमान हरु भारत खण्डित गरेर पाकिस्तान निर्माण का पक्ष् मा थिएनन् यो त् उत्तर प्रदेश बिहार  लगाएत का केहि टाठा बाठा नवाब  र जागिरदार को अति मह्त्वाकान्छा र हठधर्मिता को परिणाम थियो | पाकिस्तान र बंगलादेश निर्माण गर्न  अराजकता पूर्ण क्रियाकलाप गर्ने हरु त् आज छैनन् तर उनीहरु का सन्तान आज यता न उता को स्थितिमा मोहाजिर को ठप्पा लगाएर पश्चाताप बोध गर्दै पाकिस्तान र बंगलादेश मा दयनीय स्थिति मा  जीवन यापन गर्न बाध्य छन् |

प्रसंग  पुनः राजपा को अन्दोलन को सन्दर्भ मा भन्नु पर्दा अथक प्रयाश पश्चात नेपाली जनता लाई  प्राप्त भएको  संबिधान लाई संस्थागत गर्न चुनाव को अनिवार्यता  बुझ्दा बुझ्दै  राजपा ले बिना ताल को मादल किन बजाएको हो ? के राजपा को भित्रि चाहना भनेको संबिधान लाए असफल बनाउनु नै हो त ? विश्व मा कुनै पनि देश मा सतप्रतिशत स्वीकार्य भएको संबिधान निर्माण भएको छैन त्यस्तै गरि नेपाल को संबिधान पनि सतप्रतिशत त्रुटी रहित छ भन्नु गलत हुने छ तर यसो भन्दै मा नेपाल को संबिधान  अति नराम्रो छ कामै  न लाग्ने छ भन्नु चाही नियत मा खोट हो भन्ने बुझिन्छ | लोकतान्त्रिक बिधि को पालना न गर्दै राजपा को माग मान्नु पर्ने यदि  राजपा ले अघि सारेको माग सम्बोधन मा व्यवधान उत्पन्न हुदा  चुनाव नै बिथोल्ने गर्ने गरि  आन्दोलन को घोषणा काही कसैको इशारा मा  संबिधान लाई असफल बनाउन एवं नेपालमा  अशान्ति को वातावरण निमाण का लागि  रचिएको षड्यन्त्र को हिस्सा त होइन ? तराई मधेश मा नया उर्जा ,नया शक्ति र व्यापक जनाधार भएको उपेन्द्र यादव नेत्रत्वको संघीय समाजवादी फोरम र विजय गच्छेदार नेत्रत्व को नेपाल लोक्तान्रिक फोरम चुनाव मा सहभागी हुने देखेर पराजित हुने भय ले राजपा ले चुनाव मा भाग न लिने निर्णय पनि एक कारण हुन् सक्छ |

रह्यो चुनाव हुने न हुने सन्दर्भ मा चुनाव जस्तो सुकै परिस्थिति आए पनि संबिधान संस्थागत गर्न चुनाव हुने पर्छ | राजपा ले चुनाव मा भाग लिने वा न लिने  उसको अधिकार हो र उसको अधिकार को सम्मान हुनु पर्छ साथै संबिधान संस्थागत गर्न चुनाव अनिवार्य भएको हुनाले सरकार ले जस्तो सुकै परिस्थिति आए पनि चुनाव गराउनु पर्छ | छिमेकी राष्ट्र भारत मा पनि चुनाव बहिस्कार गर्ने,चुनाव बिथोल्ने  मा  माओवादी.नक्सलवादी , उत्तर पुर्व का संगठन र कश्मिर का अलगाव वादी लगाएत दल हरु छन् तर  जस्तो सुकै विषम स्थिति भए पनि चुनाव त भएकै छ भने नेपाल मा चुनाव किन न हुन् सक्ने ? संबिधान संस्थागत गर्न अब हुने भनिए को चुनाव अनिवार्यता हो तसर्थ चुनाव न हुने न गराउने भन्ने प्रश्नै  हुदैन | अहिले पनि समय छ सके सम्म विधिसम्मत ढंग ले राजपा लाई पनि चुनाव मा आउने वातावरण बनाउनु पर्छ यदि त्यसो न भएमा पनि  चुनाव चाही हुनै पर्छ  |

हार्दिक श्रद्धान्जलि - एक बहादुर राना मगर
हार्दिक श्रध्दाञ्जलि - गोरे बहादुर खपांगी